श्यामसुन्दराय गोपिकाः प्रार्थयन्ति — “हे धर्मज्ञ! वयं तव दास्यः, यत् त्वं वदसि तत् कुर्यामः। वस्त्राणि नो देहि, अन्यथा राज्ञे निवेदयामः।” ततो भगवान् उवाच — “यदि यूयं मम दास्यः सत्यम्, यद् अहम् उक्तवान् तत् कुर्याथ। तदा एताः शुद्धस्मिताः कन्याः इतः आगच्छन्तु वस्त्राणि प्राप्तुम्।” ततः सर्वाः गोपिकाः, शीतेन कम्पमानाः, जलात् निर्गताः, निजाङ्गानि हस्ताभ्यां गुप्त्वा, तुच्छीकारिता शीतेन दुःखिता अभवन्। तासां दीनभावं दृष्ट्वा, भगवाञ्छुद्धभक्त्या तुष्टः, वस्त्राणि स्कन्धे निधाय, स्नेहस्मितेन ताः गोपिकाः अभाषत्। सः उवाच — “यूयं नग्नाः जलं प्रविष्टाः, व्रतं पालयन्त्यः, एषा देवद्रोहः। अत्र दोषं निवारयन्त्याः, अञ्जलिं कृत्वा, शिरांसि नमयन्त्याः, वस्त्राणि गृह्य धारयन्तु।” अच्युतस्य वचनं श्रुत्वा, गोपिकाः जलनग्नता दोषमिति अवगच्छन्। ताः, व्रतसिद्ध्यर्थम्, भगवतः आज्ञायाः पूर्णत्वं मन्वानाः, तद् दोषरहितं व्रतम् इति स्वीकृत्य, शिरांसि नमयन्त्यः स्थिताः। भगवान् देवकीनन्दनः, तासां नमन्तीनां दया-परिपूर्णः, तुष्टः, वस्त्राणि तासाम् पुनः ददौ। गोपिकाः, क्रीडास्वरूपेण दृढं परिहासिताः, लज्जिताः, वस्त्रहरणेन अपि, तस्य प्रियसंगमे हर्षिताः, कदाचित् अप्रतिकूलभावं न अपनयन्। वस्त्रधारणानन्तरम्, प्रियसंगमाभिलाषेण, गोपिकाः, लज्जानम्रदृष्टयः, तस्मात् न प्रस्थिताः। तासां पादस्पर्शाभिलाषं ज्ञात्वा, भगवान् दामोदरः व्रतपालिताभिः गोपिकाभिः तासां अभिप्रायं अभ्यधावत्। सः उवाच — “हे साध्वीः! मम पूजनाय तव अभिप्रायः मया ज्ञातः। अहम् अनुमोदये, तद् निश्चितं सिद्ध्यति। येषां मनः मयि स्थितम्, तेषां कामः न कामत्वं प्राप्नोति, यथा भृष्टपक्वबीजं न अंकुरयति।” भगवान् पुनर् उवाच — “इदानीं, गोप्यः, व्रजं गच्छन्तु, व्रतसिद्धाः। आगामिन्यः रात्रिषु मया सह रमिष्यथ, यतः व्रतं मम पूजनायै यूयं कृतवन्त्यः।” शुकः उवाच — “एवं भगवता उपदिष्टाः, गोप्यः, कामसिद्ध्याः, कृच्छ्रादपि, व्रजं प्रत्यगच्छन्, तस्य पदकमलध्यानपराः। ततः, गोपालबालकैः परिवृतः, देवकीनन्दनः, वृद्धानन्दनं सह, दूरस्थे गाः चरयन्, वृन्दावनात् निर्गतः।” मध्यान्हातपदाहेन, वृक्षाः स्वदेहैः छायां वितरन्तः छत्रवत् दृष्ट्वा, भगवान् व्रजवासिनः संबोधितवान् — “हे स्तोककृष्ण, अंशु, श्रीदाम, सुभल, अर्जुन, विशाल, ऋषभ, तेजस्विन्, देवप्रस्थ, वरूथप!” सः उवाच — “पश्यत एतान् महात्मनः, ये केवलं परार्थं जीवन्ति। वायुः, वर्षा, सूर्यः, शीतम्, सहन्ति, अस्मान् रक्षन्ति। धन्यं तेषां जन्म, सर्वजीवाः तैः जीवन्ति। सत्पुरुषवत्, शरणागतं न परित्यजन्ति।” “ते