देहस्य नव अवस्थाः सन्ति—गर्भाधानं, गर्भवासः, जन्म, बाल्यं, पौगण्डं, यौवनं, प्रौढत्वं, वार्धक्यं, मरणं च। एतेषु देहः गुणसंयोगेन कल्पनारचितः, उच्चावचस्वरूपः, कदाचित् लभ्यते, कदाचित् परित्यज्यते च। आत्मनः उत्पत्तिनाशौ पितृपुत्राभ्यां अनुमान्येते, किन्तु यः आगमापायस्वरूपं वेत्ति, स तयोः न भवति। यथा बीजफलज्ञानवान् वृक्षस्य जन्मनाशौ वेत्ति, तस्मात् स वृक्षात् विलक्षणः, तथा साक्षी देहतः पृथक् अस्ति। एवं स्वात्मनः प्रकृतिविलक्षणभावं यो न वेत्ति, संसर्गमोहितः, स संसारं प्रविशति। सत्त्वसंयोगेन देवत्वम्, रजसा दैत्यमानुष्यत्वम्, तमसा प्रेतपशुत्वं च लभ्यते; कर्मप्रेरितः एतेषु भ्रमति। यथा अन्येषां नर्तनगीतयोः पश्यन् स्वयम् अपि तदनुकरणं करोति, तथा बुद्धिगुणावलोकनात् अकर्मकः अपि अनुकरणे प्रवर्तते। यथा जलप्रवाहे वृक्षाः चलन्त इव दृश्यन्ते, अक्ष्णोः भ्रमणेन भूमिः अपि भ्रमतीव प्रतीते, तथा इन्द्रियगोचराणां कल्पनया विपर्ययो भवति। यथा मनसः कल्पितविषयानुभवः मिथ्या, स्वप्नदृष्टानि अपि असत्यानि, तथा संसारः आत्मनः अपि मिथ्यैव, हे दाशार्ह! वस्तुनः अभावे अपि संसारचक्रं न निवर्तते; इन्द्रियविषयेषु मननशीलस्य स्वप्ने अपि दुःखम् उत्पद्यते, यथा जाग्रति। अतः, हे उद्धव, अविश्वास्यैः इन्द्रियैः विषयेषु न रमस्व; आत्मग्रहसम्भूतं भ्रमं पश्य, मायामयं दोषं च विज्ञाय। यदि कश्चिद् बहिर्निर्वासितः, दुष्टैः निन्दितः, परिहसितः, ईर्ष्यया पीडितः, ताडितः, बद्धः, जीविकायाः वञ्चितः, मूढैः अपमृष्टः, मूत्रितः, नानाप्रकारेण कम्पितः च भवेत्, तथापि कल्याणकामः स्वात्मना एव आत्मानं उद्धरेत्। एवं श्रुत्वा श्री उद्धवः उवाच—कथं एतत् अवगमिष्यामि, भगवन्? कृपया वर्णय। आत्मन्येतादृशं दुष्करं दुष्करतरं मन्ये, हे विश्वात्मन्, प्राकृतस्य बलात्; केवलं तव धर्मे रताः, शान्ताः, तव पादाश्रयाः एव तत्र स्थातुम् अर्हन्ति। बृहस्पतिः ब्रह्मवादे, हरिः आत्मदर्शने, गवां, आचार्याणां, ब्राह्मणानां च भक्त्या, विष्वक्सेनं अनुवर्तन्ते। स्त्रियां पुरुषाः त्रिषु लोकेषु स्तुतिपाठेन गीत्या च रमेण यथा, श्रवणमार्गेण प्रविशन्ति। अन्नहोमादिना यजमानपत्नीषु प्रीतिः भवति। गोपालकाः ऊचुः—हे राम, महाबाहो, हे कृष्ण, दुष्टनाशन, अस्मान् क्षुधा पीडयति; तस्य निवृत्तिं कर्तुम् अर्हसि। श्री शुक उवाच—एवं गोपालकैः उक्तः देवकीपुत्रः भगवान् भक्तायै ब्राह्मणपत्नीं प्रति सौम्यं वचनं प्रोवाच। यज्ञाङ्गिरसां कुर्वाणान् ब्राह्मणान् यत्र स्वर्गकामाः, तत्र यतध्वम्। तत्र गत्वा, अस्माभिः प्रेषितं पक्तोदनं ब्रूयात्, भगवतः नामानि, महात्मनः च मम च नामानि कीर्तयन्तः। भगवता