स त्वं सूर्यचन्द्राग्निवाय्विन्द्रयमधर्मवरुणरूपधारिणं शुद्धं नमसि। यदा रत्नभूषितं विजयी रथं न आरोहसि, तीक्ष्णधनुष्मन्तं, तदा तव रथेन दुष्टजनाः सन्त्रस्यन्ति। तव सेनापदाभ्यां भूमण्डलं दलयन्, भूमिस्फेरं कम्पयन्, महद्भूतबलं संहृत्य, तेजस्वी सूर्यवत् विचरति। तस्मिन्नेव काले, हे राजन्, भगवता विभक्तानि वर्णाश्रमसीमानि, चौरैः निःसन्देहं लङ्घ्यन्ति। लोभात् निःसंयमैः पुरुषैः पोषितं अधर्मं उद्भवति; यदि त्वं शयितः स्याः, चौरैः ग्रहीता इयं पृथिवी निःसन्देहं नश्येत्। तथापि, हे वीर, त्वं किमर्थं आगतः इति पृच्छामि; यथायथं हृदयेन वयं कार्यं कुर्मः। शुक उवाच – शिशिरमासस्य प्रथममासे, नन्दगोपस्य व्रजे युवत्यः कात्यायनीव्रतम् उपवासनं कृत्वा, केवलं सुलघुं अन्नं भुञ्जन्ति। प्रातः कालिन्दीजले स्नात्वा, उदिते सूर्ये, तटस्थे बालुकायां देवीमूर्तिं निर्माय, ताम् उपास्ते स्म, हे राजन्। सुगन्धपुष्पैः, धूपैः, दीपैः, विविधैः फलबीजैः, अंकुरैः, द्रव्यैः, महद्भिः, लघुभिः, तां पूजयन्ति। मन्त्रं जपन्ति — "कात्यायनि महायोगिनि महापौरुषधारिणि, नन्दनन्दनं पतिं मे कुरु, नमः ते।" एवं कृत्वा, कृष्णे चित्तं निबध्नन्त्यः, युवत्यः भद्रकालीं मासपर्यन्तं व्रतं अनुष्ठाय, नन्दनन्दनं पतिं कामयन्ति। प्रातः, सखीभिः सह उत्थाय, बाहुयुगलं कृत्वा, कृष्णं गायन्त्यः, प्रतिदिनं कालिन्दीं स्नानाय यान्ति। एकदा, तटं आगत्य, वस्त्राणि तत्रैव स्थापयित्वा, कृष्णं गायन्त्यः, जलमध्ये हर्षेण क्रीडन्ति। तेषां अभिप्रायं विज्ञाय, योगेश्वरः श्रीकृष्णः, सखिभिः सहितः, तत्र आगच्छत्। स शीघ्रं तेषां वस्त्राणि गृहित्वा, कदम्बवृक्षं आरोह्य, बालकैः सह हास्यं कृत्वा, तासां प्रति विडम्बनया वदति — "आगच्छत, युवत्यः, स्ववस्त्रं यथेष्टं गृह्णीत; सत्यं वदामि, न केवलं विडम्बनया, यदि व्रतेन क्लान्ताः स्युः।" "मया कदापि मिथ्या न उक्तम्; एते बालकाः अपि जानन्ति; हे सुमध्यामाः, एकैकया आगच्छत, सर्वाः न।" तस्य लीलां दृष्ट्वा, गोप्यः प्रेम्णा विमूढाः, परस्परं विलज्ज्य, स्मितं कृत्वा, जलात् न निष्क्रान्ताः। गोविन्दस्य हास्यवाक्यं श्रुत्वा, मनः विक्षिप्तं, ग्रीष्मशीतले जले ग्रीवा पर्यन्तं निमग्नाः, कम्पमानाः, तं प्रार्थयन्ति — "हे नन्दनन्दन, अस्मान् मान्यं कुरु; त्वं व्रजस्य पूज्यः; वस्त्राणि देहि, कम्पन्ति