उद्धवाय भगवान् सन्देशं ददौ—“अतः, उद्धव, अनित्यैः इन्द्रियैः विषयेभ्यः मा रमस्व। आत्मग्रहणात् जातां मोहजन्यां भ्रान्तिं पश्य, मायामयं दोषं च विविच्य ज्ञातुम् अर्हसि। यदि त्वं बहिर्निर्वासितः, दुष्टैः अवमानितः, उपहसितः, स्पर्धितः, ताडितः, निरुद्धः, जीविकायाः वञ्चितः, मूढैः अपि तिरस्कृतः, मूत्रितः, बहुविधं कम्पितः स्यान्—तर्हि दुःखेष्वपि हितमिच्छन् आत्मनैवात्मानं उद्धरेत्।” एवं तु श्रुत्वा उद्धवः प्रणम्य प्रष्टुम् आरब्धवान्—“कथं एतदवगच्छेयम्, भगवन्? त्वं हि वक्तृश्रेष्ठः, तन्मे ब्रूहि। एष आत्मनोऽतिदारुणो व्यतिक्रमः, प्रकृतेः महाबलत्वात्, विदुषामपि महति कठिनः। केवलं तव धर्मे रताः, शान्ताः, चरणाश्रयाः च, एतद् सहन्ते।” तत्र भगवतः धर्मे बृहस्पतिः ब्रह्मवादे, हरिश्च आत्मदर्शने, गवां गुरूणां ब्राह्मणानां च भक्त्या विष्वक्सेनं अनुवर्तन्ते। स्त्रियः त्रिषु लोकेषु, स्तुत्या गीत्या च, पुरुषाणां यशः श्रवणरन्ध्रद्वारा प्रविशन्ति, यथा रामस्य साधुषु। अन्नेन हविषा च यजमानपत्नीषु प्रीतिः स्यात्। तदा गोपाः ऊचुः—“हे राम, महाबाहो, हे कृष्ण, दुष्टनाशन, अस्मान् भूख बाधते, तस्य निवारणं कर्तुम् अर्हसि।” श्रीशुकः उवाच—एवं गोपैः उक्तः देवकीनन्दनः भगवान् भक्तायै ब्राह्मण्यै कृपया इदं वचः अब्रवीत्—“यज्ञवेदिकां गच्छत, यत्र ब्राह्मणाः ब्रह्मविदः स्वर्गकामाः आङ्गिरसं यज्ञं कुर्वन्ति। तत्र गत्वा, मम रामस्य च नाम्ना, पक्तोदनं याचध्वम्।” इति भगवता निर्दिष्टाः गोपाः तत्र गत्वा, यथोक्तं कृताञ्जलयः, ब्राह्मणान् प्रणम्य भूमौ साष्टाङ्गं निपत्य, वचः ऊचुः—“हे भूमिपालाः, शृणुत! वयं कृष्णाज्ञया आगताः, रामेण प्रेषिताः गोकुलवासिनः स्मः; भवतां कल्याणं स्यात्। धर्मविदां श्रेष्ठाः, रामः च अच्युतः च समीपे गाः चरन्ति, तौ क्षुधार्तौ भवन्तः यदि श्रद्धालवः स्युः, ताभ्यां पक्तोदनं दत्तुम् अर्हन्ति। पशुबन्धस्य सौत्रामण्याः च दीक्षायाम् ऋते, दीक्षितस्यापि भोजनं दूष्यते न।“ ते ब्राह्मणाः, भगवत्प्रार्थनां श्रुत्वापि, लघुदृष्टयः, कर्मव्यग्राः, बालिशाः, वृद्धत्वेन गर्विताः, न तच्छ्रुत्वा प्रत्युत्तरं चक्रुः। यज्ञभूमिः, कालः, पृथक् द्रव्याणि, मन्त्राः, विधयः, ऋत्विजः, अग्नयः, देवताः, यजमानः, यज्ञः, धर्मश्च—एते सर्वे तस्मिन्नेव भगवति संस्थिताः। तं परमं ब्रह्म, अधोक्षजं प्रभुं, अविवेकिनः मृत्युमानिव दृष्ट्वा, मानवमिव अवगच्छन् न। ते ‘यदुभ्यः ददामः’ इति न ऊचुः, ‘न ददामः’ इति अपि न ऊचुः, हे शत्रुनाशन। तदा गोपाः निराशाः, कृष्णरामयोः समीपं प्रत्यागच्छन्, यथावृत्तं निवेदयामासुः। तदाकर्ण्य भगवान् जगन्नाथः हसित्वा, लौकिकीं प्रवृत्तिं दर्शयन्, पुनः गोपान् इदं वचः उवाच—“युवां