शरदृतौ कमलोत्पलविकासेन सलिलानि स्वभावं प्राप्नुवन्ति, यथा पतितानां चेतांसि योगाभ्यासेन पुनः स्वस्थितिं यान्ति। शरदपि नभसः मेघान्, भूमेः मलिन्यम्, जलानां च कल्मषं निष्कासयति, यथा कृष्णभक्तिः योगिनां मलानि विनुदति। तद्यथा, सर्ववस्तुसङ्गं परित्यज्य, ते विशुद्धप्रभया विराजन्ते, यथा सर्वकामपरित्यागेन मुनयः शान्ताः पापविनिर्मुक्ताश्च भवन्ति। शैलाः स्वकान्यपि सलिलानि मुञ्चन्ति, किंतु कदाचित् श्रेयस्करं न प्रयच्छन्ति, यथा विद्वांसः ज्ञानामृतं काले यथायोग्यं प्रयच्छन्ति वा न वा। ये जलचराः गम्भीरजलाशये निवसन्ति, ते सलिलस्य क्षयं न जानन्ति, यथा मूढगृहस्थाः प्रतिदिनं क्षीयमानं आयुः न वेत्ति। ते एव गभीरजलनिवासिनः शरद्भास्करस्य तापं न अनुभवन्ति, यथा दुःखितः दीनः विषयग्रहग्रस्तः गृहस्थः स्वदुःखं न पश्यति। शरदृतौ वनस्पतयः शनैः कर्दमं शोषं च परित्यजन्ति, यथा विज्ञः शनैः शरीरेऽन्येषु च अनात्मवस्तुषु ममत्वमहम्भावं च त्यजति। समुद्रः अपि शरदागमने शान्तः स्थिरश्च बभूव, यथा सर्वचेष्टासु निरुद्धासु मुनिः आत्मनि एव लीयते। कृषकाः दृढबन्धनैः क्षेत्रेभ्यः जलं निष्कर्षन्ति, यथा योगिनः प्राणरोधेन विज्ञानप्रवाहं संयच्छन्ति। शशाङ्कः अपि शरद्भास्करकृतेन तापं जीवेषु शमयति, यथा मुकुन्दः देहाभिमानजन्यं दुःखं व्रजस्त्रीणां विनुदति। शरदाकाशः निर्मलः शुभैः तारकागणैः संपूर्णः बभूव, यथा सत्त्वगुणयुक्तं मनः ब्रह्मशब्दस्य तात्पर्यं पश्यति। शशाङ्कः ताराभिः परिवृतः स्वच्छिन्नमण्डलः द्यौः अलङ्करोति, यथा कृष्णः वृष्णिवंशेन परिवृतः पृथिव्याम् विराजते। वनवातस्य शीतोष्णसुगन्धिनः संस्पर्शेन जनाः क्लेशं त्यजन्ति, किं तु या गोप्यः कृष्णेन हृतचित्ताः, ताः न क्लेशं त्यजन्ति। शरदि गावः, हरिणाः, खगाः, स्त्रियः, पुष्पवत्यः च स्वैः पुरुषैः समागम्य पुष्पिताः, यथा श्रीभगवत्कर्मणः फलानि जातानि दृश्यन्ते। पद्मानि सूर्योदयसमये हृष्टानि, निशाकरविकसितानि तु न, यथा जनाः राज्ञः सन्निधौ निर्भयाः, चौरसन्निधौ तु न। नगरग्रामेषु उत्सवसंपन्नेषु, इन्द्रियैः प्रमोदिताः जनाः, पृथिवी अपि समृद्धशस्ययुक्ता हर्यणशिल्पैः विशेषतः शोभते। वणिजः, मुनयः, राजानः च स्नात्वा स्वकार्याणि सम्पादयन्ति, यथा सिद्धाः वर्षारुद्धे समये स्वशरीरग्रहणाय प्रयान्ति। स आत्मवान् स्वजनानां कृते स्वपुरं जनांश्च ससर्ज; ते पूर्वसृष्टान् दृष्ट्वा प्रजापतिं स्तुतवन्तः। "भो जगत्कर्तः, तव कर्म कियत् उत्तमम्! यस्मिन्सर्वयज्ञाः प्रतिष्ठिताः, वयम् एकत्र भोजनं कुर्मः।" इति स्तुत्वा, तपसा, ज्ञानयोगेन च समाहितः हृषीकेशः योगिनां श्रेष्ठः इच्छितान् प्रजाः असृजत्। तेषां प्रत्येकस्मै अजः स्वदेहस्य अंशं दत्तवान्—किं तत्? ध्यानयोगश्रीः, तपः, ज्ञानं, वैराग्यं च। एवं शरदि निर्मलजलगन्धयुक्ते कमलोत्पलसौरभे च, अच्युतः गोपालकैः सह गावः च गृहीत्वा शीतलवातेन वनं प्रविवेश। पुष्पितवृक्षवनानि, भ्रमरगुञ्जितानि, हंसकाकिलध्वनिनद्यः च, तत्र मधुपती सखाैः सह गाः पालयन्, वेणुं ववद्यो। यदा व्रजयोषितः तस्य वेणुनिनादं श्रुत्वा, यः प्रेमप्रबोधकः, ताः काञ्चन कृष्णेन