यथा मनसः कल्पनया इन्द्रियविषयाणां अनुभवः मिथ्या भवति, स्वप्ने दृष्टानि अपि तद्वत् असत्यानि सन्ति, तथा संसारे आत्मनः अस्तित्वमपि मिथ्या एव, हे दशार्हकुलोत्पन्न। यदा वस्तु नास्ति, तदा अपि संसारचक्रं न विरमति; यः इन्द्रियविषये ध्यानं कुर्यात्, तस्य स्वप्ने दुःखमुपजायते, यथा जाग्रति। अतः, हे उद्धव, अनिश्चितेन्द्रियैः इन्द्रियविषये न प्रवर्तस्व। आत्मग्रहात् उत्पन्नं भ्रमं पश्य, मायामूलं दोषं अवगच्छ। यदा कश्चित् बहिर्निक्षिप्यते, दुष्टैः तिरस्कृतः, उपहसितः, स्पर्धितः, ताडितः, बन्धितः, जीविकाहीनः भवति; मूढैः निन्दितः, मूत्रितः, बहुधा कम्पितः च; तदा अपि, यः कल्याणमिच्छति, सः स्वस्यैव आत्मना आत्मानं उद्धरेत्। एतत् श्रुत्वा श्री उद्धवः प्रभुम् उवाच—कथं एतद् अहं अवगच्छेयम्, हे उत्तमवाचः? कृपया वद। आत्मनः एतद् असह्यं अपराधं अहं अतिवैदुष्यं मन्ये, हे विश्वात्मन्, बुद्धिमतः अपि, यतो प्रकृतिः बलवती। तव धर्मनिष्ठाः, शान्ताः, पादाश्रयः भक्ताः एव तस्य पारं गच्छन्ति। बृहस्पतिः ब्रह्मवादे, हरिः आत्मसाक्षात्कारावस्थायाम्, गो-गुरु-ब्राह्मणभक्त्या विष्वक्सेनं अनुयान्ति। स्त्रियः त्रिलोक्यां गीतिप्रशंसाभिः नराणां श्रवणकर्णद्वारं प्रविशन्ति, यथा रामः सत्पुरुषेषु। अन्नेन हविषा च यजमानपत्नीषु प्रीतिः भवति। गोपालाः ऊचुः—हे राम, हे महाबाहो, हे कृष्ण, दुष्टनाशक, अस्माकं क्षुधा पीडयति; त्वं तस्य निवारणं कर्तुम् अर्हसि। श्री शुकः उवाच—इत्युक्तः गोपालैः, देवकीपुत्रः भक्तायै ब्राह्मणपत्न्यै सौम्यं वचनम् उवाच। यज्ञवेद्यां गच्छत, यत्र ब्रह्मविदः ब्राह्मणाः अंगिरसयज्ञं स्वर्गकामाः कुर्वन्ति। तत्र गच्छत, गोपालाः, पक्वान्नं याचत, अस्मद्वचनात्, भगवतो नाम्ना, रामस्य च। इत्युक्ताः गोपालाः, यथानिर्दिष्टं विनयेन ब्राह्मणान् अभिवाद्य, भूमौ प्रणम्य याचन्ते। अवदन्—हे भूमिपालाः, शृणुत। वयं कृष्णाज्ञया आगताः; रामेन प्रेषिताः गोपालाः स्मः; शुभं भवतु। हे धर्मविदः, रामः च अच्युतः च, गाः समीपे पालयन्तौ, क्षुधितौ, युष्मद्भ्यः अन्नं याचन्ति। यदि श्रद्धा अस्ति, तेषां इच्छितं पक्वान्नं दत्त। हे श्रेष्ठाः, पशुयागसौत्रामण्याः दीक्षायाः विना, दीक्षितस्य अपि अन्नं भक्षणेन न दूष्यते। ते ब्राह्मणाः भगवतो हेतोः याच्ञां श्रुत्वा अपि, न शृण्वन्ति; लघुतृष्णाः, बहुयज्ञव्यग्राः, बालाः, वृद्धत्वेन गर्विताः। यज्ञस्थानं, कालः, पृथग्वस्तु, मन्त्राः, विधयः, ऋत्विजः, अग्नयः, देवताः, यजमानः, यज्ञः, धर्मः—एते सर्वे तस्यैव अंशाः। तं परं ब्रह्म, स्वयं अधोक्षजं, तैः विवेकारहितैः, मृत्युमान् इति दृष्ट्वा, न अभिज्ञायते, मानवः इति मन्यन्ते। न तैः उक्तं—'यदुभ्यः दत्तव्यं'—न वा 'न दातव्यम्'—हे रिपुसूदन। गोपालाः निराशाः, कृष्णरामयोः समीपं गत्वा यथावृत्तं