नारदः, अविच्छिन्नदृष्टे कुमारेभ्यः सन्देहच्छेदाय करुणया शीघ्रं प्रार्थयामास। तदा कुमाराः प्राहुः—वेदोपनिषत्सारात् एव भागवताख्यं चरित्रं समुत्पन्नम्, अतः तद् विशेषरूपेण स्वफलस्वरूपेण परमोत्कृष्टं दीप्तम्। यथा मूलाग्रपर्यन्तं स्थितः स्वादुः पृथक्कृतः एव सुस्वादुतया अनुभवनीयः, तथैव भागवतफलम् अपि पृथग्भूतं सर्वेषां प्रियं भवति। यथा दुग्धे स्थितं घृतम् अपि पृथक्करणात् एव देवानां तुष्टिवर्धनं भवति, तथैव भागवतं चरित्रम्। यथा इक्षोः मध्यादारभ्य अन्तपर्यन्तं गुडः व्याप्य स्थितः, पृथक्कृतः तु सुस्वादुः, एवं भागवताख्यं पुराणं। एतद्भागवतं नाम पुराणं मुनिभिः समादृतं, भक्ति–ज्ञान–वैराग्यस्थापनाय प्रकाशितम्। वेदवेदान्तस्नातो गीता–कर्ता अपि व्यासः, दुःखग्रस्तः सन् मोहसागरमध्ये भ्रमन्निव अभवत्। तदा त्वया पूर्वं चतुर्वेदश्लोक्याख्यया भागवतं कथितम्, यस्य श्रवणेन बदरायणः तत्क्षणादेव शोकात् विमुक्तः। अतः किं ते विस्मयकारणम्? यः प्रश्नः त्वया पृष्टः, भागवतश्रवणेन दुःखशोकयोः नाशः स्यात्। नारदः पुनरुवाच—सा दृष्टिः या दुःखदुःखितानां अशुभनाशिनी, परममङ्गलप्रदा, या शुद्धैः गीतानां कथारसामृतपरायणानां प्रेमप्रकाशनाय सम्प्राप्ता, तस्यां अहं शरणं गतः। यदा बहुजन्मार्जितपुण्यसम्भूता सत्सङ्गतिः प्राप्यते, तदा विवेकः उत्पद्यते, यः अज्ञानदर्पान्धकारं नाशयति। इदानीं श्रीमद्भागवतस्य माहात्म्यं कथ्यते। तस्य श्रवणेन सनकादिमुखात् भक्तः तृप्तिम् आप्नोति, ज्ञानवैराग्ये च पुष्टिं लभते। नारदः उवाच—शुकोपदेशसम्भारेण ज्ञानयज्ञं करिष्यामि, भक्त्यादिस्थापनार्थं। कुत्र अस्मिन् देशे भागवतयज्ञः कर्तव्यः? शुकशास्त्रमाहात्म्यं वेदविद्भिः कथितव्यं, कृपया वद। कियत्कालेन भागवतश्रवणम्? किं विधिना? इत्येतत् पृच्छामि। कुमाराः प्राहुः—नारद! शृणु, गङ्गातटे आनन्दनाम्नि स्थले, मुनिगणैः सेविते, देवसिद्धैः उपासिते, नानावृक्षलताभिः शोभिते, नवमृदुलवालुकाच्छन्ने, सुवर्णोत्पलगन्धयुक्ते, शान्ते रम्ये च स्थले, यत्र जीवेषु वैरभावः नास्ति। तत्र वृद्धकलेवरं पुरतः स्थाप्य, तयोः विचार्य, भक्तिरेव आगच्छति। यत्र भागवतकथा प्रवहति, तत्र भक्ति–ज्ञान–वैराग्याणि यौवनं प्राप्नुवन्ति। सूतः आह—एवं उक्त्वा कुमाराः सह नारदेन शीघ्रं गङ्गातटं जग्मुः। तत्र प्राप्ते, लोके, दिवि, ब्रह्मलोके च महान् कोलाहलः अभवत्। सर्वे भागवतामृतपानकाङ्क्षिणः तत्र समाययुः, तत्र वैष्णवाः अग्रे आगच्छन्। भृगु, वसिष्ठ, च्यवन, गौतम, मेधातिथि, देवल, देवरात, राम, गाधिपुत्र, शाकल, मृकण्डुपुत्र, अत्रि, पिप्पलाद—एते योगेश्वराः, व्यासः, पराशरः, छायाशुकः, जाजलिः, जाह्नुः च, पुत्रैः शिष्यैः भार्याभिः च सह स्नेहपूर्णाः आगच्छन्। वेदान्ताः, वेदाः, मन्त्राः, तन्त्राणि, दश सप्त च पुराणानि, षड्ग्रन्थाः च तत्र आगच्छन्। गङ्गाद्याः नद्यः, पुष्कराद्याः सरः, पुण्यक्षेत्राणि, दिशः, दण्डकाद्याः वनानि अपि तत्र आगच्छन्। पर्वतादयः, देवाः, गन्धर्वाः, दानवाश्च अपि, तेषां गुरुत्वात् भृगुणा उपदिष्टाः समानीता। नारदेन दीक्षिताः, उत्तमासनं समर्पितं प्राप्य, कुमाराः सर्वैः पूजिताः कृष्णे मनसा लीनाः उपाविशन्। वैष्णवाः, विरक्ताः, त्यागिनः, ब्रह्मचारिणः च अग्रे स्थिताः, नारदः तेषां पुरतः स्थितः। एकस्मिन्स्थले मुनिगणाः, अन्यत्र देवगणाः, अन्यत्र वेदोपनिषदः, अन्यत्र पुण्यक्षेत्राणि, अन्यत्र स्त्रियः। जयशब्दाः, नमःस्वराः, शङ्खध्वनिः च समुत्थिताः, लाजपुष्पवृष्टिः अपि अभवत्। दिव्ययानैः आरूढाः देवश्रेष्ठाः कल्पवृक्षपुष्पैः सर्वान् अभ्यवर्षयन्। सूतः आह—एवं तेषां समाधिमतां मध्ये ते कुमाराः नारदाय श्रीमद्भागवतस्य माहात्म्यं प्रकाशयामासुः। कुमाराः ऊचुः—शुकशास्त्रसम्भूतं यत् यशः, येन केवलं श्रवणेन मुक्तिः हस्तगतवती, तत् वयं वर्णयामः। श्रीभागवतस्य कथा सदा सेव्या, सदा सेव्या; केवलं श्रवणेन हरिः हृदि निवसति। एषा भागवती कथा अष्टादशसहस्रश्लोकसंख्यया, द्वादशस्कन्धयुक्ता, परीक्षित्शुकसंवादरूपा श्राव्या। संसारचक्रे यावत् शुकशास्त्रवचनं क्षणमपि कर्णे न प्रविशति, तावत् जनः अज्ञानवर्त्मनि भ्रमति। किमर्थं बहूनि शास्त्रपुराणानि श्राव्यन्ते ये केवलं भ्रमं जनयन्ति? एकमेव भागवतं मोक्षदं गर्जति। यस्य गृहे प्रतिदिनं भागवतकथा प्रवर्तते, स एव तीर्थरूपः, तस्य वासिनां पापं नश्यति।