व्रजभूमौ रमणीयेषु तेषु दिवसेषु, कृष्णः सह बलरामेण च गवां सुतानां च मध्ये सुखेन वसन्, तत्र गाः वत्साः च वृषाः च तृणेषु उपविश्य, स्तनभारक्लान्ताः, निमीलितलोचनाः, तृप्तिम् अनुभवन्ति स्म। तस्मिन्नेव काले, भगवाञ् स्वबलसमृद्धया समृद्धं वर्षाकालस्य वैभवं, यः सर्वभूतानां हर्षं जनयति, सन्दर्शयन्, तं कालं पूजयामास। एवं रमया केशवेन च व्रजे निवसद्भ्याम्, शरत्कालः समुपस्थितः—निर्मलाम्बुना, विशुद्धनभसा, मन्दमन्दमारुतैः च शोभितः। शरदि विकसितपद्मैः, जलानि स्वभावम् अवापुः, यथा पतितानां चेतांसि योगाभ्यासेन विशुद्धिं प्राप्नुवन्ति। शरदृतौ मेघानां नाशः, पृथिव्याः मलस्य क्षयः, जलानां चापि पङ्कस्य विनाशः अभवत्—यथा कृष्णे भक्त्या योगिनां दोषनाशः स्यात्। शरदि तु सर्वं परित्यज्य, तानि जलानि निर्मलश्रीं प्राप्नुवन्, यथा सर्वकामपरित्यागेन मुनयः शान्ताः पापरहिताः च सन्ति। पर्वतानि तु कदाचित् जलं सृजन्ति, कदाचित् न; यथा विद्वांसः ज्ञानामृतं योग्यकाले ददति, कदाचित् न। ये जलचराः गम्भीरजलनिवासिनः, ते जलस्य शनैः क्षयं न जानन्ति, यथा मोहग्रस्तगृहस्थाः स्वजीवनस्य क्षयम् अपि न वेदन्ति। एवम् एव, ते जलचराः शरदादित्यतपो न अनुभवन्ति, यथा दुःखिताः विषयासक्तगृहस्थाः दुःखं न अनुभवन्ति। शनैः शनैः वनस्पतयः पङ्कं शोषं च त्यजन्ति, यथा धीराः देहादिषु अहं-ममाभिमानं त्यजन्ति। शरदि सागरः शान्तः निःशब्दः च अभवत्, यथा सर्ववृत्तिनिवृत्तेः मुनिः आत्मनि एव लीनः भवति। कृषकाः दृढसेतुना क्षेत्रेभ्यः जलं हरन्ति, यथा योगिनः प्राणसंयमेन ज्ञानप्रवाहं रुद्ध्वा नियच्छन्ति। शरदादित्यकिरणैः उत्पन्नं तापं चन्द्रः शमयति, यथा मुकुन्दः देहाभिमानजनितं दुःखं व्रजस्त्रीणां निवारयति। शरदि निर्मलम् आकाशं, शुद्धतारागणयुक्तं, यथा सात्त्विकचित्तः ब्रह्मशब्दस्य अर्थं पश्यति। चन्द्रः तारागणैः परिवृतः, अविच्छिन्नमण्डलः, आकाशे विराजते, यथा कृष्णः वृष्णिवंशेन परिवृतः पृथिव्याम् विराजते। वनमारुतं समाश्लिष्य, यः शीतोष्णसमं पुष्पगन्धिसंयुक्तं, जनाः दुःखं जहुः; किन्तु याः गोप्यः कृष्णेन हृतचित्ताः, ताः तु दुःखं न जहुः। शरदि गाः, मृगाः, विहगाः, स्त्रियः, पुष्पवन्तः च, स्वैः पतिभिः अन्विष्टाः समृद्धिं प्राप्नुवन्, यथा फलं भगवत्कर्मणः। सूर्ये उदिते, पद्मानि प्रमुद्यन्ते, निशापुष्पाणि तु न; यथा जनाः नृपतेः समीपे निर्भयाः, चौराणां समीपे न। नगरग्रामेषु, उत्सवैः इन्द्रियसुखैः च, पृथिवी सस्यसमृद्ध्या विराजते, विष्णोः कलाभिः विशेषतः। व्यापारी, मुनयः, नृपाश्च, स्नात्वा, स्वार्थं गन्तुं प्रस्थिताः, यथा सिद्धाः, कालसमये, वर्षनिरोधात् मुक्ताः, स्वशरीरं प्राप्नुवन्ति। आत्मवान् स भगवान्, स्वजनान् स्वनगरे सृष्ट्वा, पूर्वसृष्टान् दृष्ट्वा, सृष्टिपतिं स्तोतुं ते समुपेताः। ते ऊचुः—"भो जगत्कर्तः, अहो तव कर्म! यस्मिन् सर्वयज्ञाः प्रतिष्ठिताः, वयं सह भोजनं कुर्मः।" तपसा, ज्ञानयोगेन च, ऋषीकेशः, मुनिश्रेष्ठः, इच्छितान् प्रजाः ससर्ज। तेषु