राजन्, जनैः किं श्रोतव्यं, किं कीर्तितव्यं, किं कर्तव्यं, किं स्मरणीयं, किं वा पूज्यं, अथवा यदि किञ्चिदेतस्मात् विपरीतमस्ति, तत् सर्वं मे ब्रूहि, भगवन्। नूनं गृहस्थानां गृहेषु भगवत्सन्निधिः न दृश्यते, नापि गोदुग्धसमये। एवं सौम्यवाक्यैः नृपतेः पृष्टः सूतः बदारायणसुतः प्राज्ञः मेधावी चोत्तरं ददौ। श्रीस्याः स्वातन्त्र्यादिगुणाः, सुखं च सुखदुःखयोः समाप्तिः। दुःखं तु सुखेच्छया जायते। बन्धमोक्षौ तत्त्ववित् वेद। मूढः शरीरादिषु आत्मानं मन्यते; मम पन्था वेदः इति कथ्यते। मनसो विक्षेपः अपथः, स्वर्गः सत्त्वगुणस्य उदयः। नरकः तु तमः अहङ्कारः च; मित्रं, गुरु, आत्मा चैकः। गृहम् इदं शरीरम्, मानवता गुणसम्पद्, धन्यः स एव। यो न तृप्तः स दरिद्रः, यो न जितेन्द्रियः स शोच्यः। गुणेषु अनासक्तचित्तः ईश्वरः, तद्विपरीतः तदन्यः। उद्धव, त्वया यथावत् पृष्टं सर्वं उत्तरं दत्तम्। धर्माधर्मलक्षणेषु विस्तारः किमर्थम्? गुणेषु दोषदर्शनं दोषः, निर्गुणं गुणः। शुकः उवाच—गोपाः स्त्रीभ्यः तयोः अद्भुतकृत्यानि, वनदाहस्य शमः, प्रलम्बस्य वधः च, समाचख्युः। तद्वचनं श्रुत्वा वृद्धगोपाः गोप्यश्च विस्मिताः सञ्जाताः, कृष्णरामौ व्रजं प्राप्तौ देवानां श्रेष्ठौ इति मन्यन्ते स्म। ततः सर्वजीवसमुद्भवः वर्षाकालः आरब्धः, दिशः विद्युत्प्रभया प्रकाशिताः, नभो भूमी च गर्जितेन निनदिते। घनघनं मेघैः तमः आवृतं, विद्युत्प्रभया विभास्यमानं, गर्जितेन नादितं, गुणोपेतं ब्रह्मेव अवभासते। कालान्तरं समुपेत्य मेघाः स्वबलात् भूमेः अष्टमासान् आकृष्टं जलं मुमुचुः। महान्तः मेघाः विद्युत्सहिताः, तीव्रवातैः कम्पिताः, अमृतवत् जीवनं वर्षन्ति, दयैव यथा। सूर्यतप्तं भूमिं, तपसा कृशितं शरीरं यथा, वर्षा सम्यक् सिञ्चति, फललाभेन तृप्तमिव। निशायाः प्रारम्भे केवलं शलभाः तमसि प्रकाशिताः, न तु ग्रहाः; कलियुगे पापेन वेदाः नास्तिकेषु न प्रभान्ति। मेघगर्जनं श्रुत्वा, यथा ब्राह्मणाः दीक्षान्ते पुनः पठन्ति, तथा निर्जनाः मण्डूकाः कूजन्ति स्म। कुपिता नद्यः पुनः स्वमार्गं प्रवहन्ति, स्वतन्त्रस्य नरस्य धनबलमिव। भूमिः हरिततृणेन, रक्तैः इन्द्रगोपैः, छायायुक्तैः छत्रकैः शोभिता, पुरुषाणां लक्ष्मीव। क्षेत्राणि सस्यसमृद्धानि कृषकानां हर्षं, गर्वितानां तु दुःखं जनयन्ति, ये भाग्यं न जानन्ति। स्थलजलचराः सर्वे नवानां वर्षाभिः सन्तुष्टाः, हरिसेवया शोभिताः इव। नदी बहूनां स्रोतसां संगमे, वातचालिततरङ्गसमृद्धा, यौवनमत्तयोगिनः चित्तमिव। गिरयः वर्षधाराभिः पीडिताः न कम्पन्ते, परमात्मन्यनिष्ठचित्तस्य यथा। मार्गाः तृणैः छन्नाः, लुप्तचिन्हाः, उपेक्षितवेदाः कलौ ब्राह्मणैः कलहैः च। यथा मेघेषु विद्युत् क्षणिका, तथा स्त्रीणां पतिषु, गुणवत्स्वपि, स्थैर्यं नास्ति। आकाशे इन्द्रधनुः निर्गुणं सन् गुणवत् दृश्यते, गुणाभासे निर्गुणः पुरुषः गुणवानिव। चन्द्रमाः मेघैः स्वप्रभया आवृतः, न प्रकाशते, अहंकारेण आच्छन्नः पुरुषः यथा। मयूराः मेघागमने हृष्टाः नृत्यन्ति, गृहेषु तु तृणैः शुष्काः, भगवद्भक्ताः प्रभोः आगमनं यथा प्रतीक्षन्ते। वृक्षाः मूलैः जलं पीत्वा रूपं पुनः लभन्ते, यथा कामैः तपसा क्षीणः पुनः पुष्टिम्। बकाः शान्तसरोवरजलानि सेवन्ते, व्यर्थाशां गृहिणः व्यग्रकर्मसु। वर्षेन्द्रेण प्रेषितः वारिधाराभिः सेतवः भग्नाः, यथा कलौ नास्तिकवाक्यैः वेदमार्गः। मेघाः वातेन प्रेरिताः, जलं जीवेषु अमृतरूपेण सिञ्चन्ति, यथा धनिनः द्विजैः प्रेरिताः काले दानं ददाति। एवं हरिः मित्रैः सहितः, गवां गोपैः परिवृतः, पक्कखर्जूरजम्बून्युत्तमवनं प्रविश्य रेमे। गावः स्तनभारात् मन्दगत्या सन्तः, भगवता आहूताः शीघ्रं समागच्छन्, स्नेहेन स्तनदुग्धेन सिक्ताः। वनवासिनः हृष्टाः, मधुवर्षद्रुमपङ्क्तयः दृष्ट्वा, गिरिसमीपे गुहाः जलधारानिनादिताः। कदाचित् वृक्षगुहासु वर्षति, प्रभुः प्रविश्य तत्र रमते, मूलकन्दफलानि खादन्। सङ्कर्षणगोपैः सह, तीरस्थशिलायां उपविशत्, दधिमाषान् भुङ्क्ते, मित्रैः सह विभज्य। तृणेषु उपविश्य, गवां वत्सानां च, स्तनभारक्लान्तानां, चक्षूंषि निमील्य, तृप्तिः अभूत्। भगवान् वर्षाकालस्य शोभां, स्वशक्त्या वर्धितां, सर्वजनानन्ददां, दृष्ट्वा तां पूजयामास। एवं रामकेशवौ व्रजे वसन्तौ, शरदृतुः आगतः, निर्मलदिग्गगनः, शुद्धसलिलः, मृदुवातः च।