पुलिन्द्यः तु तं महागायनस्य पादपद्मवर्णेन, यः तेषां प्रियाणां स्तनदेशं विभूष्य तृणेषु अवशिष्टः, स्वमुखयोः स्तनयोः च लेपयन्त्यः, तेन स्वप्रीतिजनितविरहवेदनां शमयन्ति स्म। पश्येदं गिरिं, हरिदासवरं, यः रामकृष्णयोः पादसंस्पर्शसुखेन प्रमुदितः, ताभ्यां तेषां च गोभिः सखिभिः च सलिलैः, नवतृणैः, मूलैः च उपहारमिव समर्पयति। यदा रामकृष्णौ गवां चारणाय वनं प्रविशतः, गोपालकैः सहितौ, तयोः वेणुनिनादमधुरस्वरेण सर्वे प्राणिनः सम्मोहिताः भवन्ति; चलन्तः अपि तिष्ठन्ति, वृक्षाः हृष्टाः भवन्ति, बन्धनचिह्नानि विस्मयेन पतन्ति। एवं भगवतः वृन्दावनचरितानि वर्णयन्त्यः, गोप्यः परस्परं संवादिन्यः, तस्य क्रीडायाम् एव मनसा निमग्नाः अभवन्। एवं दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकविंशत्यधिके अध्याये समाप्तिः। यः तु विषयासक्तः, स नात्मानं न परं वेत्ति; देहस्य पोषणमात्रं यथा बर्हिरपि श्वसन्, तस्य जीवितं निष्फलं। कर्मफलमपि न परमं श्रेयः, केवलं जनाल्लोभाय उच्यते, यथा औषधं सुस्वादु कृत्वा सेवनाय प्रेर्यते। मर्त्याः जन्मादेव मनसा कामेषु, जीवने, स्वजनसंग्रहे च आसक्ताः, यः एव तेषां दुःखहेतुर्भवति। ये न स्वार्थं जानन्ति, ते दुःखमार्गे भ्रमन्ति; तान् पुनः तस्मिन्नेव तमसि प्रवर्तयेत् कः पण्डितः? ये च अविवेकिनः, विपरीतबुद्धयः, ते फलकामानां शोभनफलानां न प्रचारं कुर्वन्ति; वेदविदः अपि तान् न स्तुवन्ति। ये कामिनः, दीनाः, लोभिनश्च, पुष्पेषु एव मनो निवेशयन्ति, ते पतङ्गवत् अग्नौ पतन्ति, स्वं लोकं न जानन्ति। ते मां न जानन्ति, हृदि स्थितं, यस्मात् इदं विश्वं जातम्; ये च स्तोत्रयज्ञैः अपि तृप्तिं न लभन्ति, तेषां दृष्टिः तिमिरावृतवत्। ये मम परोक्षमन्युः न बुध्यन्ते, विषयासक्ताः च हिंसायाम् अनुरक्ताः, तेषां यज्ञः अपि न विधीयते। क्रूराः तु स्वसुखकामिनः, हिंसायाः प्राप्तैः पशुभिः, देवान् पितॄन् भूतांश्च यजन्ति। यथा वणिजः स्वधनं परित्यज्य स्वप्नसुखाय प्रवृत्ताः, तथा ते तत्र फलमिव मन्यन्ते, यत् श्रोतुं एव रमणीयम्। ये रजःसत्त्वतमोगुणेषु स्थिताः, तान् च पूजयन्ति, ते इन्द्रादीन् देवताः उपासते, न तु मां यथार्थरूपेण। यः तु देवतानां यज्ञैः इह पूजितः, तस्य मनसि स्वर्गे भोक्तुं स्पृहा; तत्र समाप्ते, पुनः सुखसंपन्नं जन्म प्रार्थयते। एवं पुष्पशब्दैः मोहितचित्तानां, गर्वयुक्तानां, अतिलोभिनां, मम उपदेशः अपि न रोचते। एते वेदाः त्रैविध्ययुक्ताः, ब्रह्मात्मदेवताविषयाः; मुनयः