एवमुक्ताः ते गोपालकाः तत्र गत्वा, यथोक्तं कृत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, ब्राह्मणान् प्रणम्य, भूमौ शिरसा निपत्य, ऊचुः—हे भूमिपालाः, शृणुत; वयं कृष्णाज्ञया आगताः, रामेण प्रेषिताः गोपालका वयम्, भवतां कल्याणं भूयात्। धर्मविदां श्रेष्ठाः, रामः च अच्युतः च, गोपालकः न दूरस्थः, क्षुधिता उभौ, युष्मद्भ्यः अन्नं याचन्ते; यदि श्रद्धा अस्ति, तर्हि तयोः पक्तोदनं दत्तव्यं। हे उत्तमाः, पशुयागसंस्कारसौत्रामण्यां विना, दीक्षितस्यापि अन्नभक्षणेन दोषः न भवति। एवं भगवान्निमित्तं श्रुत्वापि, ते ब्राह्मणाः न शृण्वन्, लघुकामाः, बहुकर्मनिरता, बालिशाः, वृद्धत्वेन गर्विताश्च। यज्ञभूमिः, कालः, पृथक् द्रव्याणि, मन्त्राः, विधयः, ऋत्विजः, अग्नयः, देवताः, यजमानः, यज्ञः, धर्मः—एते सर्वे तस्यैव स्वरूपम्। स एव परमं ब्रह्म, भगवान् अधोक्षजः, तं तु अविवेकिनः, मृत्युमानिव पश्यन्तः, मानुषं मन्यन्ते। ते न तु 'यदुभ्यः दत्तव्यम्' उक्तवन्तः, नापि 'न दातव्यम्' इति, हे रिपुसूदन; गोपालकाः निराशाः, कृष्णरामयोः समीपं प्रत्यागच्छन्, यथावृत्तं न्यवेदयन्। एतत् श्रुत्वा भगवान् जगन्नाथः सस्मितम्, लौकिकं मार्गं दर्शयन्, पुनः गोपालकान् प्रोवाच—गच्छत, ब्रूयात् ब्राह्मणपत्नीभ्यः, सङ्कर्षणेन मया च सह आगतम्; ताः मयि चित्तप्रणयिनीः, हर्षेण अन्नं दास्यन्ति। ते गोपालकाः ब्राह्मणपत्नीगृहं गत्वा, ताः समुपविष्टाः, भूषिताः दृष्ट्वा, सस्नेहं नमस्कृत्य, आदरेण वाक्यम् ऊचुः—नमः भवत्यः, ब्राह्मणपत्नीः; अस्माकं वचनं शृणुत। न दूरस्थे वयं कृष्णस्य प्रेषिताः, गोपालकाः, गाः चरयामः। सः गोपालकैः सह रामेण च, दूरात् आगतः; तस्मै, आत्मसखिभिः सह क्षुधिताय, अन्नं दत्तव्यं। अच्युतस्य आगमनं श्रुत्वा, तं द्रष्टुम् आतुराः, तस्य कथास्व् अनुरक्ता, सर्वाः स्त्रियः हर्षपूरितचित्ताः अभवन्। चतुर्विधं उत्तमं भोज्यं पात्रेषु स्थापयित्वा, सर्वाः प्रियं प्रति शीघ्रं जग्मुः, यथा नद्यः सागरं प्रति। पत्यृभ्रातृबान्धवपुत्रैः निवार्यमाणाः अपि, श्रीमत्प्रभोः चित्तं निश्चलम्, दीर्घश्रुतोपदेशबलात्, ताः जग्मुः। यमुनातटे नूतनाशोकलताभिः शोभिते वने, ताः स्त्रियः तं दृष्ट्वा, गोपालकैः ज्येष्ठभ्रात्रा च परिवृतं, विचरन्तं पश्यन्ति। श्यामम् इव जलदं, पीताम्बरधरं, वनमालाविचित्रितम्, शिखिपिच्छशोभितम्, नर्तकवेषधरम्, एकहस्तेन पद्मं वहन्तम्, कर्णे कुमुदम्, कपोलयोर् अलकाविलसितम्, विकासितस्मितमुखम्, तं दृष्ट्वा। यस्य कथा श्रवणरता, सन्निधौ कान्तारता, ताः स्त्रियः तं चक्षुषा प्रविश्य, अन्तः दीर्घम् आलिङ्ग्य, दुःखं यथेष्टं मुमुचुः, विवेकिन्यः इव।