व्रजगोपाः सह रामकृष्णाभ्यां गवां पालनाय वनं प्राविशन्। तत्र कृष्णस्य वंशीगीतामृतरसपानलोलुपाः गाः शृण्वन्त्यः, कर्णौ प्रसार्य तिष्ठन्त्य एव, न चलन्ति स्म। तासां वत्साः अपि स्तन्यपानं विस्मृत्य, नेत्राभ्यां गोविन्दं स्नेहपूरितदृष्ट्या पश्यन्त्यः, हृदये तं समालिङ्गन्त्य इव, अश्रुपूर्णलोचनाः बभूवुः। एवमपि, हे जननि, वनस्थाः विहङ्गमाः अपि धन्याः सन्ति, यतः ते सुशाखिनां वृक्षाणां शाखासु आरोह्य, कृष्णस्य वंशीगीतम् एकचित्तेन शृण्वन्ति, नेत्रे निमील्य, सर्वं विस्मृत्य, मुनिवत् स्थिताः। नद्यः अपि मुकुन्दस्य गीतश्रवणेन, स्वस्रोतः प्रवाहेषु चक्रलक्षैः भूषिताः, कामं निरुद्ध्य, मुरारिं तीरपरिस्पन्दनैः कराभिः आलिङ्गन्त्यः, तस्य पादयोः कमलानि समर्पयन्त्यः सन्ति। सूर्यप्रकाशे व्रजगवां चरमाणान् दृष्ट्वा, रामेण सह गोपालकैः सह कृष्णः वंशीं वादयन् अत्र विचरति। तदा वृक्षाः स्नेहपूर्णचित्ताः, पुष्पवद्भिः शाखाभिः तं मित्रं छायायै विततान, स्वदेहं छत्ररूपेण विस्तारयन्तः। पुलिन्द्यः तु, तस्य महागायकस्य पादपद्मेषु लिप्तं कुम्कुमं, यत् तासां प्रियेषां वक्षःस्थले न्यस्तं, तद् तृणेषु अवशिष्टं दृष्ट्वा, स्वमुखे स्तनयोः च अनुलेप्य, कृष्णदर्शनजन्यं विरहदुःखं शमयन्त्यः आसन्। एष गिरिः पश्य, यः हरिदासश्रेष्ठः अस्ति, रामकृष्णयोः पादस्पर्शसुखेन प्रमुदितः, जलैः, मृद्वघैः, मूलैः च ताभ्यां तासां च गोपगवां सखीनां च सत्कारं करोति। रामकृष्णौ गाः वनं नयन्तौ, गोपालकैः परिवृतौ, मधुरवंशीस्वरेण सर्वाणि भूतानि मोहितानि। चलन्ति अपि स्थिराणि भवन्ति, वृक्षाः हर्षेण कम्पन्ते, बन्धनचिह्नानि विस्मयेन पतन्ति। एवं भगवानः वृन्दावने विचरन्, तस्य लीलाकथनं गोप्यः परस्परं कुर्वन्त्यः, तस्य क्रीडायां लीनाः अभवन्। एवमेतत्, अत्र एकविंशतितमः दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे अध्यायः समाप्तः, श्रीमद्भागवतमहापुराणे, यः परमहंसशास्त्रम् उच्यते। यः पुरुषः विषयेषु लीनः, स नात्मानं न परं जानाति; स देहार्थं जीवन्, बर्हिरिव श्वासमात्रेण, तस्य जीवितं निष्फलम्। कर्मफलमपि न परमार्थः, केवलं जनानां आकर्षणाय उक्तम्, यथा औषधं मधुरायते, सेवनाय प्रेरणार्थम्। मर्त्याः जन्मतः एव कामेषु, जीवने, स्वजनसम्बन्धे च मनसा आसक्ताः, यः तेषां दुःखस्य कारणं एव। ये स्वहितं न जानन्ति, दुःखमार्गे भ्रमन्ति; कथं बुधः पुनः तान् तमसि प्रवृत्तेषु कर्मसु नियोजयेत्? अतः ये अविवेकिनः, विमूढमतयः, ते न पुष्पफलवर्णनं कुर्वन्ति; वेदविदः तु तानि न स्तुवन्ति। ये कामिनः दीनाः लोभिनश्च, येषां मनः पुष्पेषु एव स्थिरम्, ते पतङ्गवत् अग्नौ पतन्ति, स्वलोकं न जानन्ति। ते मां न जानन्ति, हृदये स्थितम्, यस्मात् इदं विश्वं जायते; येषां चक्षुषि कूष्माण्डवत्, स्तोत्रयज्ञैः अप्यसन्तुष्टाः। मम