एवं ताः कन्यकाः, कृष्णे मनः समर्प्य, मासमेकं व्रतमाचरन्त्यः भद्रकालीमुपासमाना नन्दसूनुं पतित्वे कामयमानाः सन्। प्रत्यूषस्मिन्नुत्थाय सखीभिः सह बाहुभिः परस्परं समालिङ्ग्य, प्रतिदिनं कालिन्द्याः स्नानाय गच्छन्त्यः कर्ष्णस्य कीर्तिं उच्चैः गायन्त्यः। एकदा ताः नदीतीरमागत्य यथापूर्वं वसनानि तत्रैव स्थापयित्वा, कर्ष्णस्य गीतैः प्रमदया सलिलक्रीडायां मग्नाः। भगवान् कर्ष्णः सर्वयोगिनां स्वामी, तासां मन्तव्यमवगत्य, तेषां कामपूरणाय सखिभिः परिवृतः तत्र आगतः। स शीघ्रं तासां वसनानि समाहृत्य, कदम्बतरुमारुह्य, बालयुतः हास्यपूर्वकं ताभ्यः श्लक्ष्णया वाचा व्याजहार—"आगच्छत, कन्यकाः! स्वेच्छया स्वं स्वं वसनं गृह्णीत; सत्यं वदामि, न केवलं परिहासः। यदि व्रतश्रमिताः स्याथ, मम वचः शृणुत।" "मया कदापि मिथ्यावाक्यं न उक्तम्, एते बालका अपि जानन्ति। हे सुमध्यामः, एकैकशः आगत्य वसनानि गृह्णीत, न सर्वाः एकत्र।" इति भगवानः। तस्य लीलां दृष्ट्वा, गोप्यः प्रेम्णा परिप्लुताः, परस्परं लज्जया सस्मिताः अपश्यन्, किं तु निर्गन्तुं न शशकुः। गोविन्दस्य वाक्यैः चोदिता, तासां चेतांसि विक्षिप्तानि, शीतले सलिले ग्रीवापर्यन्तं निमग्नाः कम्पमानाः, तमिदं ऊचुः—"नन्दसूनो, अस्मान् सम्मानय; त्वं व्रजस्य यशः योग्यः। वसनानि देहि, कम्पामः।" "श्यामसुन्दर, त्वद्भृत्याः स्मः; यथाज्ञापयसि तथा करिष्यामः। धर्मज्ञ, वसनानि देहि, अन्यथा राज्ञे निबोधयिष्यामः।" भगवानुवाच—"यदि मम भृत्याः स्याथ, मम वचः करिष्यथ, तर्हि इमानि शुद्धस्मिताः कन्यकाः आगत्य वसनानि गृह्णन्तु।" ततः सर्वाः कन्यकाः शीतवेगेन कम्पमानाः, हस्ताभ्यां गुप्ताङ्ग्यः सलिलात् निर्गताः। ताः दीनाः दृष्ट्वा, भगवान् तासां शुद्धया भक्त्या तुष्टः, वसनानि स्कन्धे स्थापयित्वा, सस्मितं प्रेम्णा व्याजहार—"यूयं नग्नाः सलिलं प्रविष्टाः, व्रतपालनाय; एष देवद्रोहः। अञ्जलिं कृत्वा शिरः प्रणम्य, एष दोषः क्षम्यताम्; ततः वसनानि गृह्णीत, धारयन्तु।" अच्युतस्य वाक्यं श्रुत्वा, व्रजयोषितः नङ्गत्वेन स्नानं व्रतविघ्नमिति अवगम्य, स्वस्य कामस्य सिद्ध्यै, तस्यैवाज्ञया अनवद्यं कृतमिति मन्यमानाः, तदनुसारं व्रतसमाप्तिं मेनिरे। तासां प्रणमन्तीनां दृष्ट्र्वा, देवकीसुतः भगवान्, करुणया तुष्टः, वसनानि प्रत्यर्पयामास। यद्यपि ताः दृढं परिहासेन त्रसिताः, लज्जिताः, क्रीडया विवश्याः, वस्त्राणि