शृण्वन् मेघनिनादं, यत्र मूकाः भ्रमतः भेकाः पुनः कूजन्ति, यथा ब्राह्मणाः स्वव्रतान्ते पुनः पाठयन्ति। क्षुद्रनद्यः, शुष्काः सन्तः मार्गभ्रष्टाः, स्वातन्त्र्ये पुरुषस्य धनबलवत् पुनः प्रवहन्ति। पृथिवी तृणैः हरिता अभवत्, इन्द्रगोपैः रक्ताभिः, छायाम् उपवर्षद्भिः कुक्कुटपुष्पैः, यथा पुरुषस्य सौभाग्यं। कृषिभूमयः समृद्धधान्याः कृषकानन्दं ददुः, अहंकारिणां दुःखं च, यत् ते न जानन्ति सर्वं दैवाधीनम्। स्थलजलचराः सर्वे नववर्षेण तृप्ताः, शोभाम् अलभन्त, यथा हरिसेवान्नराः। नदी, बहूनदीभिः संयुता, वातवेगेन तरङ्गिताः, यथा अपरिपक्वयोगिनः रजोगुणैः चित्तम् उद्विग्नम्। पर्वताः वर्षधाराभिः आहताः अपि न कम्पन्ति, यथा परमात्मन्यस्थिरचित्ताः विपत्तिषु न कम्पन्ति। पन्थानः तृणैः आच्छादिताः, लक्षणहीनाः, यथा वेदाः ब्राह्मणैः उपेक्षिताः, कलिकलहेन च छन्नाः। मनुष्येषु बन्धः मेघेषु विद्युतः सदृशः क्षणिकः, तथा स्त्रीणां स्थैर्यं गुणवान्नरेषु न तिष्ठति। आकाशे इन्द्रधनुः गुणहीनः सन् अपि गुणवानिव दृश्यते, यथा गुणाविर्भावे निर्गुणः जनः गुणवानिव। चन्द्रः मेघैः स्वदीप्त्या आच्छन्नः न प्रकाशते, यथा अहंकारेण मोहितः पुरुषः स्वदीप्त्या न प्रकाशते। मेघागमनात् मोदिताः मयूराः नन्दन्ति, गृहेषु तु तप्ताः विषण्णाः, प्रभोः आगमनं यथा भक्ताः प्रतीक्षन्ति। वृक्षाः मूलैः जलं पीत्वा पुनः स्वरूपं प्राप्तवन्तः, पूर्वं तु तृणिताः क्लान्ताः कामनानुष्ठानेन यथा। शान्तसरोवरेषु शारसः उपविष्टाः, यथा निरर्थकाशाः गृहस्थेषु व्यग्रकर्मसु वसन्ति। वर्षराजेन जलधाराभिः तटबन्धाः विदारिताः, यथा कलौ वेदमार्गः पाखण्डिनां मिथ्यावाक्यैः भग्नः। मेघाः वातवेगेन सञ्चालिताः जीवेषु अमृतरूपं जलं वर्षयन्ति, यथा धनाधिपाः द्विजैः प्रेरिताः समये शुभं ददन्ति। एवं हरिः सखा-संयुक्तः, गवां गोपानां च वृतः, तस्य वनं प्रविष्टः, यत्र पक्कखर्जूर-जम्बूफलानि सन्ति, रमते स्म। गाः स्तनभारात् मन्दगमनाः, भगवत् आह्वाने शीघ्रं आगच्छन्ति, स्तनैः स्नेहेन सिक्ताः। वनवासिनः हृष्टाः, मधुस्रवद्वृक्षपङ्क्तिम् दृष्ट्वा, पर्वतान्तिकगुहाः जलधारानिनादेन प्रतिश्रूयन्ते। कदाचित् वृक्षगुहासु वर्षणमपि, भगवान् प्रविश्य तत्र रमते, मूलकन्दफलानि च खादति। सङ्कर्षणगोपैः सह, दधिचावलान् उपनितान्, शिलायाम् जलान्तिके