कश्चन, अविवेकिनः मोहितचित्ताश्च, वेदविदां पुष्पितानां कर्मफलानां न स्तुतिं कुर्वन्ति, यतः वेदज्ञाः तान् न प्रशंसन्ति। ये तु कामिनः कृपणाः लोभिनश्च, येषां मनः पुष्पेषु एव स्थिरं न फले, ते दीपे पतङ्गवत् पतन्ति, स्वं स्वर्गं न जानन्ति। हे प्रिय, मयि हृदयस्थिते, यस्मात् इदं जगदुत्पन्नं, तं मां ते न जानन्ति; यथा स्तोत्रयागादिभिः अप्रसन्नचित्ताः, तिमिरावृतदृष्टिवत् भवन्ति। मम परोक्षाभिप्रायं न बुध्यन्तः, विषयेषु आसक्तचित्ताः, यदि हिंसायां रागं कुर्वन्ति, तेषां यज्ञोऽपि न विधीयते। हिंस्राः स्वार्थसुखलोलुपाश्च, देवपितृभूतयज्ञाः हिंसया प्राप्तपशुभिः कुर्वन्ति। ते स्वप्नसुखमिव श्रुतिसुन्दरं तदसारं लोकं हृदि कल्पयन्ति, यथा वणिजः स्वधनं त्यक्त्वा स्वप्नं चिन्तयेत्। रजःसत्त्वतमःस्थिताः, तद्गुणान् पूजयन्ति ये, इन्द्रादीन् प्रमुखान् देवान् यजन्ति, न तु मां यथारूपं। देवयज्ञैः स्वर्गे भोक्ष्यामः इति मन्यन्ते, तत्र समाप्ते पुनः पृथिव्यां धनाढ्यकुलोत्पत्तिमिच्छन्ति। पुष्पितवाचः प्रमत्तचित्तानां, गर्वलुब्धानां, ममोपदेशोऽपि न रोचते। एते वेदाः त्रिविधा ब्रह्मात्मदेवताविषयाः; ऋषयः परोक्षवदन्ति, अहं च परोक्षप्रियः। शब्दब्रह्म च अतीव दुर्निवेध्यं, प्राणेन्द्रियमनःसम्बद्धं, अनन्तं, अगाधं, गम्भीरं, सागरमिव दुर्निवार्यम्। तत् मया अनन्तेन ब्रह्मणानन्तवीर्येण विस्तारितं; शब्दरूपेण सत्त्वेषु दृश्यते, यथा कमलनाले सूत्रमिव। यथा ऊर्णनाभः स्वहृदयात् मुखेन वेवं वेवति, एवं प्राणः शब्दयुक्तः आकाशात् उत्पद्य, मनसा स्पर्शरूपं गृह्णाति। सः भगवान् छन्दोमयोऽमृतमयश्च, सहस्रमार्गः; ओङ्कारः व्यञ्जनस्वरशष्करघोषसमन्वितः, अन्तः प्रतिष्ठितः। सः स्वयमेव महतीं अनन्तां भाषां विविधानां भाषाणां रूपेण, छन्दसां चतुर्भिः अक्षरैः वृद्धिरेव, सृजति संहरति च। गायत्र्युष्णिकनुष्टुप्बृहतीपङ्क्तित्रिष्टुभ्जगत्यतिच्छन्दसत्यष्ट्यतिजगद्विराडित्येते छन्दांसि। किं स्थापयति, किं वदति, किं सूचयति, किं विशेषयति? अस्य हृदयं मम विना न कश्चन वेत्ति। मामेव स्थापयति, मामेव सूचयति, मामेव विशेषयति, मामेव निराकरोति; एवं शब्दाश्रितः वेदार्थः मम भेदं दर्शयित्वा मायामात्रं गृहीत्वा अन्ते तां निरस्य कृपामयी भवति। एवं मृगवराहश्वगवयमहिषद्विपचामरवानरनकुलसर्पैः परिवृतः। तस्मिन्नेव पावने स्थाने प्रविश्य, स राजा पुत्रैः