स्म।" "श्यामसुन्दर, तव सेवक्यः स्मः, यथोक्तं करिष्यामः; वस्त्राणि देहि, धर्मज्ञ, न चेत्त, नन्दराजाय वदिष्यामः।" भगवाञ् उवाच — "यदि मे सेवक्यः, यथोक्तं करिष्यथ, तदा शुद्धस्मितासमेताः आगच्छन्तु, वस्त्राणि गृह्णन्तु।" ततः सर्वाः, शीतात् कम्पमानाः, जलात् निष्क्रान्ताः, निजाङ्गं हस्तैः आवृत्य, शीतदुःखेन पीडिताः। तासां दीनभावं दृष्ट्वा, भगवान् शुद्धभक्त्या तुष्टः, वस्त्राणि स्कन्धे स्थापयित्वा, स्नेहस्मितं कृत्वा तासां प्रति वदति — "व्रतेन नग्ना जलं प्रविष्टाः, देवद्रोहः अयं; अञ्जलिं कृत्वा, शिरः नमयन्तु, दोषः निवर्त्यताम्; ततः वस्त्राणि गृह्णन्तु, धारयन्तु।" अच्युतस्य वचनं श्रुत्वा, व्रजयोषितः नग्नस्नानं व्रतविपर्ययमिति बुबुधुः; तस्यैव आज्ञया, तस्य वाक्यं व्रतपरिपूर्तिरूपं मन्वानाः, दोषं न मन्यन्ते। तासां नमस्करणं दृष्ट्वा, देवकीनन्दनः, करुणया तुष्टः, वस्त्राणि प्रत्यर्पयति। दृढं लज्जिताः, क्रीडायामिव, वस्त्रहरणेन, गोप्यः तं न कुप्यन्ति, प्रियसंगमे हर्षं अनुभवन्ति। वस्त्राणि धारयित्वा, प्रियसंमेलनं कामयन्त्यः, लज्जया दृष्टिं नीचयन्त्यः, तं न त्यजन्ति। तासां चरणस्पर्शेच्छां विज्ञाय, दामोदरः, व्रतानुष्ठितासु गोप्यः, तासां अभिप्रायं वदति — "युवत्यः, मम पूजनं युष्माकं अभिप्रायः मया ज्ञातः; तेन तुष्टः, तद् निश्चितं सिद्ध्यति। येषां मनः मयि स्थिरं, तेषां कामः न कामरूपः; यथा पक्तबीजं न अंकुरयति।" "युवत्यः, व्रजं गच्छत, व्रते सिद्धाः; रात्रिषु मया सह रमिष्यथ, यदर्थं व्रतं अनुष्ठितं, तद् सिद्ध्यति।" शुक उवाच — भगवतः वचनं श्रुत्वा, गोप्यः, कामसिद्ध्याः, कठिनं अपि, तस्य पदकमलं चिन्तयन्त्यः, व्रजं प्रत्यगच्छन्। ततः, गोपालैः परिवृतः, देवकीनन्दनः, वृन्दावनात् निर्गत्य, भ्रातृसहितः, दूरस्थे गाः चरति। तत्र, वृक्षाः, तीक्ष्णतप्तमध्यानसूर्यकिरणात् छायां छत्ररूपेण दत्त्वा, व्रजवासिनः प्रति वदति — "हे स्तोककृष्ण, अंशु, श्रीदाम, सुभल, अर्जुन, विशाल, ऋषभ, तेजस्विन्, देवप्रस्थ, वरूथप!" "एतान् महात्मान् पश्यत, ये परार्थं एव जीवन्ति; वातवर्षसूर्यशीतं सहन्ति, अस्मान् रक्षन्ति। धन्यं तेषां जन्म, सर्वजीवाः तैः जीवंति; सत्पुरुषवत्, शरणागतं न परित्यजन्ति।" "पत्त्रपुष्पफलछायामूलत्वक्चन्दनरससारगन्ध, तैलवसापलाशास्थिबिः, कामान् पूरयन्ति।