सखीः गोप्यः स्वजनैः सह वीक्ष्य सञ्जातानन्दाः सन्तः कथयन्ति—“सखि, नेत्रयोः परमं फलमिदं न जानिमहि, यत् व्रजेश्वरस्य द्वौ पुत्रौ, सखा-संयुक्तौ, गोः सञ्चारं कुर्वन्तौ, वंशीमुखमण्डितौ, प्रेमनिर्युक्तदृष्टिभिः वन्दितौ, दृष्ट्वा अस्माकं नेत्राणि धन्यानीति। ते कदलीनवकलैः, आम्रप्ररोहैः, नवपत्रैः, शिखिपिच्छैः, कुमुदोत्पलमालाभिः भूषितौ, वनपुष्पवस्त्रधारिणौ, गोपसमाजमध्ये नृत्यकलापिनाविव, गीतं गायन्तौ, उज्ज्वलतया विराजमानौ। सखि, वंशी धन्यतमाऽस्ति, यत् केवलं सा दामोदरस्य अधरामृतं आस्वादयति, यद् अस्माकं अपि स्पृह्यं, नद्योऽपि तस्य अवशिष्टमधुर्यं पिबन्त्यः प्रमुदिताः, जलं कम्पयन्त्यः, वृक्षाः वृद्धवत् अश्रूणि स्रवयन्ति। वृन्दावनं भूमौ कीर्तिं प्रसारयति, देवकीसुतस्य पादाम्बुना यत् पूरितम्; गोविन्दं वंशीवादनं कुर्वन्तं दृष्ट्वा, मदोत्कटाः शिखिनः नृत्यन्ति, पर्वतस्थः सर्वजीवः स्थिरः भवति। गोप्यः पुनः वदन्ति—“सखि, मृगाः अपि धन्याः, यत् नन्दसुतं विचित्रवेषं दृष्ट्वा, कृष्णवंशीस्वनं श्रुत्वा, कृष्णस्नेहयुक्तदृष्ट्या तं पूजयन्ति। कृष्णं तु, यस्य रूपं आचारः च नेत्रोत्सवः, तस्य वंशीमधुर्यं रहस्यगीतं श्रुत्वा, दिव्यरथस्थाः देवाङ्गनाः प्रेमविह्वलितचित्ताः, मन्दारमाल्यं स्रवत्, वस्त्रं विस्रंसयन्त्यः, मूर्च्छिताः। गावः तु, कृष्णमुखनिसृतं वंशीमधुर्यं कर्णाभ्यां पिबन्त्यः, स्थिराः तिष्ठन्ति, वत्साः स्तन्यं मुखे स्थापयन्तः स्थिराः, नेत्रेषु अश्रूणि, गोविन्दं दृष्ट्वा हृदयेन आलिङ्गन्ति। सखीः पुनः वदन्ति—“जननि, वनस्थाः पक्षिणः अपि धन्याः ऋषयः इव; सुन्दरवृक्षशाखासु स्थित्वा, कृष्णवंशीगीतं श्रुत्वा, निमीलितनेत्राः, सर्वं विस्मृत्य तिष्ठन्ति। नद्यः मुकुन्दगीतश्रवणेन, प्रवाहेषु वलयचिह्नैः, कामशमनाः, मुरारिं तरङ्गबाहुभिः आलिङ्ग्य, चरणकमलेषु पद्मानि अर्पयन्ति। व्रजगावः रामसखा-संयुक्ताः, सूर्यतपे चरन्त्यः, कृष्णं वंशीवादनं कुर्वन्तं दृष्ट्वा, वृक्षाः स्नेहसंपूर्णाः, प्रस्फुटितशाखाः छत्ररूपेण प्रसारयन्ति। पुलिन्दाङ्गनाः, तेषां प्रियस्य स्तन्येषु लिप्तं कृष्णपदरेणुं यः तृणेषु अवशिष्टः, तेन मुखवक्षः लिप्त्वा, तं दृष्ट्वा उत्पन्नप्रेमवेदनां शमयन्ति। एष गिरिः, हरिसर्वश्रेष्ठः, रामकृष्णयोः पदस्पर्शेन प्रमुदितः, गोपगोपगणैः सह, जलैः, तृणैः, मूलैः पूजा अर्पयति। रामकृष्णौ गवां वनचारणं कुर्वन्तौ, गोपसखा-संयुक्तौ, वंशीमधुर्येण सर्वजीवान् मोहितौ, चलनानि स्थिराणि, वृक्षाः हर्षिताः, बन्धचिह्नानि विस्रंसन्ति। गोप्यः, भगवत्प्रसङ्गान् कथयन्त्यः, वृन्दावनविहारिणं तं स्मरन्त्यः, तस्य क्रीडायां तन्मयाः अभवन्। एवं एकविंशतितमोऽध्यायः समाप्तः, श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य, परमहंसानां शास्त्रस्य, प्रथमभागे दशमस्कन्धे। यः इन्द्रियविषये तन्मयः, नात्मानं न परमं जानाति; केवलं देहसुखाय जीवन्, वातायमानस्य यथा जीवनं व्यर्थम्। एतत् कर्मफलं न परमं हितम्, जनानां आकर्षणाय एव उच्यते, यथा औषधं स्वादु