नदीकाः पूर्वं शुष्काः सन्त्यक्तमार्गाः पुनः स्वप्रवाहं प्राप्नुवन्ति स्म, यथा स्वाधीनस्य पुरुषस्य धनबलमुत्तिष्ठति। पृथिवी शाद्वलैः हरिता जाता, रक्तैश्चेन्द्रगोपैः शोभिता, छायायुतैः छत्रकैः आच्छादिता, यथा पुरुषाणां श्रीः समृद्धा भवति। क्षेत्राणि सस्यसमृद्धानि कृषकानां हर्षं जनयन्ति, अहङ्कारयुक्तानां तु दुःखं, ये भाग्याश्रयं न जानन्ति। स्थलजला जलेषु च सर्वे प्राणी नववर्षेण प्रफुल्लितरूपा बभूवुः, यथा हरिसेवया शोभन्ते। नदी बहुभिः सरित्प्रवाहैः संयुक्ता, वातवेगैः तरङ्गितैः उन्नता च बभूव, यथा योगिनः अपरिपक्वचित्ताः रजोगुणादिभिः विक्षिप्ताः भवन्ति। गिरयः वर्षधाराभिः पीड्यमानाः न कम्पन्ते स्म, यथा येषां चेतः परमात्मनि स्थिरं तेषां आपदः न कम्पयन्ति। मार्गाः तृणैः आवृताः, चिन्हरहिताः च अभवन्, यथा वेदमार्गः ब्राह्मणैः उपेक्षितः कलिकलेन च छन्नः। यथा मेघेषु विद्युत्संयोगः क्षणिकः, तथा स्त्रीणां पुरुषेषु, गुणयुक्तेष्वपि, स्थैर्यं न स्थितम्। व्योम्नि इन्द्रधनुः निर्गुणमपि, गुणवतिवत् प्रतीतं, यथा गुणाभासे निर्गुणः पुरुषः गुणीव दृश्यते। चन्द्रः स्वप्रकाशैः मेघैः छन्नः न प्रकाशते, यथा अहंकारग्रस्तः पुरुषः स्वप्रभया न शोभते। मेघागमनेन मयूराः प्रमुदिताः नृत्यन्ति स्म, किन्तु गृहेषु तिष्ठन्तः तापपीडिताः, भगवदागमनस्य प्रतीक्षां कुर्वन्ति, यथा भक्ताः हरिं प्रतीक्षन्ते। वृक्षाः मूलैः जलं पीत्वा पुनः स्वरूपं प्राप्नुवन्ति, पूर्वं तु तृषायाः तपसा च क्लान्ताः आसन्, यथा कामानुसरणेन जनाः क्लान्ताः भवन्ति। शरत्कालिनि सरसि हंसाः शान्तजलासु स्थिताः, यथा मोहिताशां गृहिणः क्लेशयुक्तगृहेषु वसन्ति। वर्षपतेः जलप्रवाहैः तटिन्यः भग्नाः, यथा कलौ वेदमार्गः पाखण्डिनां मिथ्यावाक्यैः भग्नः। मेघाः वातवेगैः प्रेरिताः जलं मुमुचुः, यथा धनाध्यक्षाः द्विजैः प्रेरिताः काले दानं ददाति। एवं हरिः सखा-संयुक्तः, गावः गोपालैः परिवृतः, तस्य वनं प्रविवेश, यत्र पक्कखर्जूरजम्बूनि सन्ति, रमणाय। गावः स्तनभारात् मन्दगमाः सन्तः, भगवता आहूताः शीघ्रं समाययुः, प्रेम्णा स्तनैः सिक्ताः। वनवासिनः प्रमुदिताः, वृक्षपङ्क्तीनां मधुस्रावं दृष्ट्वा, गिरिसमीपे गुहाः जलपातध्वनिना निनदन्ति स्म। कदाचित् वर्षा दारुषु गुहासु वा पतति, तत्र भगवान् प्रविश्य, मूलकन्दफलानि भुङ्क्ते स्म। सङ्कर्षणसहितः गोपालैः च, तटे शिलायां