महान् मेघाः विद्युत्संयुताः तीव्रवायुनिर्द्दुताः करुणारूपेण जीवदायिनीं वर्षां पातयन्ति स्म। सूर्येण तप्तं भूमिं वर्षा सम्यक् सिञ्चति, यथा तपसा कृशितः देहः कामफलप्राप्त्या पुनः पुष्टिं यच्छति। रात्र्याः आरम्भे तमसि केवलं शलभाः प्रकाशन्ति स्म, ग्रहाः न प्रकाशन्ति; यथा कलियुगे पापप्रभावात् वेदाः नास्तिकेषु न दीप्तिम् उपयान्ति। मेघगर्जनं शृण्वन्तः मौनव्रतस्थाः मेढकाः पुनः कूजनं आरभन्ते, यथा ब्राह्मणाः व्रतानन्तरं पुनः स्वाध्यायं कुर्वन्ति। क्षीणाः नद्यः, स्वमार्गात् विचलिताः, वर्षजलप्राप्त्या पुनः प्रवहन्ति, यथा स्वातन्त्र्येन पुरुषस्य धनं बलं च पुनः प्रवर्तते। भूमिः हरिततृणैः हरिता, इन्द्रगोपकिटैः रक्तवर्णा, छायाम् उपलभ्य छत्रिकाभिः, यथा पुरुषेषु श्रीः सम्प्राप्ता। कृषिभूम्यः समृद्धशस्याः कृषकान् हर्षयन्ति, तु अहंकारयुक्तानाम्, भाग्यनिर्बोधानां, दुःखं जनयन्ति। भूमौ जलमध्ये च सर्वे प्राणी वर्षासमृद्ध्या शोभायुक्ताः दृश्यन्ते, यथा हरिसेवया शोभायुताः भवन्ति। नदीः बहुस्रोतःसम्बद्धाः वायुनिर्द्दुततरंगाः प्रवहन्ति, यथा अपरिपक्वयोगिनः रागगुणैः चञ्चलचित्ताः। पर्वताः वर्षधाराभिः ताडिताः अपि न कम्पन्ति, यथा परमात्मन्यस्थिरचित्ताः विपत्तिषु न चलन्ति। मार्गाः तृणैः आवृताः, लक्षणहीनाः, अनिश्चिताः, यथा वेदाः ब्राह्मणैः उपेक्षिताः, कलिकलहेन च छन्नाः। मेघमध्ये विद्युत् यथा क्षणिका, तथा मनुष्यानां सम्बन्धाः क्षणिकाः; स्त्रियः अपि गुणयुक्तेष्व पुरुषेषु स्थैर्यं न धारयन्ति। आकाशे इन्द्रधनुः निर्गुणः सन् गुणयुक्तः इव दृश्यते, यथा निर्गुणः पुरुषः गुणाविष्कारेण गुणयुक्तः इव प्रकटः। मेघैः आवृतः चन्द्रः स्वदीप्त्या दीप्तः अपि न प्रकाशते, यथा अहंकारग्रस्तः पुरुषः स्वदीप्त्या न प्रकाशते। मेघागमनेन मोदिताः मयूराः नृत्यन्ति, तु गृहेषु तप्ताः, हरिप्रतीक्षायां स्थिताः, यथा भक्ताः भगवत्प्रतीक्षायाम्। वृक्षाः मूलेन जलं पिबन्तः पूर्वं तपसा कृशिताः, पुनः रूपं प्राप्नुवन्ति, यथा कामानुसरणेन कृशितः जनः पुनः पुष्टिं यच्छति। सारसाः शान्तजलाशये स्थिता, यथा निरर्थकाभिलाषयुक्ताः जनाः गृहस्थ्ये चञ्चलकर्तव्येषु तिष्ठन्ति। वर्षराजेन जलप्रवाहेण तटेभ्यः भङ्गः जातः, यथा कलियुगे नास्तिकवाक्यैः वेदमार्गः भङ्गः भवति। मेघाः वायुनिर्द्दुताः जीवेषु अमृतरूपं जलं पातयन्ति, यथा धनाध्यक्षाः द्विजैः प्रेरिताः समये आशीः