नदी, अनेकस्रोतःसंयुक्ता, वायुसंहततरंगाभिः स्फुरन्ती, यथा अपरिपक्वयोगिनः मनः रागगुणैः विक्षिप्तं भवति, तथा प्रवाहितवती। पर्वताः, वर्षधाराभिः आहताः, न चचालुः, यथा परमात्मनि स्थितचित्तः विपत्तिषु न कम्पते। मार्गाः तृणैः आवृताः, चिह्नहीनाः, अनिश्चिताः अभवन्, यथा वेदाः ब्राह्मणैः उपेक्षिताः, कलिकलहोपहताः गूढाः सन्ति। जनानां बन्धाः मेघेषु विद्युतः सदृशाः क्षणस्थायिनः, तथा स्त्रीणां पुरुषेषु, गुणयुक्तेष्वपि, स्थैर्यं नावतिष्ठत्। आकाशे इन्द्रधनुः गुणहीनः सन् गुणवत् इव प्रकटितः, यथा गुणोद्भावे निर्गुणः पुरुषः गुणवान् इव दृश्यते। चन्द्रमा, मेघैः स्वदीप्त्या आवृतः, न प्रकाशते, यथा अहंकारेण मूढः जनः स्वयम् तेजसा न प्रकाशते। मयूराः, मेघागमने हृष्टाः, स्वगृहे तप्ताः, विषण्णाः, भगवतः आगमनं प्रतीक्षन्ते, यथा भक्ताः प्रभोः आगमनं याचन्ति। वृक्षाः, मूलैः जलं पिबन्तः, पूर्वं तपसा क्लान्ताः, कामानुसरणेन क्षीणाः, पुनः स्वरूपं प्राप्तवन्तः। बकाः, शान्तजलाशयेषु स्थिताः, यथा निरर्थकप्रत्याशायुक्ताः जनाः गृहकर्मणि अस्थिराः सन्ति। तटबन्धाः, वर्षराजेन जलधाराभिः भग्नाः, यथा कलियुगे वेदमार्गः कपटवादिनां वाक्यैः भग्नः। मेघाः, वायुसंहताः, जीवेषु अमृतरूपं जलं विमोचयन्ति, यथा धनाधिपाः द्विजैः प्रेरिताः, उचितकाले वरं ददाति। एवं हरिः, गोपालैः गोनिवहेन सह, पक्कखर्जूरजम्बूनिवृक्षसमृद्धवनं प्रविश्य, रमणाय गतः। गावः, स्तनभारात् मन्दगतयः, भगवत् आह्वाने शीघ्रं आगताः, स्तनाः स्नेहेन सिक्ताः। वनवासिनः, हृष्टाः, मधुप्रस्रवणवृक्षपंक्तीः दृष्ट्वा, पर्वतान्तिकगुहाः जलपातध्वनिना निनदिताः। कदाचित्, वृक्षगुहासु वर्षा पतति, तत्र भगवान् प्रविश्य, मूलफलकन्दादि भक्षयन् हृष्टः अभवत्। संकर्षणेन गोपालैः सह, जलान्तिकशिलायां उपविष्टः, दध्यान्नं भक्षयन्, सखिभिः सह अन्नं वितरन्। तृणेषु उपविष्टाः, चरन्तः, नेत्राणि संवृत्य, वृषभबकगावः स्तनभारात् श्रान्ताः, तुष्टाः अभवन्। वर्षृतुं भगवत् तेजसा समृद्धं, सर्वजनानन्ददायकं, भगवान् निरीक्ष्य, तस्य आराधनं अकरोत्। एवं रामः केशवः च व्रजे वसन्तौ, शरदृतुः आगतः, निर्मलाकाशः, शुद्धजलानि, मन्दवायवः च। शरदृतौ, पद्मप्रसवेन, जलानि स्वभावं प्राप्तानि, यथा योगाभ्यासेन पतितानां मनः पुनः शुद्धं