हृतानि, तथापि ताः तस्य प्रियतमे संगमे हृष्टाः, किञ्चित् न रुष्टाः। वसनानि धारयित्वा, प्रियसंगमकाङ्क्षिण्यः, लज्जया नयनानि नमयन्त्यः, तस्मात् न प्रययुः। तासां पादस्पर्शाभिलाषं विज्ञाय, भगवान् दामोदरः, व्रतसंपन्नाभ्यः कन्याभ्यः तेषां मन्तव्यं प्रवक्तुम् आरब्धवान्—"साध्वीः, मम पूजनमभिलषितं भवतीनाम् अवगतम्; तत् मया अनुमोदितम्, साध्यते च। ये मयि मनः स्थापयन्ति, तेषां कामः न रागाय परिणमति; यथा भृष्टपक्वधान्यं नाङ्कुरयति। इदानीं व्रजं गच्छत, व्रतसंपन्नाः; आगामिन्यः रात्रिषु मया सह रमिष्यथ, यतो मम पूजनाय व्रतं कृतम्।" शुक उवाच—एवं भगवता निर्देशिताः, ताः कन्यकाः, कामान्निर्वृताः, तस्य पादपद्ममनुस्मरन्त्यः, क्लेशेनापि व्रजं प्रत्ययुः। ततः स भगवान् देवकीसुतः, गोपालकैः परिवृतः, व्रजं विहाय, भ्रात्रा सह दूरं गाः पालयितुं गतः। मध्याह्नस्य तीव्रातपं वारयन्त्यः वृक्षा: स्वशरीरैः छायां वितन्वन्तः दृष्ट्वा, स व्रजवासिभ्यः वचनमुवाच—"स्तोतकृष्ण, अंशु, श्रीदामन्, सुभल, अर्जुन, विशाल, ऋषभ, तेजस्विन्, देवप्रस्थ, वरूथप! पश्यत एतान् महात्मनः, ये परार्थमेव जीवन्ति। वातवृष्ट्यतपशीतानि सहन्तः अस्मान् रक्षन्ति। धन्यं हि जन्मैतद्, येषां सर्वे प्राणी जीवन्ति; सतां यथा, न कदापि प्रतिकुर्वन्ति याचमानम्। ते पत्रपुष्पफलच्छायामूलत्वक्चन्दनरसस्रवाश्मास्थिभिः कामान् पूरयन्ति। एवमेव हि देहिनां देहिनामिह जन्मसाफल्यं—जीवितधनबुद्धिवाचा परहितं साधयेत्।" एवं तेषु नवपल्लवपुष्पफलपत्रभारैः तरुषु, यमुनातीरं प्रविश्य, शुद्धशीतलमङ्गलसलिलेन गावः पाययित्वा, ते गोपालका अपि तृप्त्या जलं पिबन्ति। तत्र वनान्तरे, गाः स्वेच्छया चरन्त्यः सन्, कृष्णरामौ तत्र आगत्य, क्षुधिताः सन्तः, गोपालकाः एवं वदन्ति—"विषयासक्त्या जीवः पुनः आत्मानं न स्मरति; मृत्युश्च कारणान्यत्र विस्मरणं सम्प्राप्तः। आत्मन्यपि जातिः, विषयग्रहणमेव, स्वप्नकल्पवत्, अनुभवः स्मृतः। यथा पूर्वस्वप्नकल्पयोः न स्मृतिर्भवति, तथा तत्रात्मनं न पूर्ववत् पश्यति, नूतनं पश्यति। एषा त्रैधाभावना—इन्द्रियाणि, विषयाः, चित्तम्—द्रव्ये प्रकटते; अन्तरबहिर् विभागः जनैः कल्प्यते, यथा सत्पापकृत्यम्। नूनं प्रिय, भूतानि निरन्तरं जायन्ते लीयन्ते च; कालस्य सूक्ष्मवेगेन, अदृश्यत्वात्, न दृश्यते। दीपधारास्रोतःफलवत्, सर्वेषां भूतानां युगानि अवस्थाश्च स्थिताः।