अदृष्टाः सखिभ्यः तं वर्णयामासुः। ताः कृष्णकृत्यानि स्मृत्वा वर्णयन्त्यः, राजन्, प्रेमवेगेन आकुलचित्ताः, तं वर्णयितुं न शेकुः। मयूरपिच्छधारी, नटनवरवेषधारी, कर्णिकरकुसुमकर्णाभरणी, पीताम्बरधरः, वनमालाधारी, वेणुरन्ध्रेषु मुखामृतं पूरयन्, गोपालकैः परिवृतः, वृन्दावनं प्रविश्य स्वपदचिह्नैः तं शोभयन्, गीत्या च कीर्तिम् अदधात्। एवं, राजन्, तस्य वेणुनिनादः सर्वजनमनः मोहयन्, सर्वाः व्रजयोषितः श्रुत्वा, तं वर्णयन्त्यः तत्रैव तन्मय्यभवन्। गोप्यः ऊचुः—"सख्यः, नेत्राणां फलमिदम् अनुत्तमम्—व्रजपतिसुतौ सखिभिः सह गाः पालयन्तौ, वेणुना मुखं विभूषयन्तौ, प्रेमपूर्णदृष्टिभिः स्म अभिमुखीकृत्य पश्यामः।" आम्रशाखाभिः, नवपल्लवैः, मयूरपिच्छैः, कमलशिरीषमालाभिः, वन्यपुष्पवस्त्रैः भूषितौ, तौ गोपगणमध्ये गीतिनर्तनविशारदाविव विराजेताम्। "किं भाग्यं वेणोः, यः केवलं दामोदरस्याधरामृतं पिबति, यदर्थं वयं गोप्यः अपि स्पृहयामः; तस्य अवशिष्टरसं नद्यः स्वादयन्त्यः प्रमोदन्ते, तासां जलानि कम्पन्ते, वृक्षाश्च आश्रुबिन्दूनिव मुञ्चन्ति।" "वृन्दावनं खलु पृथिव्यां कीर्तिं वितनुते, यतः देवकीसुतस्य पादजलं तत्र पतितम्; गोविन्दं वेणुनिनादं कुर्वन्तं दृष्ट्वा, मयूराः मत्ताः नृत्यन्ति, पर्वतशिखरेषु सर्वे प्राणिनः स्तम्भिताः भवन्ति।" "धन्याः खलु एते हरिण्यः, याः नन्दसुतं विचित्रवेषं दृष्ट्वा, कृष्णस्य वेणुनादं शृण्वन्त्यः कृष्णस्यान्तिके कृष्णसहितैः क्रीडन्त्यः, प्रेमनयनैः तं पूजयन्ति।" "कृष्णस्य रूपगुणोत्सवं दृष्ट्वा, वेणुगीतं च शृण्वन्त्यः, दिव्याङ्गना स्वर्गयानैः प्रेमवेगेन मुह्यन्त्यः, पुष्पमालाः पतन्त्यः, वसनानि च स्रवमाणानि।" "गावः अपि कृष्णस्य वेणुनिनादामृतं श्रोत्रैः पिबन्त्यः, तिष्ठन्त्यः, वत्साः स्तन्यं पिबन्तः अपि स्थग्नाः, नेत्रेभ्यः अश्रूणि स्रवन्ति, गोविन्दं हृदि आलिङ्गन्त्य इव।" "मातः, एते वनस्य विहङ्गमाः अपि धन्याः, ये सुशाखासु स्थित्वा, नेत्राणि निमील्य, कृष्णस्य वेणुनिनादं शृण्वन्ति, सर्वं विस्मृत्य।" "नद्यः अपि मुकुन्दगीतं शृण्वन्त्यः, प्रवाहे वलयचिह्नान्युत्पाद्य, तृष्णां शमयन्त्यः, मुरारिं तरङ्गभुजाभिः आलिङ्गन्त्यः, पादपद्मे कमलानि अर्पयन्ति।" "व्रजगावः रामकृष्णौ गोपालकैः सह सूर्यतापे चरन्त्यः दृष्ट्वा, कृष्णः वेणुं वादयन्, वृक्षाः प्रेम्णा पुष्पितशाखाः ऊर्ध्वं कुर्वन्ति, स्वदेहं छायारूपेण वितन्वन्ति।" "पुलिन्द्यः अपि, कृष्णपदधूलिना मुखवक्षः स्रवमाणया, तां प्रियाङ्कनां वक्षसि पतितां तृणेषु दृष्ट्वा, स्वाङ्गे लिप्य, कृष्णदर्शनजन्यं प्रेमवेदनां शमयन्ति।" "एष गिरिः हरिदासवरो, रामकृष्णपादसंस्पर्शसुखेन प्रमुदितः, ताभ्यां तेषां च सखिभ्यः, जलैः, तृणैः, मूलैः च सत्कारं करोति।" "रामकृष्णौ गोपालकैः सह वनं गाः च चरयन्तौ, तयोः वेणुनिनादसुरभिणा सर्वे प्राणी मोहिताः, चलनानि स्थग्यानि, वृक्षाः रोमाञ्चिताः, बन्धनचिह्नानि विस्मयेन पतन्ति।" एवं शरदि भगवतः श्रीकृष्णस्य लीलाः, तस्य वेणुनिनादमाधुर्यं, व्रजयोषितां प्रेम, सर्वभूतानां तन्मयता च, श्रीशुकदेवेन महाभागवते वर्णिताः।