यदा तासां कन्यानां भगवतः श्रीदामोदरस्य चरणस्पर्शनेच्छा अभिप्रेताः अभवन्, तदा स भगवान् तासां निष्ठितव्रतानां कन्यानां मनोऽभिप्रायं ज्ञात्वा स्नेहपूर्णं वचनं अब्रवीत्। “धर्मज्ञाः कन्याः, युष्माकं मम पूजनाय अभिलाषः मया ज्ञातः। अहं तं अनुमोदयामि, स च निश्चितं पूर्णतां यास्यति। ये मयि मनः स्थिरं कुर्वन्ति, तेषां कामो न वासनाय परिणमति; यथा भृष्टा उष्णीकृताः च धान्याः सामान्यतः न अंकुरयन्ति। अतः, कन्याः, व्रजं गच्छन्तु, युष्माकं व्रतं सिद्धं। आगामिन्यः रात्रिषु मां सह रमिष्यथ, यतो युष्माभिः एतत् व्रतं मम पूजनायै कृतम्।” एवं भगवता उक्ताः ताः कन्याः, स्वाभिलषितं प्राप्य, भगवत्पादकमलानुस्मरणं कृत्वा, कष्टेनापि व्रजं प्रत्यागच्छन्। ततः देवकीसुतः भगवान्, गोपबालकैः परिवृतः, वृद्धभ्राता सह दूरस्थं गोः चराय व्रन्दावनं विहाय निर्गतवान्। मध्याह्नस्य तीक्ष्णतप्तरश्मिषु वृक्षाः स्वदेहैः छायां छत्रवत् दत्वा स्थिताः दृष्ट्वा, स भगवान् व्रजवासिनः सम्बोधितवान्। “हे स्तोककृष्ण, अंशु, श्रीदाम, सुभल, अर्जुन, विशाल, ऋषभ, तेजस्विन, देवप्रस्थ, वरूथप! एतान् महात्मनः पश्यत, ये परार्थं एव जीवितवन्तः। वायुः, वर्षा, सूर्यतापः, शीतं च सहन्तः, अस्मान् रक्षन्ति। अहो, धन्यं तेषां जन्म, यतो सर्वभूतानि तैः जीवन्ति। यथा सत्पुरुषाः, तैः शरणागतः कदापि न परित्यज्यते। पत्रैः, पुष्पैः, फलैः, छायया, मूलैः, त्वचः, काष्ठैः, गन्धरसैः, स्नेहैः, भस्मना, अस्थिभिः च, ते इच्छितं पूरयन्ति। एष एव देहिनां जन्मस्य परमं फलम्—जीवनेन, वित्तेन, बुद्ध्या, वाचा च, सदा परहिताय यत्नः कर्तव्यः।” एवं वदन् भगवान्, नवपल्लवपुष्पफलपत्रैः युक्तानां वृक्षाणां निम्नशाखा मध्ये यमुनां प्रविष्टवान्। तत्र, राजन्, शुद्धं, शीतलं, शुभं वारि गोः पाययित्वा, गोपबालकाः अपि तृप्तिं ययुः। यमुनातटीकेषु, गाः यथेष्टं चरयन्तः, कृष्णः च रामः च, तृप्त्यर्थं तत्र आगच्छन्। तदा गोपबालकाः क्षुधिताः इदं वचनं अब्रुवन्— “इन्द्रियविषये संलग्नः जीवः पुनः आत्मानं न स्मरति; किञ्चित् कारणेन मृत्युर्विस्मरणं सम्पूर्णं भवति। जन्मः, यः सर्वात्मना अनुभूयते, इन्द्रियविषयग्रहणं कथ्यते, यथा स्वप्नः वा कल्पना। यथा पूर्वस्य स्वप्नस्य कल्पनायाः च स्मरणं न भवति, तथा तस्मिन्नेव अवस्थायां स्वात्मानं नूतनं पश्यति, न तु पूर्ववत्। इन्द्रियाणां, विषयाणां, मनसः च त्रिविधं रूपं द्रव्ये प्रकटते; अन्तर्बहिः विभागः जनैः उत्पाद्यते, यथा सताम् असताम् च कर्म। सत्यम्, प्रिय, जीवाः निरन्तरं उत्पद्यन्ते, नश्यन्ति