एकदा ब्रह्मरातः, सर्वं विचिन्त्य, अमृतं कथाः च अस्मिन्लोके कुतः? काचः कुतः? महारत्नं कुतः? इति विहस्य देवतान् अवमन्यत्। तान् अप्रपन्नभक्तीन् विज्ञाय, स कथामृतं न दत्तवान्; भगवतकथाः सुरेभ्यः अपि दुर्लभाः। राज्ञः मोक्षं दृष्ट्वा, स्वयं विधाता अप्याश्चर्यचकितः अभवत्; सत्यलोके तुले बद्ध्वा, अजो मोक्षोपायं तौलयामास। अन्यानि कृतानि लघूनि, एषा तु महान् गुरुत्वेन; तस्मात् सर्वे ऋषयः परमाश्चर्येण पूरिताः। भगवतः एव रूपं भागवतशास्त्रं मन्यन्ते, यतः कलौ केवलं पठता वा शृण्वता वा, साक्षात् वैकुण्ठफलप्राप्तिः भवति। एतत् सप्ताहेन श्रुतम्, सर्वथा च मोक्षदायकम्; अतीते काले, करुणया सनकादिभिः नारदाय प्रोक्तम्। अपि च, ब्रह्मणि संलग्नत्वात् दिव्यर्षेः श्रवणं जातम्, सप्ताहश्रवणविधिं तु कुमाराः न्यवेदयन्। शौनकः उवाच—कथं नारदः, संसारबन्धनविमुक्तः, सर्वत्र सञ्चरन्, यज्ञस्थलेषु प्रीतिं बन्धनं वा कर्तुं शक्तः? सूतः उवाच—शुकदेवेन मया शिष्यत्वेन गुह्यतः भक्तिसंयुक्ता या कथा उक्ता, तां अहं वः प्रवक्ष्यामि। एकदा विशालायां, चार्याः शुद्धाः ऋषयः पुण्यसंगाय समागताः; तत्र नारदं ददृशुः। कुमाराः ऊचुः—हे ब्राह्मण, किं तव मुखं नाम नतं, मनः च क्लिष्टम्? कुत्र त्वं शीघ्रं गच्छसि, कुतः च आगतः? अद्य त्वं रिक्तहृदयः इव, धनहानिपरः सामान्यजनवत् दृश्यसे; एषा विरक्तस्य न शोभा—कारणं वद। नारदः उवाच—अहं भूमिमुत्तमां मन्यन्, पुष्करं, प्रयागं, काशीं, गोदावर्यं च दृष्ट्वा, तीर्थेषु हरिक्षेत्रे, कुरुक्षेत्रे, श्रीरङ्गे, सेतुबन्धादिषु सञ्चरन्, न क्वापि मनःसन्तोषदायकं सुखं प्राप्नोमि; अद्य भूमिः कलिना, अधर्ममित्रेण, पीडिता। सत्यं, तपः, शौचं, दया, दानं च नास्ति; दुःखभागिनः जनाः केवलं उदरपूरणाय, मिथ्यावादी च वर्तन्ते। जनाः मन्दाः, अल्पबुद्धयः, दारिद्र्यपीडिताः; साधवः विरला, कपटपरायणाः, त्यागिनः अपि गृहेषु वसन्ति। युवत्यः गृहेषु राज्यं कुर्वन्ति, श्वशुर्यः उपदिशन्ति, कन्याः लोभेन विक्रीयन्ते, दम्पत्योः कलहः जायते। आश्रमाः म्लेच्छैः बाधिताः, तीर्थानि च; देवालयाः बहवः दुष्टैः विनाशिताः। न योगी, न सिद्धः, न ज्ञानी, न सदाचारी; कलिकालदावानले सर्वे साधनानि भस्मीभूतानि। ग्रामाः दस्युभिः पीड्यन्ते, द्विजातयः शूलघाताः, स्त्रियः विकचकेशाः, कामपरायणाः च कलौ। एवं कलिदोषं दृष्ट्वा, भूमिम् अनुचरन्, यमुनातटं प्राप्नवन्, यत्र भगवत्क्रीडाः जाताः। तत्र अद्भुतं ददर्श—शृणुत, ऋषयः! कन्या काचित् उपविष्टा, क्लान्तचित्ता, दुःखिता। तस्या: पार्श्वे द्वौ वृद्धौ, शयानौ, मन्दश्वासिनौ, मूर्च्छितौ; सा तौ सेवते, बोधयितुं यतेते, पुरतः रुदति च। सा सर्वतो दशसु दिक्षु, रक्षकम् अन्वेषमाणा, स्वस्मिन्रूपे शतानि स्त्रियः, स्वच्छायां पवनं कुर्वन्त्यः, पुनः पुनः बोधयन्त्यः, दृष्ट्वा अहं जिज्ञासया उपसृत्य, सा कन्या उत्थाय, विक्षुब्धा, इदं वचनं अब्रवीत्— "भगवन्, क्षणं तिष्ठ, मम चिन्तां शमय; तव दर्शनं पापं नाशयति। तव वचोभिः दुःखं शम्यते; महाभाग्ये तव आगमनं लभ्यते।" नारदः उवाच—"काऽसि त्वं? के एते द्वौ? के एता: कमललोचना: स्त्रियः? सर्वं विस्तार्य वद, भगवति, दुःखकारणं च।" सा कन्या उवाच—"अहं भक्तिरिति विख्याता, एते मम पुत्रौ, ज्ञानवैराग्यनामानौ, अधुना कालवशात् वृद्धौ। एता: गङ्गाद्याः मम सेवा-काङ्क्षिण्यः समागताः; देवैः अपि सेव्यमानायाः मम न सदा कल्याणं जातम्। शृणु मम चरितं, मुनिवर, यद्यपि प्रसिद्धं, श्रवणेन तव सुखाय। द्राविडदेशे जातिः, कर्णाटके वृद्धिः, महाराष्ट्रगुर्जरेषु किञ्चित् जराम् आपन्ना। तत्र कलिकृतदुष्टप्रभावेण, पाखण्डिभिः बाधिता, दीर्घकालं दुर्बला अभवम्। वृन्दावनं प्राप्तवत्याः, पुनः यौवनशालिनी अभवम्, उत्तमं रूपं लब्धवती। किन्तु, अत्र मम पुत्रौ श्रान्तौ पतितौ; इतः गत्वा अन्यत्र यास्यामि। एते वृद्धौ जातौ, अहं दुःखिता; मम यौवनसति, पुत्रयोः जराऽपि कुतः? कथं एषः विपर्यासः, यदा वयं सदा एकत्र; स्वभावतः माता जरा, पुत्रौ युवा इति। अतः अहं स्वस्य दुःखेन, विस्मयेन च मनसा, शोचामि; योगनिधे, विपश्चित्, कारणं वद।" नारदः उवाच—"ज्ञानतः, निष्पापे, एतत् अहं आत्मनि पश्यामि; त्वं न शोचनीयाः, हरिः ते कल्याणं करिष्यति।