ददाति। एवं हरिः मित्रैः सह, गवां गोपालानां च मध्यस्थः, पक्कतारफलैः जम्बूफलैः च समृद्धे वनं प्रविश्य रमते। गाः स्तनभारात् मन्दगतिः सन्ती, भगवत् आह्वानेन शीघ्रं आगच्छन्ति, स्तनैः स्नेहसिक्तैः। वनवासिनः हृष्टाः, मधुस्रवद्वृक्षपङ्क्तिः दृष्ट्वा, पर्वतान्तिके गुहानि जलधारानिनादेन निनादितानि पश्यन्ति। कदाचित् वर्षापातेन वृक्षकन्दरासु, भगवान् प्रविश्य तत्र रमते, मूलफलकन्दानि खादति। संकर्षणेन गोपालैः च सह, जलान्तिके शिलायां उपविष्टः, दधिचावलम् आनितम् अश्नाति, मित्रैः सह भोजनं विभजति। तृणेषु उपविष्टाः, गाः वत्साः वृषभाः च चरन्तः, स्तनभारात् श्रान्ताः सन्ती, सुखेन नेत्राणि निमील्य तुष्टाः। वर्षृतुकौ भगवतः तेजसा शोभितः, सर्वप्राणिनां हर्षदायकः, भगवान् तस्य महिमानं पूजयति। एवं रामः केशवः च व्रजे निवसन्तौ, शरदृतुः आगच्छत्, निर्मलाकाशः, शुद्धजलानि, मृदुवातः च। शरदि पद्मप्रसादेन जलानि स्वभावं प्राप्नुवन्ति, यथा योगाभ्यासेन पतितानां मनः पुनः शुद्धिं यच्छति। शरद् मेघान् आकाशात् नयति, भूमेः मलम्, जलस्य अपस्मारम् च नयति, यथा कृष्णभक्तिः तपस्विनां मलम् नयति। सर्ववस्तूनि त्यक्त्वा, शुद्धदीप्त्या दीप्तिम् उपयान्ति, यथा सर्वकामत्यागेन ऋषयः शान्ताः, पापमुक्ताः। पर्वताः जलं विसृज्य, कदाचित् शुभं न ददाति, यथा ज्ञानी ज्ञानामृतं समये ददाति, कदाचित् न ददाति। गम्भीरजलनिवासिनः प्राणी जलक्षयम् न जानन्ति, यथा मूढगृहस्थः प्रतिदिनं आयुःक्षयम् न पश्यति। गम्भीरजलनिवासिनः प्राणी शरद् सूर्यस्य तापम् न अनुभवति, यथा दुःखितः, इन्द्रियवशः, गृहस्थः दुःखम् न पश्यति। वनस्पतयः क्रमशः कर्दमशोषं त्यजन्ति, यथा विवेकिनः शनैः 'अहं मम' भावं देहादिषु त्यजन्ति। शरदागमे समुद्रः शान्तः, निःशब्दः, यथा मुनिः सर्वचेष्टानिवृत्तौ आत्मनि समाविष्टः। कृषकाः दृढबन्धनात् क्षेत्रेभ्यः जलं नयन्ति, यथा योगिनः प्राणैः ज्ञानप्रवाहं नियंत्रयन्ति। चन्द्रः शरद् सूर्यकिरणैः जनानां तापं नयति, यथा मुकुन्दः व्रजस्त्रियः देहाभिमानजन्यं दुःखं नयति। शरदि आकाशः निर्मलः, शुद्धतारायुक्तः, यथा सत्त्वयुक्तं मनः ब्रह्मनादस्य अर्थं पश्यति। चन्द्रः तारा-सम्बद्धः आकाशे अखण्डमण्डलः दीप्तः, यथा कृष्णः वृष्णिवंशेन परिवृतः पृथिव्यां दीप्तः। वनपुष्पगन्धयुक्तं वातम्, शीतोष्णं समं आलिङ्ग्य, जनाः दुःखं त्यजन्ति, तु गोप्यः, कृष्णेन हृतचित्ताः, दुःखं न त्यजन्ति।