परोक्षाभिप्रायं न जानन्तः, विषयेषु प्रवृत्ताः, हिंसायाम् अनुरागं यः कुर्यात्, तस्य यज्ञोऽपि न विधीयते। क्रूराः स्वसुखकामिनः, यज्ञैः देवपितृभूतान् हिंसायाः प्राप्तैः पशुभिः पूजयन्ति। ते स्वप्नसुखाय, यथार्थधनं त्यक्त्वा, हृदये तस्मिन् असत्ये लोके शुभान् कल्पयन्ति; श्रोतुं मनोहरः स्वप्न इव सः। रजःसत्त्वतमःस्थिताः, तेषां च येषां तदभिलाषः, ते इन्द्रादीन् देवतान् पूजयन्ति, न तु मां यथार्थरूपेण। इह देवपूजां कृत्वा, 'स्वर्गे भोग्याम' इति मन्यन्ते, स्वर्गे समाप्ते, पुनः भूमौ धनं कुलं च इच्छन्ति। एवं पुष्पशब्दैः प्रमत्तचित्तानां, गर्वातिशयलोभिनां, मम उपदेशः अपि न रुच्यते। एते वेदाः त्रैविध्ययुक्ताः, ब्रह्मात्मदेवताविषयाः; मुनयः परोक्षवदन्ति, अहम् अपि परोक्षप्रियः। शब्दब्रह्म अतीव दुर्ग्राह्यम्, प्राणेन्द्रियमनःमयं, अनन्तम्, अगाधम्, गम्भीरम्, सागरवत् दुर्गमम्। अहमेव अनन्तशक्त्या ब्रह्मणा तद् विस्तारयामि; प्राणिषु सः शब्दरूपेण दृश्यते, पद्मनालरज्जुवत्। यथा उर्वी स्वहृदयात् मुखेन जालं सृजति, तथा प्राणः शब्दयुक्तः, आकाशात् उत्पन्नः, मनसा स्पर्शरूपः भवति। सः भगवाञ्छन्दोमयः, अमृतमयः, सहस्रपथः; ओङ्कारात्, व्यञ्जनस्वरशिष्कारुणनादैः भूषितात्, अन्तः स्थितः। सः स्वयमेव महतीं अनन्तां वाचं निर्माय, विविधभाषासु विस्तारयन्, छन्दोभिः चतुष्पदाधिकैः वर्धयन्, संहरति च। गायत्री, उष्णिक्, अनुष्टुप्, बृहती, पङ्क्तिः, त्रिष्टुप्, जगती, अतिच्छन्दस्, अत्यष्टिः, अतिजगत्, विराडिति छन्दांसि। किं स्थापयति, किं वदति, किं सूचयति, किं विशेषयति? अस्य हृदयं मम विना कोऽपि न जानाति। सर्वं मां स्थापयति, संकेतयति, विशेषयति, निवर्तयति च; एवं शब्दाश्रितो वेदार्थः मां विविनक्ति, मायां केवलं पठित्वा, अन्ते तद् निवर्तयित्वा, अनुग्रहम् करोति। एवमेव, मृगवराहश्वशृगालमहिषगजगोमृगवानरनकुलसर्पैः परिवृतम् अस्ति। तत्र स राजा पुत्रैः सहितः, तं श्रेष्ठं पुण्यस्थलं प्रविश्य, मुनिं यज्ञाग्निसंयुक्तं निषण्णं ददर्श। स तं दीर्घतपसा तप्यमानं तेजसा विराजमानं ददर्श; नात्यशुष्कम्, भगवत्कटाक्षैः अमृतोपदेशैः च सिञ्चितम्। स उन्नतनासम्, कमलदलायतलोचनम्, जटिलम्, वल्कलाम्बरधारिणम्, तपस्विव मलिनम्, अलङ्कृतम् अददर्श। राजा मुन्याश्रमं समीपं गत्वा, मुनये प्रणम्य, मुनिना यथोचितेन सत्काराभिनन्दनपूर्वकं स्वागतं प्राप। ततः मुनिः, यथाविधि सत्कारं कृत्वा, स्वनियमितं राजानं उपवेश्य, भगवताज्ञां स्मरन्, मधुरया वाचा तं तुष्टाव। नूनं, हे नृपते, तव विचरणं साधूनां रक्षायै, दुष्टनाशाय च; त्वं हि हरिवल्ली अस्ति। सूर्यचन्द्राग्निवाय्विन्द्रयमधर्मवरुणरूपस्थानानि स्वीकुर्वन्, त्वं शुद्धः, तुभ्यं नमः। यदा तव विजयारथं मणिमण्डितं, तीक्ष्णधनुर्धरं न आरोहसि, तदा तव रथेन दुष्टाः भीताः भवन्ति। इति।