व्रजस्य गावः श्रीरमकृष्णयुताः सखिभिः सह सविकसन्मधुरवेण वेणुना क्रीडन्तं श्रीकृष्णं सवितरि चरन्त्यः दृष्ट्वा, तदा तत्रस्थाः वृक्षाः प्रेम्णा पूर्णाः सन्तः, स्वसुरभिपुष्पितशाखाः उन्नम्य, स्वदेहान् छायारूपेण वितन्वन्तः, तं प्रियं सखायं छायया आवृत्य तुष्टिं प्राप्नुवन्। तत्रैव पुलिन्द्यः स्त्रियः, येषां मुखपयोधरौ तस्य महानादकस्य श्रीकृष्णस्य पादारविन्दरागेण, यः तासां प्रियाणां स्तनदेशे न्यस्तः तेन च तृणेषु अवशिष्टः, लिप्तः, तेन स्वदेहं अनुरञ्जयन्त्यः, तं दृष्ट्वा उद्भूतप्रेमवेदनां शमयन्त्यः आसन्। एवं हृष्यन्तः गिरिरपि स सर्वश्रेष्ठो हरिदासवरः, रामकृष्णयोः चरणस्पर्शसुखेन प्रमुदितः, स्वशिखरात् सलिलं, स्निग्धतृणानि, मूलानि च समर्प्य, ताभ्यां तयोः सखीनां च सत्कारं करोति। यदा रामकृष्णौ सखिभिः सह वनं गोःपुच्छैः प्रविश्य, गोःगणान् नेतुम् आरभेताम्, तयोः वेणूनां मधुरध्वनिना सर्वे प्राणिनः आकृष्टाः, चलन्तः अपि स्थिराः अभवन्; वृक्षाः प्रमोदेन स्फुरन्तः, बन्धनचिह्नानि च विस्मयात् पतन्ति स्म। एवं श्रीभगवत्क्रीडानां वर्णनपूर्वकं गोप्यः परस्परं संवादं कुर्वन्त्यः, तस्य लीला-कथायां लीनाः अभवन्। इति श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकविंशतितमोऽध्यायः समाप्तः। यः पुरुषः विषयेषु लीनः, स नात्मानं न परं वेत्ति; स देहस्य कृते एव जीवन्, यथा बर्हिर् केवलं श्वसति, तथा तस्य जीवितं निष्फलं भवति। कर्मफलमिदं न परमं शुभं, किन्तु जनानां आकर्षणायैव उक्तम्, यथा औषधं मधुरं कृत्वा सेवनाय प्रेर्यते। जनाः जन्मतः कामेषु, प्राणेषु, स्वजनगणे च मनसा आसक्ताः, यद्यपि त एव तेषां दुःखहेतवः। ये स्वहितं न जानन्ति, ते दुःखमार्गे भ्रमन्ति; कथं पुनः बुद्धिमान् तान् तमसि प्रवृत्तेषु कर्मसु प्रवर्तयेत्? अतः केचित् अविवेकिनः, बुद्धिभ्रमात्, पुष्पवत् कर्मफलं न वदन्ति, यतो वेदविदः तानि न स्तुवन्ति। ये कामिनः, दीनाः, लोभिनश्च, येषां मनः पुष्पेषु एव स्थितम्, ते पतङ्गवत् अग्नौ पतन्ति, स्वलोकं न जानन्ति। ते मां न जानन्ति, हृदि स्थितं, यस्मादिदं विश्वं प्रवर्तते; ये मन्त्रयज्ञैः अप्रसन्नाः, तेषां दृष्टिः तिमिरैः आच्छादिता इव। ये मम परोक्षाभिप्रायं न जानन्ति, विषयासक्ताः, हिंसायां रताः चेत्, तेषां यज्ञः अपि न विधीयते। नृशंसाः स्वसुखकामिनः, हिंसायां प्राप्तान् पशून् देवपितृभूतयजुषि बलिदानं कुर्वन्ति। यथा वणिजः वस्तुतः धनं परित्यज्य स्वप्नफलमवलम्बन्ति, तथा ते तस्मिन्स्वप्नसदृशे लोके श्रुतिसुखे फलमालपन्ति। ये रजःसत्त्वतमसि स्थिताः, तद्भावाश्च, इन्द्रादिदेवान् उपासते, न तु मां यथारूपम्। इह देवयज्ञैः देवतान् पूज्य, 'स्वर्गे रमिष्यामः' इति मन्यन्ते; तत्र समाप्ते