च; कालस्य अदृश्यं शीघ्रं बलं सूक्ष्मत्वात् न दृश्यते। यथा ज्वालाः, प्रवाहाः, वृक्षस्य फलानि, तथा सर्वभूतानां अवस्था स्थिता। दीपः ज्वाला इति, वारि प्रवाहः इति, पुरुषः मानवः इति—एषा वाणी मिथ्या, यथा दीर्घजीवनस्य कल्पना। न चिन्तयेत् आत्मा स्वकर्मबीजात् जायते वा, म्रियते वा; एषा मायायैव, यथा अग्निः काष्ठे उत्पन्नः नष्टः इव दृश्यते। गर्भधारणम्, गर्भावस्था, जन्म, बाल्यं, कुमारः, यौवनम्, प्रौढता, वृद्धावस्था, मृत्यु—एते देहस्य नव अवस्थाः। गुणसंपर्केण कल्पनारूपेण उच्चावचानि देहानि स्वीकृत्य, कदाचित् लभ्यन्ते, कदाचित् परित्यज्यन्ते। आत्मनः उत्पत्तिनाशौ पितृपुत्रयोः दृष्ट्वा अनुमान्यते; परन्तु यः वस्तुनः तत्त्वं जानाति, स तयोः विशेषेण न लभ्यते। यथा बीजफलयोः वृक्षस्य जन्मनाशं जानाति, तत्र स वृक्षात् भिन्नः, तथा साक्षी देहात् भिन्नः। यदि आत्मा प्रकृतिं न भिन्नं पश्यति, संसर्गात् मोहितः, संसारं प्रविशति। सत्गुणसंपर्केण देवत्वं लभ्यते; रजसा राक्षसत्वं मानवत्वं च; तमसा भूतपशुत्वं। कर्मेण प्रेरितः, एतेषु भ्रमति। अन्यान् नृत्यगानं पश्यन्, स्वयं तदनुकरणं करोति; यथा बुद्धेः गुणान् पश्यन्, अकर्मा अपि तदनुकरणाय बाध्यते। यथा वारिप्रवाहे वृक्षाः चलन्ति इव दृश्यन्ते, यथा नेत्रावर्तने भूमिः भ्रमति, तथा भ्रान्तिः दृश्यते। यथा मनःकल्पितेन्द्रियविषयः मिथ्या, स्वप्नदृष्टं अपि असत्यम्, तथैव आत्मनः संसारः, हे दशार्हवंशज। विषयाभावे अपि संसारचक्रं न समाप्तम्; विषयध्यानिनः दुःस्वप्ने अपि तद्विपत्तिः जाग्रत् इव। अतः, उद्धव, अस्थिरैः इन्द्रियैः विषयेषु न रमस्व। आत्मग्रहात् उत्पन्नं मोहं पश्य, मायामयं भ्रमं विज्ञाय। यदि कश्चित् निष्कासितः, दुष्टैः तिरस्कृतः, उपहसितः, स्पर्धितः, ताडितः, बद्धः, जीविकाहीनः, मूढैः अपि तिरस्कृतः, मूत्रितः, बहुधा कम्पितः—स शुभकामनया, दुःखेषु अपि, आत्मनैव आत्मानं उत्थापयेत्।” तदनन्तरं श्री उद्धवः उवाच— “कथं एतत् अहं बोधयामि, हे श्रेष्ठवक्ता? कृपया वद। एषा आत्मनः अत्यन्तदुष्टता, अहं मन्ये, अतीव कठिनं, हे विश्वात्मन्, विदुषामपि, यतो प्रकृतिः शक्तिमती। ये तव धर्मे भक्ताः, शान्ताः, पादाश्रयिणः, तेषां विना। बृहस्पतिः ब्रह्मवादे, हरिः आत्मसाक्षात्कारस्थाने, गोब्राह्मणाचार्यभक्त्या विष्वक्सेनं अनुसरन्ति। स्तुत्यगीतैः, त्रिलोकस्थाः नराः, इह तत्र, स्त्रीणां कर्णरन्ध्रेषु प्रविशन्ति, यथा रामः सत्सु प्रविशति।” एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे द्वाविंशतितमाध्याये वर्णितं कथामृतं।