गत्वा ब्राह्मण्यस्त्रीणां गृहं निवेदयत, संकर्षणेन मया च सहागताभ्याम्। ताः मयि चित्तसम्युक्ताः, प्रेम्णा भोजनं दास्यन्ति।” गोपास्तु ब्राह्मण्यस्त्रीणां गृहं गत्वा, ताः भूषिताः उपविष्टाः दृष्ट्वा, प्रणम्य, सादरं वचः ऊचुः—“नमः, ब्राह्मण्यस्त्रियः, वचः शृणुत। समीपे वयं कृष्णप्रेषिताः गाः चरामः। सः गोपैः रामेण च सह, दूरात् आगतः, तस्मै, स्वसखिभ्यः च भूखिताय, भोजनं दातुम् अर्हथ।” अच्युतस्य आगमनं श्रुत्वा, सदा तददर्शनलालसाः, तस्य कथासु मनः निवेश्य, सर्वाः स्त्रियः हर्षपूर्णाः अभवन्। ताः चतुर्विधं श्रेष्ठं भोजनं पात्रेषु कृत्वा, प्रियं प्रति शीघ्रं जग्मुः, यथा नद्यः सागरं प्रति। पतिभिः भ्रातृभिः बन्धुभिः पुत्रैः च वार्यमाणाः अपि, ताः भगवतः कीर्तिस्पृष्टचित्ताः, दीर्घश्रवणसम्भृतस्मृतयः, निर्भयम् अगच्छन्। यमुनातटस्य काञ्चनाशोकलतावनान्तरे, ताः कृष्णं संकर्षणेन गोपैः च परिवृतं विचरन्तं दृष्ट्वा। स तम् अभ्रश्यामं, पीतवसनं, वनमाल्यलसितं, मयूरपिच्छमण्डितं, नर्तकवेषं, स्कन्धे कमलं, हस्ते कमलं वहन्तं, कर्णे कुमुदं, गण्डस्थले अलकावलीं, प्रसन्नवदनं दृष्ट्वा। तस्य कथासु मनः निवेश्य, तस्य दर्शनसुखश्रवणलोलुपाः, ताः स्त्रियः तं नेत्रैः सुदीर्घं पश्यन्त्यः, अन्तरात्मनि तं परिष्वज्य, दुःखं विसृज्य, यथेष्टं स्थिताः। सर्वाशां त्यागं कृत्वा, आत्मदर्शनकाम्यया ताः उपागताः। स सर्वदर्शी, तद्विज्ञाय, स्मितपूर्वकं वचः उवाच—“स्वागतम्, भाग्यवत्यः! उपविशध्वम्। किं करवानि? अस्मद् दर्शनाय आगमनं युक्तम्। ये हि आत्महितकामाः, ते मयि, आत्मप्रियतमाय, कारणरहिताम् अविच्छिन्नां भक्तिं कुर्वन्ति। प्राणाः, बुद्धिः, मनः, आत्मा, भार्याः, पुत्राः, वित्तम् इत्यादयः—एते मयि संस्पर्शात् प्रियाः भवन्ति; तस्मात् अन्यः कः प्रियः स्यात्?” “अधुना यज्ञवेदिकां प्रतिगच्छत, द्विजपत्नीः! पतयः गृहिणः स्वपत्नीभिः सह यज्ञं समापयिष्यन्ति।” स्त्रियः ऊचुः—“मा एवं कठोरं वद, भगवन्! तव पादयोः शास्त्रप्रतिज्ञां पूर्णय। सर्वबन्धून् परित्यज्य, तुलसीभूषितपादरजः शिरसि धारयितुं तव समीपम् आगताः स्मः। न पतयः, न मातरः, न पुत्राः, न भ्रातरः, न सखायः, नान्यः कश्चन अस्मान् गृह्णाति। अतः, भगवत्पादाश्रयाणां नः अन्यः नास्ति, त्वमेव शरणं, तन्नः अनुगृहाण।” भगवान् उवाच—“पत्युः, पितुः, भ्रातुः, पुत्रस्य, अन्येषां च मन्युः मा भवतु; सर्वे लोका, देवाः, प्रजाः च, मयि संस्पृष्टासु यूषु, सन्मानं कुर्वन्ति। लोकस्य संसर्गः न प्रीतिरेव हेतुः, मयि मनः स्थापयित्वा, शीघ्रं माम् एव प्राप्स्यथ।” श्रीशुकः उवाच—एवं भगवता उक्ताः, ब्राह्मण्यः यज्ञशालां प्रतिगत्य, पतिभिः अनसूयिभिः सह, तैः सह यज्ञं समापयन्।