ततः सर्वभूतैः सह वर्षारम्भः समजनि, दिगन्तः विद्युत्प्रभया प्रकाशितः, नभः पृथिवी च मेघगर्जितैः प्रतिनादिते। तदा गगनं घनघनैः श्यामलैः मेघैः सघनं, विद्युत्संयुक्तं, गर्जनैः कम्पितं, स्वल्पप्रकाशं बभूव, सगुणब्रह्मण इवावच्छन्नम्। यदा कालः संप्राप्तः, तदा मेघाः स्वशक्त्या भूमेः समाहृत्याष्टमासान् धारितं जलं स्रवयितुं प्रचक्रमुः। महान्तः मेघाः, विद्युत्संयुक्ताः, प्रचण्डवातैः कम्पिताः, जीवनदं वर्षं स्रुवन्तः, दयायाः स्वरूपमिव प्रकटयामासुः। सूर्यतापेन शुष्किता भूमिः वर्षधाराभिः सिञ्चिता, यथा तपसा कृशः देहः फलं लब्ध्वा पुनः पुष्टिम् अधिगच्छति। रात्रौ च प्रारम्भे केवलं जुगुप्सया ज्वलन्तः शलभाः तमसि दीप्तिम् अददुः, न तु ग्रहाः, यथा कलौ पापप्रभावात् वेदाः पाखण्डिभिः न प्रकाशिताः। मेघगर्जनं श्रुत्वा, याः मण्डूकाः पूर्वं मूकाः आसन्, ते पुनः कूजन्तः अभवन्, यथा ब्राह्मणाः व्रतसंपन्नाः स्वाध्यायं पुनः आरभन्ते। ये नद्यः शुष्काः, मार्गात् च्युताः, ताः पुनः स्वस्रोतः प्रवहन्त्यः अभवन्, यथा स्वातन्त्र्येण पुरुषस्य वित्तं बलं च पुनः प्रवर्तते। भूमिः हरितघासेन, रक्तैः इन्द्रगोपैः, छायामयैः छत्रकैः च शोभिता, यथा पुरुषाणां श्रीः सुसम्पन्ना। क्षेत्राणि सस्यसमृद्धानि कृषकानन्ददायिनि, किंतु तद्विपरीतं गर्विणां दुःखाय, ये भाग्यं न जानन्ति। स्थलजलचराः सर्वे वर्षनवजलसन्तप्ताः रमणीयरूपधारिणः अभवन्, यथा हरिसेवया शोभमानाः। नदी अपि, बहुस्रोतःसम्बद्धा, वातवेगप्रेरिततरङ्गा, अतिविस्तीर्णा अभवत्, यथा कुपथगामी योगिनः रजोगुणादिभिः चित्तवृत्तिभिः क्षोभिताः। पर्वतानि, वर्षधाराभिः पीड्यमानानि अपि, न चचालुः, यथा परमात्मन्यवस्थितचित्ताः आपद्भ्यः न विकम्पन्ते। मार्गाः अपि घासेन आवृताः, चिह्नरहिताः, दुर्गमाः, यथा कलौ वेदमार्गः ब्राह्मणैः उपेक्षितः, कलिकल्मषेण च छन्नः। यथा मेघेषु विद्युतां सन्नाहः क्षणिकः, तथैव स्त्रीणां पतिषु, गुणिनामपि, नित्यत्वं नावशिष्टम्। आकाशे इन्द्रधनुः निर्गुणमपि सगुणमिव दृश्यते, यथा गुणाविष्कारे निर्गुणः अपि सगुण इव दृश्यते। चन्द्रमाः, स्वप्रभया दीप्तैः मेघैः आच्छादितः, न प्रकाशते, यथा अहंकारदोषेण व्यक्तिमाहात्म्यं न प्रकाशते। मेघागमनसुखेन मोदमानाः मयूराः नृत्यन्ति, गृहेषु तु तृषार्ताः, भगवदागमनस्य प्रतीक्षां कुर्वन्तः, यथा भक्ताः प्रभोः आगमनम् ईप्सन्ति। वृक्षाः, मूलेन जलं पीत्वा, पूर्वं तपसा कृशाः, पुनः स्वरूपं प्राप्नुवन्ति, यथा कामनुष्ठानात् कृशः पुरुषः