तेषु, अजः स्वस्य शरीरे अंशं दत्तवान्—तत् किम्? ध्यानयोगसंपदः, तपः, ज्ञानं, वैराग्यं च। एवं शरदि निर्मलतोयेषु, विकसितपद्मगन्धिषु, अच्युतः, गोपालकैः गवां च सह, मन्दमारुतशीतले वनं प्रविष्टः। सुपुष्पितवनेषु, भ्रमरगुञ्जितेषु, सरित्सरोवराणां विहगस्वरेषु च, मधुपती सखा गोपालकैः गोः पालनं कृत्वा, वेणुं वादयन् प्रविशति स्म। व्रजस्त्रियः तं वेणुनादं श्रुत्वा, यो रतिं जागरयति, कृष्णस्य अदृष्टाः, सखिभ्यः तं वर्णयन्ति स्म। ताः कृष्णकृत्यानि स्मृत्वा वर्णयितुं प्रचक्रमुः; किन्तु, राजन्, प्रेमवेगेन विवेगितचित्ताः, न शशाकुः। मयूरपिच्छधारिणं, नटनवररूपिणं, कर्णिकारेक्षणं, पीताम्बरधरं, वनमालाविभूषितं, वेणुमुखनिःसृतामृतपूरितं, गोपालकैः परिवृतं, वृन्दावनं प्रविशन्तं, स्वपदच्छायया रमणीयं कृत्वा, गीतश्रियं वितन्वन्तं दृष्ट्वा, व्रजस्त्रियः विस्मिताः। एवं वेणुनादः, सर्वभूतमनः मोहयन्, व्रजस्त्रीणां श्रवणे पतितः, ताः तं वर्णयन्त्यः, तस्मिन् एव लीनाः अभवन्। गोप्यः ऊचुः—"सख्यः, नेत्राणां परमफलम् एतत्—व्रजेश्वरसुतौ, सखा गोपालकैः गाः चरन्तौ, वेणुमुखारवशोभितमुखौ, प्रेमनयनैः विलोक्यमानौ, पश्यामः।" आम्रशाखाभिः, नवपल्लवैः, मयूरपिच्छैः, पद्मकुमुदमालाभिः च भूषितौ, वनपुष्पवस्त्रधरौ, गोपसङ्घमध्ये, नटनवरौ इव, गीतं गायन्तौ, द्वावपि विराजमानौ। अहो, एषा वेणुः कियत् भाग्यशालिनी—सा केवलं दामोदरस्य अधरामृतं पिबति, यत् गोप्यः अपि कान्क्षन्ति; तस्य अवशिष्टमधु सरितः आस्वाद्य, कम्पमानसलिलाः, वृक्षाः अपि वृद्धवत् अश्रूणि स्रवयन्ति। वृन्दावनं भूमौ यशः वितनुते, देवकीपुत्रपदाम्बुना पावितम्; गोविन्दं वेणुवादनम् आलोक्य, मदमत्तमयूराः नृत्यन्ति, पर्वतानां सर्वजनाः स्थब्धाः भवन्ति। धन्याः एते मृगाः अपि, ये नन्दसुतं विचित्रवेषधरं, वेणुनादं श्रुत्वा, कृष्णदृशा सह, प्रेम्णा आलोक्य, सपर्यां कुर्वन्ति। कृष्णस्य रूपाचरणयोः लोचनोत्सवम् अनुभूय, तस्य वेणुनिनादं च शृण्वन्त्यः, दिव्याङ्गनाः स्वविमानस्थाः, प्रेमविह्वलचित्ताः, पुष्पमालाविलोलाः, मूर्छिताः, वस्त्राणि विस्रस्तानि च। गाः वेणुनिनादामृतं कर्णाभ्यां पिबन्त्यः, स्तब्धाः तिष्ठन्ति; वत्साः अपि स्तन्यं मुखे स्थापयित्वा, अश्रुपूर्णलोचनाः, गोविन्दं स्नेहेन हृदये आलिङ्गन्ति। नूनं, मातः, एते विहगाः अपि मुनयः एव; सुशाखासु उपविष्टाः, निमीलितलोचनाः, कृष्णस्य वेणुनिनादं शृण्वन्तः, सर्वं विस्मृत्य, तत्रैव लीनाः। सरितः मुकुन्दगीतं श्रुत्वा, प्रवाहवर्तुलाङ्किताः, कामं शमयित्वा, तरङ्गभुजैः मुरारिं आलिङ्गन्ति, पद्मानि च अर्पयन्ति। व्रजगाः, रामेण गोपालकैः च सह, सूर्येण तप्ताः, कृष्णस्य वेणुवादनं शृण्वन्त्यः, वृक्षाः स्नेहेन पूर्णाः, विकसितशाखाः उत्तोल्य, स्वदेहैः छायां वितन्वन्ति, सखायं छादयन्ति। एवं शरदि, व्रजभूमौ, गोपालबालकैः सह कृष्णः, वनं प्रविश्य, वेणुनिनादेन सर्वं जगत् मोहयन्, सर्वप्रकृतिसौन्दर्यं, प्रेम, भक्ति, योग, ज्ञान, वैराग्य, च साक्षात्कृतवान्।