सह, तत्र मुनिं समिद्धाग्निं समुपविष्टं ददर्श। तं दीप्तस्वरूपं, दीर्घकालं तपसा तप्तं, नात्यर्थं कृशं, भगवत्कटाक्षामृतवचनश्रवणेन तुष्टं, राजा अपश्यत्। स च दीर्घः, कमलदलायताक्षः, जटिलः, वल्कलवसानः, यथायोग्यं मलिनः, अलङ्काररहितश्च आसीत्। अथ राजा आश्रमं प्राप्य, मुनिं प्रणम्य, मुनिना यथोचितेन सत्कारसत्कृत्याभिनन्दितः। मुनिः तं स्वदत्तार्घ्यं गृह्य, स्वनियमनं राजानं उपवेश्य, भगवत्प्रणिधानं स्मृत्वा, मृदुभाषितं समभाषत। नूनं भगवन्, तव भ्रमणं साधूनां रक्षणाय, दुष्टानां च नाशाय; त्वं हि हरिधारकः। त्वं सूर्यचन्द्राग्निवाय्विन्द्रयमधर्मवरुणरूपस्थानधारी, नमस्ते शुद्धाय। यदा न रत्नभूषितविजयारूढरथं समारुह्य, तीक्ष्णधनुर्धरः, तदा तव रथेन दुष्टान् भयङ्करोषि। त्वदीयसेनापदाभ्यां पृथिवीमण्डलं निष्पीड्य, गोलोकं कम्पयित्वा, महतीं सेनां प्रावर्त्य, त्वं तेजस्वी सूर्यवत् विचरामि। तस्मिन्नेव काले, हे राजन्, भगवत्कृते वर्णाश्रमविभागनिर्मिताः सर्वा सीमाः दस्युभिः भङ्ग्यमानाः स्युः। तदा अधर्मः उत्पद्येत, लोभमोहावशैः अनियमितपुरुषैः पालितः; त्वं शयानोऽस्मिन्लोके दस्युभिः हृतः, नश्येत्। तथापि, वीर, किमर्थं त्वं अत्रागतः इति पृच्छामि; यथोचितेन मनसा वयं तत्र प्रवर्तामहे। शुक उवाच—हे राजन्, हेमन्ते प्रथममासे, नन्दगोपकन्यकाः, केवलं लघ्वन्नं भुञ्जानाः, कात्यायन्याः पूजाव्रतम् अचरत्। प्रातः काले कालिन्द्याः सलिले स्नात्वा, नवोदिते सूर्ये, तटस्थे रेणुकया देवीं निर्माय, तां पूजयामासुः। गन्धमाल्यधूपदीपैः, नानाविधैः फलाङ्कुरधान्यैः, महदल्पदानैश्च, तां सम्यक् पूजयामासुः। एतं मन्त्रं जपन्त्यः—"कात्यायनि महायोगिन्यधीश्वरी नन्दनन्दनं पतिं मे कुरु, नमस्ते"—इति कन्यकाः तां पूजयामासुः। एवं कृष्णे मनः स्थाप्य, मासमेकं, भद्रकालीं पूजयित्वा, नन्दसुतं पतिं काङ्क्षन्त्यः, तद्व्रतम् अचरत। प्रातः सखीभिः सह उत्थाय, परस्परं बाहुं बद्ध्वा, कृष्णस्य गीतानि गायन्त्यः, प्रतिदिनं कालिन्द्याः स्नानाय ययुः। कदाचित् तटं प्राप्त्वा, यथापूर्वं वस्त्राणि न्यस्य, कृष्णगीतम् गायन्त्यः, जलक्रीडां चकारुः। सर्वयोगेश्वरः श्रीकृष्णः, तासां भावं विज्ञाय, तद्वाञ्छितसिद्धये, सखिभिः सहितः तत्र आगतः। स शीघ्रं तासां वस्त्राणि आदाय, कदम्बतरुम् आरोह्य, बालकैः सह हास्यं कृत्वा, ताभ्यः परिहासवचनानि अब्रवीत्।