निवेदयन्ति। श्रीभगवान्, जगदाधिपः, तद् श्रुत्वा हसन्, पुनः गोपालान् लोकाचारं दर्शयन् उवाच। गच्छत, पत्नीन् सूचयत, सङ्कर्षणेन मया च सह आगतम्। ताः भक्ताः, स्नेहपूर्णाः, मनसा मयि रताः, हर्षेण अन्नं दास्यन्ति। ततः गोपालाः ब्राह्मणपत्नीगृहं गत्वा, ताः उपविष्टाः, भूषिताः दृष्ट्वा, विनयेन प्रणम्य, वदन्ति। नमः, हे ब्राह्मणपत्न्यः, वचनं शृणुत। समीपे वयं कृष्णेन प्रेषिताः, गाः पालयामः। सः गोपालैः रामेन च सह आगतः, दूरं यातः; तस्मै, मित्रैः सह, क्षुधिताय, अन्नं दत्त। अच्युतः आगतः इति श्रुत्वा, सदा तं द्रष्टुम् उत्सुकाः, तस्य कथासु मनः स्थिताः, सर्वाः स्त्रियः हर्षपूर्णाः अभवन्। चतुर्विधं उत्तमं खाद्यं पात्रेषु कृत्वा, सर्वाः प्रियं प्रति, यथा नद्यः समुद्रं प्रति, शीघ्रं प्रययुः। पतिभिः, भ्रातृभिः, बान्धवैः, पुत्रैः, निषिद्धाः अपि, ताः उत्तमकीर्तिमन्तं भगवन्तं मनसा धृत्वा, पुरातनश्रुतैः शिक्षाभिः पोषिताः, निर्गताः। यमुनातटे, नवाशोकपल्लवाभिः शोभिते, ताः स्त्रियः तम् गोपालैः, ज्येष्ठभ्रातृसहितं विचरन्तं दृष्ट्वा। सः मेघश्यामः, पीतवस्त्रधारी, वनमाल्यपिञ्छावृतः, नर्तकवेषधारी, कन्दुकं कन्धरे धृत्वा, एकेन हस्तेन पद्मं परिकल्पयन्, कर्णे कुमुदेन भूषितः, कपोलयोः केशपाशैः शोभितः, मुखे स्मितविकासितः। ताः स्त्रियः, तस्य कथासु मनः निमग्नाः, श्रवणसुखदायिनं दृष्ट्वा, नेत्रैः तम् प्रविश्य, अन्तरात्मनि दीर्घं आलिङ्ग्य, हे राजन्, यथेष्टं दुःखं विसृज्य, ज्ञानीवत् स्थिताः। सर्वान्याशां परित्यज्य, आत्मदर्शनाय आगताः, सः सर्वदृग् ताः ज्ञात्वा, स्मिताननः वचनं उवाच। स्वागतम्, हे भाग्यशालिनीः! उपविशत। किम् अहं कर्तुम् अर्हामि? युष्माभिः अस्मद् दर्शनाय आगमनं युक्तम्। ये ज्ञानीः, आत्महितैः, स्वात्मप्रियाय मयि कारणरहितं, अविच्छिन्नं भक्तिं ददाति, त एव सत्पथम् आगच्छन्ति। जीवः, बुद्धिः, मनः, आत्मा, पत्नी, पुत्राः, धनं, इत्यादयः—सर्वे मयि सम्पर्केण प्रियत्वं यान्ति; तस्मात् अन्यः कः वास्तवतः प्रियः स्यात्? इदानीं यज्ञवेद्यां गच्छत, हे द्विजपत्न्यः! युष्माकं पतयः, गृहेषु स्थिताः, यज्ञं स्वयमेव सम्पन्नं करिष्यन्ति। पत्न्यः ऊचुः—मा एवं कठोरं वद, हे प्रभो! तव पादतुलसीधूलिं केशे स्थापयितुम्, तव वचनस्य सिद्धिं कुरु। सर्वान् बान्धवान् परित्यज्य, तव पादाश्रयं गृहीतवन्त्यः स्मः। न पतयः, न पितरः, न पुत्राः, न भ्रातृभिः, न मित्राणि, न अन्यः कश्चन अस्मान् स्वीकर्तुं इच्छन्ति। अतः, हे रिपुसूदन, यः तव पादारविन्दे पतितः, तस्य अन्यः शरणं नास्ति—तत् दत्तुम् अर्हसि। श्रीभगवान् उवाच—मा पतिभिः, पितृभिः, भ्रातृभिः, पुत्रैः, अन्यैः वा द्वेषः भवतु; स्वर्गलोकाः, देवाः, सर्वभूतानि च, युष्मान् सम्मानयन्ति, यतः युष्माकं मयि संबन्धः अभवत्।