कर्तुं प्रयुज्यते। जनाः जन्मतः कामे, जीवने, स्वजनस्नेहे च मनः आसक्ताः, यः तेषां दुःखस्य कारणम्। यः स्वहितं न जानाति, दुःखमार्गे भ्रमन्, तं पुनः तस्मिन्ध्वान्तयुक्ते कर्मे बुद्धिमान् कथं नियोजयेत्? एवं केचित्, अविवेकिनः, बुद्धिभ्रान्ताः, पुष्पफलानि न वदन्ति; वेदविदः तानि न स्तुवन्ति। ये कामिनः, दीनाः, लोभिनः, पुष्पेषु मनः स्थिरं, फलं विस्मृत्य, दीपे पतङ्गाः इव, स्वं लोकं न जानन्ति। सखे, ताः मां न जानन्ति, हृदये स्थितं, यस्मात् इदं जगदुत्पन्नम्; यथा स्तोत्रयज्ञैः अप्रसन्नाः, धूमेण दृष्टिबद्धाः। मम अप्रत्यक्षं अर्थं न जानन्ति, इन्द्रियविषये तन्मयाः, हिंसासक्ताः चेत्, तेषां यज्ञः अपि न विधीयते। निःस्नेहाः, स्वसुखकामाः, देवपितृभूतयज्ञे हिंसायुक्तान्य पशून् बलिदानाय प्रयुञ्जते। यथा वणिजः स्वसंपदं त्यक्त्वा स्वप्नसुखे रमन्ते, तेषां हृदये तद् असारं स्वर्गसुखं कल्पयन्ति, श्रवणे प्रियं स्वप्नवत्। रजः, सत्त्वं, तमः, तेषु स्थिताः, तानि प्रियं कृत्वा, इन्द्रादीन् देवतान् पूजयन्ति, मां तत्त्वतः न पूजयन्ति। इह देवपूजां कृत्वा, स्वर्गे भोक्तुं इच्छन्ति; तत्र समाप्ते, पुनः पृथिव्यां धनं, उच्चजातिं कामयन्ति। एवं पुष्पवाक्येषु मनः विक्षिप्तं, गर्वयुक्ताः, महालोभिनः, मम उपदेशः अपि न रोचते। त्रैवर्ण्यवेदाः, ब्रह्म, आत्मा, देवता, तेषु विषयः; ऋषयः अप्रत्यक्षवचनं वदन्ति, अहं अपि अप्रत्यक्षवाक्ये रमामि। शब्दब्रह्म अतीव दुर्ग्राह्यम्, प्राणेन्द्रियमनोमयं, अनन्तं, अगाधं, गम्भीरं, समुद्रस्य दुर्ग्राह्यम्। अहं अनन्तः, ब्रह्मणः अनन्तशक्त्या विस्तारं करोमि; भूतानां मध्ये, शब्दरूपेण दृश्यते, यथा कमलस्य सूत्रम्। यथा जालं हृदयात् मुखेन निष्क्रान्तं, तृणशकटः, तद्वद् प्राणः शब्दयुक्तः, आकाशात् उत्पन्नः, मनः स्पर्शरूपेण। सः भगवान् छन्दोमयः, अमृतमयः, सहस्रमार्गः; ओंकारः, व्यञ्जनस्वरशिष्युक्तः, अन्तः स्थितः। सः स्वयमेव, महान् अनन्तः वाक्, विविधभाषायुक्तः, छन्दः चतुर्भिः अक्षरैः वृद्धिम्। गायत्री, उष्णिक्, अनुष्टुप्, बृहती, पङ्क्तिः, त्रिष्टुप्, जगती, अतिच्छन्दस्, अत्यष्टिः, अतिजगत्, विराड्—एतानि छन्दांसि। किम् स्थापयति, किम् वदति, किम् सूचयति, किम् विवज्यति? अस्य हृदयम् अहं एव जानामि। सः मां स्थापयति, मां सूचयति, मां विवज्यति, मां निवज्यति; वेदानां सर्वार्थः शब्दाधारितः, मायाम् गीयमानां निवज्य, अनुग्रहं करोति। तद्वत्, मृग, वराह, श्व, वृष, महिष, गज, गोपुच्छ, कपि, नकुल, सर्पैः परिवृतम्। तस्मिन् पवित्रे स्थले, राजा पुत्रैः सह प्रविष्टः, मुनिं अग्निसंयुक्तं आसनस्थं दृष्टवान्। सः दीर्घतपः, तेजोमयः, नातिविक्षिप्तः, भगवत्कटाक्षैः, अमृतवाक्यैः, श्रुत्वा, दीप्तिमान् अभवत्। इत्येवम् एषा कथा श्रीमद्भागवते वर्ण्यते, यत्र गोप्यः, वृन्दावनविहारिणं कृष्णं, तस्य लीला, तस्य वंशीगीतं, तस्य प्रभावं, सर्वजीवानां भावं, वेदस्य गूढार्थं, तत्त्वज्ञानं, तद् सर्वं प्रेमयुक्तया, श्रद्धया, भावेन, एकस्मिन् प्रवाहे वर्णितम्।