पुनः पृथिव्यां धन्यजातिम् इच्छन्ति। येषां मनः पुष्पशब्दैः प्रमत्तं, गर्वितं, अतिलुब्धं च, तेषां ममोपदेशः अपि न रोचते। एते वेदाः त्रिवर्गात्मिकाः, ब्रह्मात्मदेवताविषयाः; मुनयः परोक्षवदन्ति, अहम् अपि परोक्षप्रियः। शब्दब्रह्म अतीव दुर्निग्राह्यम्, प्राणेन्द्रियमनःमयं, अनन्तम्, अगाधम्, गम्भीरम्, सागरवत् दुस्तरम्। तत् मया अनन्तेन, ब्रह्मणा अनन्तवीर्येण, प्राणिषु शब्दरूपेण, पद्मनालान्तर्गतसूत्रवत् व्याप्यते। यथा ऊर्णनाभः हृदयात् मुखेन जालं सृजति, तथा प्राणः शब्दयुक्तः, आकाशात् उत्पन्नः, मनसा स्पर्शरूपं प्राप्नोति। स भगवान् छन्दोमयः, अमृतमयः, सहस्रपथः, ओंकाररूपः, व्यञ्जनस्वरुष्माण्, अन्तर्निविष्टः। स एव स्वयम् वितनुते, संहरति च, बहुविधया भाषया, छन्दोभिः चतुःष्वक्षरैः वृद्धिं गच्छद्भिः। गायत्र्युष्णिकनुष्टुप्बृहतीपङ्कित्रिष्टुभ्जगत्यतिच्छन्दसत्यष्ट्यतिजगद्विराडित्येतानि छन्दांसि। किं स्थापयति, किं वदति, किं लक्षयति, किं विशेषयति च? अस्य हृदयम् अहमेव जानामि। सर्वं मां स्थापयति, मां वदति, मां विशेषयति, मां निवर्तयति च; एवं सर्ववेदार्थः शब्दाश्रितः, मम भेदं कृत्वा, मायामात्रं कीर्तयित्वा, अन्ते निवर्त्य, अनुग्रहम् करोति। एवं सः मृगवराहश्वशृगालवृषमहिषद्विपगोमर्कटकपिवानरनकुलसर्पैः परिवृतः। तत्र पावनतमं देशं प्रविश्य, स राजा पुत्रैः सहितः, तं मुनिं यज्ञाग्निसमीपे स्थितं ददर्श। स तं दीर्घकालनिष्कृष्ततपसा दीप्तरूपं ददर्श, नात्यतीव कृशम्, भगवत्कटाक्षामृतवचनश्रोणात् पुष्टिम् अनुभवन्तम्। स दीर्घः, कमलदलायताक्षः, जटिलः, वल्कलाम्बरधारी, यथायोग्यं तपस्विवेषेण मलिनः, अलङ्कृतिरहितः। राजा तस्य आश्रमं समीपं गत्वा, मुनिं प्रणम्य, तेन यथोचितेन सत्कारेण सत्कारितः। स मुनिः, विधिपूर्वकं अर्घ्यादिभिः सत्कृत्य, स्वनियमनिष्ठं राजानम् उपवेश्य, भगवत्स्मरणं कृत्वा, स्निग्धैः वचोभिः तं तुष्टिं प्रापयामास। नूनं भोः, तव भ्रमणं साधूनां रक्षणाय, दुष्टनाशाय च; त्वं हि हरिविभूतिः। त्वं सूर्यचन्द्राग्निवाय्विन्द्रधर्मयमवरुणरूपधारी, त्वं शुद्धः, तुभ्यं नमः। यदा तवं विजयचक्रं रत्नभूषितं न आरोहसि, दारुणं धनुष्कं न धारयसि, तदा तव रथेन पापान् भीषयसि। तव सैन्यचरणैः भूमण्डलम् अभिविघ्न्य, भूमिम् कम्पयित्वा, महद्बलम् संहृत्य, त्वं प्रभाकरो यथा विचरस्य्। तस्मिन्नेव काले, राजन्, भगवता विनिर्मिताः वर्णाश्रमसीमाः, तवाभावे, दस्युभिः नूनं भग्नाः स्युः। तदा लोभमोहवशैः अनियमितैः पुरुषैः अधर्मः प्रवर्धेत; यदि त्वं शयनीयः स्याः, इदं जगत् दस्युभिः हृत्य, नूनं विनश्येत्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे, धर्मानुरक्तं श्रीकृष्णकथायाम्, एषा कथा प्रवहति।