परोक्षवदन्ति, अहम् अपि परोक्षप्रियः। शब्दब्रह्म अतीव दुर्ग्राह्यम्, प्राणेन्द्रियमनोमयं, अनन्तम्, अगाधम्, समुद्रवत् दुर्गमं च। तत् अनन्तेन मया, अनन्तशक्तिना ब्रह्मणा, विस्तार्यते; सत्त्वेषु शब्दरूपेण दृश्यते, यथा तन्तुः पद्मनालान्तः। यथा उर्वी तन्तुं हृदयात् मुखेन निष्क्रामयति, एवं प्राणः शब्दयुक्तः आकाशात् उत्पद्य, मनसा स्पर्शरूपं गच्छति। सः भगवान् छन्दोमयः, अमृतमयः, सहस्रपथः; ओंकारेण, व्यञ्जनस्वरशष्करघोषयुक्तेन, अन्तः प्रतिष्ठितः। सः स्वयमेव महतीं अनन्तां वाचं, विविधभाषामयं, चतुर्भिः अक्षरैः वृद्धिं गच्छन्तीं, सृजति च संहरति। गायत्र्युष्णिकनुष्टुप्बृहतीपङ्क्तित्रिष्टुभ्जगत्यतिच्छन्दत्यष्ट्यतिजगद्विराट् इत्येते छन्दांसि। का सा स्थापयति, का वदति, का सूचयति, का विविनक्ति? अस्य जगतः कोऽपि मम विना तस्य हृदयम् न जानाति। सा मां स्थापयति, मां वदति, मां विविनक्ति, मां निवर्तयति; एवं शब्दाश्रितः वेदानां सर्वार्थः मां विविनक्ति, मायैव पाठित्वा अन्ते निवर्त्य कृपाम् करोति। एवमेव, सः मृगवराहश्वकुक्कुटमहिषगजगोमर्कटकुण्डकृकलासैः परिवृतः। तस्मिन्नेव पुण्ये स्थले प्रविश्य, राजर्षिः सुतैः सहितः, तत्र मुनिं समिद्यमानेऽग्नौ उपविशतं ददर्श। सः दीर्घं तपश्चर्यया दीप्तिमन्तं, नात्यशुष्कं, भगवत्कटाक्षप्रसादेन, अमृतोपदेशश्रवणेन च पुष्टं, ददर्श। सः दीर्घकायः, पद्मलोचनः, जटिलः, वल्कलवसनः, तपस्विव मलिनवपुः, अलङ्कृतश्च। अथ राजा आश्रमं गत्वा मुनिं प्रणम्य, मुनिना यथार्हं सत्कारप्रीतिसंयुक्तं सत्कारं प्राप। मुनिः सम्यक्सत्कारं कृत्वा, स्वनियमितं राजानं उपवेश्य, भगवतादेशं स्मृत्वा, सौम्यवचसा तं तोषयामास। नूनं भवान् धर्मपालनाय साधूनां संरक्षणाय, दुष्टनिग्रहाय च विचरति; हरिवीर्यस्य आधारः। भवान् सूर्यचन्द्राग्निन्द्रवाय्व्यमधर्मवरुणस्वरूपधारी; शुद्धाय नमः। यदा विजयरथं, मणिमुक्ताभरणं, घोरधनुष्कं, न आरोहति, तदा दुष्टानां भयाय रथः एव पर्याप्तः। भवत्पदात्ययेन भूतलमण्डलं कम्पयन्, भूमण्डलं चालयन्, महतीं सेनां संहृत्य, भानुमानिव विचरति। तस्मिन्नेव काले, राजन्, भगवता निर्मितानि वर्णाश्रमसीम्नि सीमन्तानि, दस्युभिः निश्चितं भग्नानि स्युः। तदा अधर्मः अपि, लोभदुष्टमानुषैः पोष्यः, उद्भवेत्; यदि त्वं शयेथाः, इदं जगत् दस्युभिः हृतं नश्येत्। तथापि, महाबाहो, किमर्थं त्वं अत्र आगतः, तद् ब्रूहि; वयं सम्यग्बुद्ध्या तत्र प्रवर्तामहे।