फललाभेन पुष्यते। बकाः शान्तसरोवरजलासु स्थिताः, यथा व्यर्थाशाभिः गृहस्थाः अशान्तकर्मनिवासेषु वसन्ति। वर्षपतेः जलवेगैः तटबन्धाः भग्नाः, यथा कलौ पाखण्डिभिः वेदमार्गः भग्नः। मेघाः, वातवेगप्रेरिताः, जीवेषु सुधारूपं जलं स्रवयन्ति, यथा धनाध्यक्षाः द्विजैः प्रेरिताः यथाकालं दानं कुर्वन्ति। एवं स भगवान् हरिः, स्वसखिभिः, गवां गोपैः च परिवृतः, पक्कखर्जूरजम्बुनिकरैः समृद्धं वनं प्रविश्य रमते स्म। गाः, स्तनभारगुरुभिः शनैः गच्छन्त्यः, भगवता आहूताः शीघ्रं समाययुः, स्नेहेन स्तनाः स्निग्धाः। वनचरा उल्लासिताः, मधुरसद्रवन्तः वृक्षपङ्क्तयः दृष्ट्वा, गिरीणां समीपे गुहासु जलधाराशब्दैः प्रतिनादिताः। कदाचित् वृष्टिः वृक्षच्छिद्रे वा गुहायां वा पतति, तत्र प्रभुः प्रविश्य, मूलकन्दफलानि भुञ्जानः रमते स्म। सः सङ्कर्षणेन च गोपैः सह, उपनेयम् दधोदनं शिलातटे उपवेश्य, सलिलासन्ने स्थले मित्रैः सहाश्नोत्। तृणेषु उपविष्टाः, गवां वत्सानां वृषाणां च नेत्राणि संतुष्ट्या निमीलितानि, स्तनभारक्लान्ताः ताः तृप्ताः। वर्षाकालस्य महिमानं, सर्वभूतानां प्रमुदितकारणं, स्वशक्त्या विराजमानं दृष्ट्वा, प्रभुः तस्य पूजनं चकार। एवं रमेण केशवेन च व्रजे स्थितयोः, शरदृतुः समुपसन्ना, निर्मलाकाशा, शुद्धसलिलाः, मृदुवाताः च। शरदि, कमलोत्पत्त्या, जलानि स्वाभाविकतां प्राप्नुवन्ति, यथा योगाभ्यासेन पतितानां चित्तानि सुधार्यन्ते। शरदृतुः गगनात् मेघान्, पृथिव्याः असौचं, जलात् मलिनतां च निष्कासयति, यथा कृष्णभक्त्या तपस्विनां दोषः नश्यति। सर्वं परित्यज्य, शुद्धप्रभया विराजन्ते, यथा सर्वकामपरित्यागात् मुनयः शान्ताः पापरहिताः भवन्ति। पर्वतानि अपि, जलं विसृजन्ति, कदाचित् शुभं न प्रयच्छन्ति, यथा पण्डिताः ज्ञानामृतं यथाकालं ददति, कदाचित् न च। ये जीवाः गम्भीरजलाशये वसन्ति, ते जलक्षयमपि न जानन्ति, यथा मूढगृहस्थः प्रतिदिनं आयुः क्षयमपि न वेत्ति। गम्भीरजलनिवासिनः शरद्भास्करजं तापं न अनुभवन्ति, यथा दीनः विषयासक्तगृहस्थः दुःखं न वेत्ति। वनस्पतयः शनैः पङ्कशोषौ त्यजन्ति, यथा विवेकिनः देहादिषु 'मम' 'अहम्' इत्यादि बुद्धिं परित्यजन्ति। शरदागमे सागरः शान्तः, निःशब्दः, यथा स्थितप्रज्ञः सर्ववृत्तिक्षये आत्मनि एव लीनः। कृषकाः, दृढबन्धनैः क्षेत्रेभ्यः जलं निष्कर्षन्ति, यथा योगिनः प्राणसंयमेन ज्ञानप्रवाहं यच्छन्ति। शरच्चन्द्रमाः, सूर्यकिरणैः उत्पन्नं तापं जीवेषु शमयति, यथा मुकुन्दः व्रजयोषितां देहाभिमानजनितं दुःखं नाशयति।