कृष्णः तदा सस्मितं गोपीभ्यः प्राह—"मया कदापि मिथ्या न किमपि उक्तम्, एते बालकाः अपि जानन्ति। हे सुश्रोण्यः, एकैकशः आगच्छन्तु, न सर्वाः एकत्र, वस्त्राणि प्रतिगृह्यन्तु।" इत्युक्ते भगवता, तस्य क्रीडारूपं भाषणं दृष्ट्वा, गोप्यः प्रेम्णा परिपूर्णाः, अन्योन्यं सव्रीडं निरीक्ष्य, सस्मिताः, बहिर्न निःससृजुः। ततः गोविन्दस्य हास्ययुक्तं वचः श्रुत्वा, तासां मनांसि कम्पितानि अभवन्; शीतले जले ग्रीवापर्यन्तं निमग्नाः, कम्पमानाः, गोप्यः तम् इदं वचः ऊचुः— "हे नन्दनन्दन, अस्मान् समाद्रियस्व; त्वं व्रजस्य यशसे योग्यः इति वयं जानिमहि। अस्माकं वस्त्राणि देहि, यतो वयं कम्पामः। हे श्यामसुन्दर, वयं तव दास्यः स्मः, यथाज्ञापयसि तथा करिष्यामः; वस्त्राणि देहि, धर्मज्ञ, नो चेत् राज्ञे निवेदयिष्यामः।" श्रीभगवान् उवाच—"यदि यूयं मम दास्यः सत्यम् उक्त्वा मदादेशं करिष्यथ, तर्हि एता निष्कलुषस्मिताः कन्याः मम समीपं आगत्य वस्त्राणि प्रतिगृह्णन्तु।" ततो गोप्यः सर्वाः शीतवेगेन कम्पमानाः, जलात् बहिर् आगत्य, हस्ताभ्यां निज गोपनीयभागान् अच्छाद्य, तत्र स्थिताः। तासां दीनभावं दृष्ट्वा, भगवान् तासां शुद्धया भक्त्या तुष्टः, वस्त्राणि स्वस्कन्धे निधाय, सस्मितं स्नेहेन ताः उवाच—"युवतयः, यूयं नग्नाः जलं प्रविष्टाः, व्रतपालनाय, एष देवद्रोहः जातः। अञ्जलिं कृत्वा शिरः प्रणम्य, एष दोषः निवार्यताम्; ततः वस्त्राणि गृह्य धारयध्वम्।" अच्युतस्यैतद्वचः श्रुत्वा, व्रजयोषितः तद् अवगम्य, नग्नस्नानं व्रतविघ्नरूपं मन्यमानाः, तस्यैवाज्ञया निष्पापं समाचर्य, स्वव्रतस्य पूर्णतां मनसि कृत्वा, तदनुसारिण्यः अभवन्। तासां तथा प्रणमन्तीनां देवकीसुतः भगवान् करुणया सन्तुष्टः, वस्त्राणि प्रतिदत्तवान्। यद्यपि ताः दृढं परिहासेन लज्जिताः, क्रीडारूपेण वस्त्राणि हरिताः, तथापि तस्य सान्निध्ये हृष्टाः, तं न कदापि द्वेष्टुम् अशक्नुवन्। वस्त्रधारणानन्तरं, हृदयं प्रियसंमेलनलालसेन पूरितम्, ताः लज्जया नयनानि नमयित्वा, तस्मात् न प्रस्थिताः। तासां पादस्पर्शाभिलाषं विज्ञाय, दामोदरः भगवान् व्रतानुष्ठानशीलाः ताः कन्याः सम्बोध्य, तासां मनोवाञ्छां अवदत्—"साध्व्यः, युष्माकं मम पूजनाभिलाषः मया ज्ञातः; सः मम सम्मतः, च नूनं पूर्यते। येषां चित्तं मयि एव स्थिरं, तेषां कामः न रागाय परिणमति, यथा पक्तधान्यं न प्ररोहति।" "इदानीं गच्छत व्रजं, व्रतसिद्धाः; आगामिन्यः रात्रिषु मया सह रमिष्यध्वम्, यतो युष्माभिः एष व्रतः मम पूजनायै कृतः।" इत्युक्त्वा भगवान्, ताः कन्याः तस्याज्ञां गृह्य, कष्टेनापि तस्य पादपद्मं स्मरन्त्यः, व्रजं प्रतिनिवृत्ताः। अनन्तरं, स