उपविष्टः, सखिभिः सह भुङ्क्ते। तृणेषु उपविष्टाः, चरन्तः, नेत्राणि निमील्य तुष्टाः, वृषाः, वत्साः, गाः, स्तनभारात् क्लान्ताः, तृप्ताः अभवन्। वर्षाकालस्य विभवम्, सर्वजीवानन्ददायकम्, स्वशक्त्या समृद्धम्, भगवान् दृष्ट्वा पूजयामास। एवं रामः केशवः च व्रजे स्थितौ, शरदृतुः आगतः, विशुद्धाकाशः, निर्मलजलः, सौम्यवातः च। शरदि पद्मोत्पत्त्या, जलानि स्वभावम् प्राप्तानि, यथा योगाभ्यासेन पतितानां चित्तं पुनः स्थिरं भवति। शरदृतुः आकाशात् मेघान्, पृथिव्याः मलम्, जलात् अपस्मारं अपाकरोति, यथा कृष्णभक्तिः तपसि मलम् अपाकरोति। सर्वसंपत्तिं त्यक्त्वा, शुद्धप्रभया दीप्ताः, यथा कामत्यागात् ऋषयः शान्ताः पापमुक्ताः। पर्वताः जलं विसृजन्ति, किंचित् शुभं तु न प्रयच्छन्ति, यथा विद्वांसः ज्ञानामृतं समये ददन्ति, कदाचित् न। गम्भीरजलवासिनः प्राणीः जलक्षयम् न पश्यन्ति, यथा मूढगृहस्थः प्रतिदिनं आयुः क्षयम् न वेदति। गम्भीरजलवासिनः प्राणीः शरद्भास्करात् तापम् न अनुभवन्ति, यथा दीनः असंयतइन्द्रियः गृहस्थः दुःखम् न वेदति। शनैः शनैः वनस्पतयः कर्दमशुष्कम् त्यजन्ति, यथा विवेकिनः देहादिके अहंममभावम् परित्यजन्ति। शरदागमे सागरः शान्तः, निःशब्दः अभवत्, यथा मुनिः सर्वचेष्टासु शमम् प्राप्तः आत्मनि लीनः। कृषकाः दृढतटबन्धात् क्षेत्रे जलं निष्कर्षन्ति, यथा योगिनः प्राणैः ज्ञानप्रवाहं नियच्छन्ति। शरद्भास्करकिरणैः उत्पन्नतापम् चन्द्रः जीवेषु शमयति, यथा मुकुन्दः व्रजस्त्रीणां देहाभिमानजनितदुःखम् अपाकरोति। शरदि आकाशः निर्मलः, शुद्धतारासम्पन्नः, यथा सत्त्वगुणयुक्तं मनः ब्रह्मशब्दार्थं पश्यति। चन्द्रः ताराभिः परिवृतः, आकाशे अखण्डमण्डलः दीप्तः, यथा कृष्णः वृष्णिवंशेन परिवृतः पृथिव्याम् दीप्तः। वनपवनम्, यः शीतोष्णः पुष्पगन्धयुक्तः, आलिङ्ग्य, जनाः दुःखम् त्यजन्ति, किन्तु कृष्णहृतचित्ताः गोप्यः न। शरदि गाः, मृगाः, पक्षिणः, स्त्रियः, पुष्पवन्तः, स्वस्वपुरुषैः अन्वेष्टाः, समृद्धाः, यथा भगवत्कृतैः फलोत्पत्तिः। पद्मानि सूर्यागमने हृष्टानि, निशापुष्पाणि तु न, यथा जनाः नृपसन्निधौ निर्भयाः, चौरसन्निधौ तु न। नगरग्रामेषु उत्सवसमये इन्द्रियानन्देन, पृथिवी तुष्टधान्यसमृद्धा दीप्तवती, विशेषतः हरिकौशलात्। एवं भागवतः ऋतुविकासः, भगवतः लीला च, व्रजे अभवत्।