भवति। शरदृतुः, आकाशात् मेघान्, भूमेः मलिनता, जलात् अपवित्रता, यथा कृष्णभक्तिः तपस्विनां मलिनतां अपाकरोति। सर्वसंपत्तिं त्यक्त्वा, शुद्धप्रभया दीप्ताः, यथा सर्वकामत्यागात् मुनयः शान्ताः, पापमुक्ताः च। पर्वताः जलं विमोच्य, कदाचित् शुभं न ददति, यथा ज्ञानी ज्ञानामृतं उचितकाले ददति, कदाचित् न ददति। गम्भीरजलनिवासिनः जीवाः, जलक्षयं न अवगच्छन्ति, यथा मूढगृहस्थः प्रतिदिनं आयुः क्षयन्तं न पश्यति। गम्भीरजलनिवासिनः जीवाः, शरदसूर्यस्य तापं न अनुभवन्ति, यथा दीनगृहस्थः असंयतइन्द्रियः दुःखं न पश्यति। शनैः शनैः, वनस्पतयः कर्दमशोषं त्यक्त्वा, यथा ज्ञानी देहादिषु 'अहं मम' बुद्धिं त्यजन्ति। शरदागमे, समुद्रः शान्तः, निःशब्दः, यथा मुनिः सर्वगतिक्षये आत्मनि लीनः भवति। कृषकाः, दृढतटबन्धात् क्षेत्रे जलं निष्कर्षन्ति, यथा योगिनः प्राणैः ज्ञानप्रवाहं नियंत्रयन्ति। चन्द्रमा, शरदसूर्यकिरणैः उत्पन्नं तापं जीवेषु अपाकरोति, यथा मुकुन्दः व्रजस्त्रीणां देहाभिमानजन्यं दुःखं निवारयति। शरदाकाशः, निर्मलः, शुद्धतारासंयुक्तः, यथा सात्त्विकमनः ब्रह्मनादार्थं पश्यति। चन्द्रमा, तारासंहतः, आकाशे अखण्डमण्डलया दीप्तः, यथा कृष्णः वृष्णिवंशसमूहः पृथिव्यां दीप्तः। वनपवनं, समशीतोष्णं, पुष्पगन्धयुक्तं आलिङ्ग्य, जनाः दुःखं त्यक्तवन्तः, किन्तु गोपीकाः कृष्णेन हृतचित्ताः न त्यक्तुं शेकुः। शरदृतौ, गावः, मृगाः, पक्षिणः, स्त्रियः, पुष्पवन्तः, स्वस्वपुंसः द्वारा समृद्धाः, यथा भगवान् कर्मफलानि उत्पादयति। सूर्यस्य उदयेन, पद्मानि हृष्टानि, किन्तु निशापुष्पाणि न, यथा जनाः राज्ञि निर्भयाः, चौराणां समीपे न। नगरग्रामेषु, उत्सवैः, इन्द्रियसुखैः, पृथिवी परिपक्वधान्यसमृद्धा, हर्याः कलया विशेषतः दीप्तवती। वणिजः, मुनयः, राजानः, स्नानं कृत्वा, स्वकार्यं अन्वेषणाय निर्गताः, यथा सिद्धाः वर्षनिग्रहात् काले स्वदेहं अन्वेषन्ति। सः, आत्मवान्, स्वनगरं, जनान् च सृज्य, पूर्वसृष्टान् दृष्ट्वा, सृष्टिकर्तारं स्तुतवन्तः। अहो, जगत्कर्तः, उत्तमं कर्म ते! यस्मिन् सर्वयज्ञाः स्थिताः, सह भोजनं कुर्याम। तपः, ज्ञानं, योगं च, गम्भीरध्यानस्थितः हृषीकेशः, मुनीनां मुनिः, इच्छितजनान् सृजितवान्। तेषु प्रत्येकं, अजः, स्वदेहस्य अंशं दत्तवान्—किम् तत्? ध्यानयोगसंपत्तिः, तपः, ज्ञानं, वैराग्यं च।