भगवान् देवकीसुतः, गोपालकैः परिवृतः, वृद्धेन भ्रात्रा सह, व्रजं विहाय, दूरं गाः चचार। तत्र, घोरतप्तमध्यान्हे, वृक्षाः स्वदेहैः छायां वितरन्तः, छत्रवत्, दृष्ट्वा, स व्रजवासिनः अवदत्—"हे स्तोककृष्ण, अंशु, श्रीदामन्, सुभल, अर्जुन, विशाल, ऋषभ, तेजस्विन्, देवप्रस्थ, वरूथप!" "एतान् पश्यत, ये परार्थं एव जीवन्ति; वातवर्षातपहिमांशुं सहन्तः अस्मान् रक्षन्ति। धन्यं खलु तेषां जन्म, यतो हि सर्वे प्राणिनः तैः जीवन्ति; सन्तः इव, कदापि प्रार्थकं न निवारयन्ति। पत्रपुष्पफलच्छायामूलत्वक्चन्दनरससाराङ्गारास्थिभिः इच्छितानि पूरयन्ति।" "एवमेव, अत्र देहिनां मध्ये, देहिनः जन्मस्य परिपूर्णता एषा—स्वजीवनधनबुद्धिवाचा सदा परहितं कार्यम्।" इति श्रीकृष्णः अवदत्। एवं तु यमुनातटमध्यम् प्रविश्य, नवपल्लवगुच्छफलपुष्पपत्रैः लघुशाखाभिः युक्तान् वृक्षान् अतिक्रम्य, गाः शीतलामृतवारिणा पाययित्वा, ते अपि मधुरं जलं यथाकामं पिबन्तः तृप्ताः अभवन्। तत्र काञ्चन कानने, गाः स्वेच्छया चरन्त्यः, कृष्णरमौ क्षुधितौ सन्, गोपालान् इदं वचः शुश्राव। "इन्द्रियार्थेषु आसक्तः जीवः स्वात्मानं पुनः न स्मरति; मरणं तु कारणवशात् सर्वविस्मरणं भवति।" "यः जन्तुः स्वात्मरूपेण जन्मानुभवति, सः इन्द्रियार्थग्रहणमेव मन्यते, स्वप्नकल्पवत्।" "यथा पूर्वं स्वप्नं वा कल्पनां वा न स्मरति, तथा तत्रावस्थायां आत्मानं नूतनं पश्यति, न पूर्ववत्।" "इयं त्रैविध्यरूपा—इन्द्रियाणि, तेषां विषयाः, च मनः—द्रव्ये एव दृश्यते; अन्तरबहिर् विभागः जनैः कल्प्यते, यथा साध्वसाधुकर्मणोः।" "सततं, प्रिये, भूतानि जायन्ते विनश्यन्ति च; कालनाम्नः अतीव गूढगत्याः, सूक्ष्मत्वात्, न दृश्यते।" "यथा ज्वालानदीफलानां वृक्षस्य च, तथा सर्वभूतानां अवस्थाः स्थिताः।" "दीपः इति ज्वाला, जलं इति नद्या, पुरुषः इति मनुष्यः—एषा वाणी मिथ्या, यथा स्थायित्वं मिथ्या।" "मा मन्यथा—अयं पुरुषः स्वकर्मबीजेन जायते वा म्रियते वा; एषा माया, यथा काष्ठात् वह्निः उत्पद्यते विनश्यति च।" "गर्भाधानं, गर्भावस्था, जन्म, बाल्यं, पौगण्डं, यौवनं, प्रौढि, वार्धक्यं, मृत्युः—एते देहस्य नव विभागाः।" "एतानि उच्चावचानि देहानि, कल्पनारूपाणि, गुणसङ्गात् उपन्यस्यन्ते, किञ्चित् लभ्यन्ते, किञ्चित् परित्यज्यन्ते।" "आत्मनः उत्पत्तिनाशौ पितृपुत्रयोः प्रमाणात् कल्प्येते; यः तु आगमापायस्वरूपदर्शी, सः उभयेन न लक्षणीयः।" "यथा बीजफलज्ञानवान् वृक्षस्य जन्मविनाशौ वेत्ति, सः वृक्षाद् भिन्नः, एवं साक्षी देहात् भिन्नः।" एवं श्रीशुकः उक्तवान्—एषा कथा श्रीकृष्णस्य व्रजयोषितां च, यथाक्रमं भगवद्वचनानुसारेण, संप्राप्ता।