उपविश्य, तैः साकं दधिदान्यं भुङ्क्ते स्म। तृणेषु उपविश्य, यदा गाः चरन्ति, वत्साः वृषाः च, स्तनभारक्लान्ताः, नेत्राणि निमील्य तृप्ताः आसन्। वर्षाकालस्य महिमानं सर्वजनानां हर्षदं, स्वशक्त्या विराजितं, भगवान् पश्यन्, तं पूजयामास। एवं रामा-केशवौ व्रजे स्थितौ, शरत्कालः समुपस्थितः, निर्मलद्योतः, शुद्धोदकः, सौम्यवातः च। शरदि कुमुदोत्पत्त्या जलानि स्वभावं पुनः प्राप्नुवन्ति, यथा योगाभ्यासेन पतितचित्ताः पुनः स्थिरतां यान्ति। शरत्कालः व्योम्नः मेघान्, भूमेः मलम्, जलस्यापि कल्मषं निन्येष, यथा कृष्णभक्त्या तपस्विनां मलं नश्यति। सर्ववस्तूनि त्यक्त्वा, शुद्धप्रभया विराजन्ते, यथा सर्वकामत्यागेन मुनयः शान्ताः पापरहिताः भवन्ति। गिरयः जलं मुमुचुः, कदाचित् शुभं न ददुः, यथा विद्वांसः ज्ञानामृतं काले ददाति, कदाचित् न ददाति। गम्भीरजलाशयवासिनः प्राणी जलक्षयं न जानन्ति, यथा मूढगृहस्थाः प्रतिदिनं क्षयमायुः न पश्यन्ति। गम्भीरजलवासिनः प्राणी शरद्रश्मितापं न अनुभवन्ति, यथा दीनदुःखितः असंयतात्मा गृहस्थः दुःखं न पश्यति। शनैः शनैः ओषधयः पङ्कशोषं जहुः, यथा धीराः देहेऽहंममाभिमानं त्यजन्ति। शरदि सागरः शान्तः, निःशब्दः च बभूव, यथा सर्वचेष्टानिवृत्तौ मुनिः आत्मनि लीनः भवति। कृषकाः दृढबन्धनैः क्षेत्रेभ्यः जलं आकृष्यन्ति, यथा योगिनः प्राणसंयमेन ज्ञानप्रवाहं नियच्छन्ति। शरद्रश्मितापं चन्द्रः प्राणिनां शमयामास, यथा मुकुन्दः देहाभिमानजनितं दुःखं व्रजस्त्रीणां नाशयति। शरदि व्योम्नि निर्मलतारकसमूहः शोभते, यथा सात्त्विकचित्तः ब्रह्मशब्दस्यार्थं पश्यति। चन्द्रः ताराभिः परिवृतः, व्योम्नि पूर्णमण्डलः शोभते, यथा कृष्णः वृष्णिवंशैः परिवृतः पृथिव्यां विराजते। वनपवनेन, यः समशीतोष्णः, पुष्पगन्धयुक्तः, आलिङ्गिताः जनाः दुःखं मुमुचुः, किन्तु येषां हृदयं कृष्णेन हरितं, ताः गोप्यः न दुःखं जहुः। शरदि गावः, मृगाः, पक्षिणः, स्त्रियः, पुष्पवन्तः च, स्वैः पतिभिः सेव्यमानाः समृद्धाः, यथा भगवत्कर्मभिः फलं सृज्यते। कमलानि सूर्ये उदिते हृष्टानि, रात्रौ विकसीनानि कुमुदानि तु न, यथा राज्ञः समीपे निर्भयता, चौराणां समीपे न। नगरग्रामेषु उत्सवैः, इन्द्रियसुखैः च, पृथिवी समृद्धसस्यैः शोभते, विशेषतः हर्यनुग्रहेण। वणिजः, मुनयः, राजानः च, स्नात्वा, स्वकार्ये प्रवृत्ताः, यथा सिद्धाः काले बन्धनात् मुक्ताः स्वशरीरं यान्ति।