पत्त्रैः, पुष्पैः, फलैः, छायया, मूलैः, त्वचा, काष्ठैः, गन्धरसैः, स्नेहेन, भस्मना, अस्थिभिः, इच्छाः पूरयन्ति। एष एव देहिनां जन्मसाफल्यं — यः स्वजीवनेन, वित्तेन, बुद्ध्या, वाचा, सर्वदा परमहितं आचरति।” एवं, यमुनाम् मध्ये प्रवेश्य, नवपल्लव-समूहैः, फलैः, पुष्पैः, पत्त्रैः, अधः शाखाभिः, गोपालकाः गाः शीतलाम्, शुभाम् जलम् पाययन्ति। तदनन्तरं, गोपालकाः स्वयं तं मधुरं जलं पिबन्ति। तस्यां वन्यां, गोपाः गाः यथेष्टं चरयन्तः, कृष्णः रामः च, तृषार्तौ, गोपालकाः इदं वचनम् ऊचुः — “इन्द्रियार्थेषु लीनः जीवः, आत्मानं पुनः न स्मरति; मृत्युः तु विस्मरणं पूर्णम्। जन्म, सर्वात्मना अनुभूतं, इन्द्रियार्थग्रहणं इत्युच्यते, स्वप्नस्य कल्पनायाः वा इव।” “यथा स्वप्नं कल्पनां वा पूर्वं न स्मरति, तथा तस्मिन्नेव अवस्थायाम्, आत्मानं नूतनं पश्यति, न तु पूर्ववत्। इन्द्रियाणां, विषयाणां, मनसः त्रिविधं प्रादुर्भावम् वस्तुनि दृश्यते; अन्तरबाह्यविभागः जनैः कल्पितः, यथा साधु-दुष्टकर्मणः।” “सततं, प्रिये, जीवाः उत्पद्यन्ते, विनश्यन्ति; कालस्य सूक्ष्मगत्या, तद् न दृश्यते। यथा ज्वालाः, धाराः, वृक्षफलं, एवं सर्वजीवानां अवस्था स्थितिः। दीपः ज्वाला इति, जलं धारा इति, पुरुषः मानव इति — एषा वाणी मिथ्या, यथा दीर्घजीवनस्य कल्पना।” “नैतत् चिन्त्यं — पुरुषः स्वकर्मबीजेन जातः, वा सः मृतः; भ्रान्तिः, यथा अग्निः दारुणा उत्पद्यते, विनश्यति। गर्भाधानं, गर्भावस्था, जन्म, बाल्यं, कौमार्यं, यौवनं, प्रौढत्वं, वृद्धत्वं, मृत्युः — एताः नव देहावस्थाः।” “गुणसङ्गेन, विविधं उच्चावचं देहं कल्पनासारं उपादत्ते, कदाचित् लभते, कदाचित् त्यजति। आत्मनः उत्पत्तिनाशं पितृपुत्रयोः दृष्ट्वा अनुमीयते; यः वस्तुनः यथार्थं जानाति, तस्य द्वयं नास्ति।” “यथा बीजफलयोः ज्ञाता वृक्षस्य जन्मनाशं वेत्ति, तु वृक्षात् पृथक् अस्ति, तथा साक्षी देहात् पृथक्। यदा पुरुषः आत्मानं प्रकृत्या न भिनत्ति, संसर्गात् मोहितः, संसारं प्रविशति।” “सत्त्वसङ्गेन देवत्वम्, रजसाऽसुरत्वं मानवत्वं च, तमसाः प्रेतपशुत्वम्; कर्मणा, एषु भ्रमति। अन्यैः नृत्यगीतं दृष्ट्वा, स्वयम् अपि तद् अनुकरणं करोति; बुद्धिगुणान् निरीक्ष्य, निष्क्रियः अपि तद् अनुकरणं कर्तुं बाध्यते।” “यथा जलप्रवाहे वृक्षाः चलन्ति इव, चक्षुषः भ्रमणेन भूमिः घूर्णति इव, तथा इन्द्रियविकल्पः भ्रान्तः।” एवं, श्रीभगवतः लीलायाः, गोपिकानां भक्तिः, गोपालकानां संवादः, वृक्षाणां महिमा, जीवस्य यथार्थस्वरूपविचारः, यमुनातीरविहारः च, एकस्मिन्नेव दिव्यकथायां, श्रद्धया, भक्त्या च, उज्ज्वलः सम्प्रकाशते।