परिक्षित् नाम्ना विष्णुरातः, अतिथिं समागतं सम्मान्य, नम्रशिराः पूजां समर्प्य, मूढा स्त्रीबालाः बहिर् नीताः सन्, तं महतीं पीठां उपविश्य आदरात् स्थापयामास। तत्र ब्रह्मर्षि-राजर्षि-देवर्षि-संघैः परिवृतः स महात्मा शुकः तेजसा विराजमानः, यथा चन्द्रः ग्रह-तारा-नक्षत्र-समूहैः आवृतः प्रकाशते। राजा भगवत्-भक्तः शान्तमना ज्ञानवतं ऋषिं समीपं गत्वा, नम्रशिराः कृताञ्जलिः सन्मानपूर्वकं वाक्यम् उवाच, सौम्यया वाचा पृच्छन्। परिक्षित् उक्तवान्—“हे ब्राह्मण, अद्य वयं क्षत्रियाः तव कृपया सेवायोग्याः अभवाम, यः अतिथिरूपेण आगत्य अस्माकं भूमिं पावनां कृतवान्। तव स्मरणेन एव मनुष्याणां गृहाः क्षणेन शुद्ध्यन्ति, किं तु तव दर्शनं, स्पर्शनं, पादप्रक्षालनं, आसनार्पणं च इत्यादि तु किं वदामि। महायोगिन्, तव सन्निधानेन जनानां महापातकानि अपि क्षणेन विनश्यन्ति, यथा दैत्याः विष्णुना। कृष्णः पाण्डुपुत्राणां प्रियः, तेन मयि प्रसन्नः भवतु, यः स्वबन्धून् स्ववंशस्नेहेन स्वीकृतवान्। अन्यथा, वयं मर्त्याः, विशेषतः मृत्युसन्निकर्षे स्थिताः, तव साक्षात्कारं कथं प्राप्नुयुः, यः अव्यक्ते मनः स्थितः सिद्धः वनवासिन् च। अतः योगाचार्य, मृत्युसन्निकर्षे पुरुषः किम् आचरितव्यं, सर्वथा उत्तमं मोक्षं पृच्छामि। किम् श्रोतव्यं, कीर्तितव्यं, कर्तव्यं, स्मरणीयं, पूजनीयं वा जनैः, अथ वा अन्यत् किमपि विपरीतम् अस्ति चेत् तद् वद। नूनं गृहस्थेषु भगवत्-सन्निधिः न दृश्यते, गोदुग्धसमये अपि न।“ इति राजा सौम्यवाक्यैः शुकं पप्रच्छ। तदा सूतः उक्तवान्—एवं राजा पृच्छति, बदारायणस्य पुत्रः विद्वान्, सम्यक् उत्तरम् दत्तवान्। शुकः उक्तवान्—“श्रीस्याः स्वातन्त्र्यादि गुणाः, सुखं दुःख-सुखयोः अन्तः। दुःखं सुखेच्छायाः कारणम्। ज्ञानी बन्धनं मोक्षं च वेत्ति। मूढः देहादिषु आत्मानं पश्यति; मम मार्गः वेदः। चित्तस्य विक्षेपः कुपथः; स्वर्गः सत्त्वगुणस्य अभिवृद्धिः। नरकः तमः अहंकारः; मित्रः, गुरु, आत्मा एकः। गृहः देहम्; मानवता गुणरूपं धनम्; स एव धनवान्। यः न तुष्टः, स दरिद्रः; यः न इन्द्रियविजयी, स दीनः। यः गुणेषु अनासक्तः, स प्रभुः; आसक्तः विपरीतः। उद्धव, तव प्रश्नाः सम्यक् उत्तरिताः। धर्माधर्मयोः लक्षणं विस्तरेण किं वदामि? धर्मे दोषदर्शनं दोषः; धर्मः तु दोषरहितः।“ एवं शुकः उत्तरं दत्त्वा, गोपाः स्त्रीभ्यः कृष्ण-रामयोः अद्भुतकृत्यानि वर्णयन्ति—अग्निदाहस्य शमनं, प्रलम्बस्य वधः च। तद् श्रुत्वा वृद्धगोपाः महिलाः च विस्मिताः, कृष्णं रामं च व्रजं प्राप्तौ देवानां श्रेष्ठौ इति चिन्तयन्ति। ततः वर्षाकालः समारभ्य सर्वजीवसहितः, दिशाः दीप्ताः, आकाशभूः गर्जनया निनादिताः। घनाः कृष्णवर्णाः विद्युत्समाक्रान्ताः गर्जनया आकाशं आच्छाद्य मंदप्रकाशाः, यथा गुणैः युक्तं ब्रह्म। समये समुपस्थिते, मेघाः स्वबलात् भूमेः आठमासं संगृहीतं जलं विसृजन्ति। महाघनाः विद्युत्सहिताः तीव्रवातैः कम्पिताः, जीवनदायिनं वर्षं दयारूपं वर्षयन्ति। भूमिः सूर्येण तप्ताः, वर्षेण सिक्ताः, यथा तपसा कृशः देहः फलप्राप्त्या पुष्टिम् उपगच्छति। रात्रौ दीप्यन्ति केवलं शलभाः, ग्रहाः न, यथा कलौ वेदाः पापेन नास्तिकेषु न प्रकाशन्ति। मेघगर्जनं श्रुत्वा, मूकाः मेंढकाः काकुत्सुम् आरभन्ते, यथा ब्राह्मणाः व्रतान्ते पुनः पाठं कुर्वन्ति। लघु-नद्यः शुष्काः, मार्गात् च्युताः, पुनः प्रवहन्ति, यथा स्वतंत्रस्य पुरुषस्य धनं बलं च पुनः आगच्छति। भूमिः तृणैः हरिता, इन्द्रगोपैः रक्तवर्णा, छत्रैः छायिता, यथा पुरुषस्य सौभाग्यं। कृषिभूमयः फलेन कृषकान् हर्षयन्ति, गर्वितान् दुःखयन्ति, यः भाग्यं न वेत्ति। स्थल-जल-जीवाः नूतनवर्षेण तृप्ताः, सुन्दररूपाः, यथा हरिसेवया। नदी बहु-नदीभिः संयुक्ता, वातैः तरंगिताः, यथा अपरिपक्वयोगिनः मनः गुणैः विक्षिप्तम्। पर्वताः वर्षधाराभिः ताडिताः, न कम्पन्ति, यथा परमात्मन्य् स्थितचित्तः आपत्तिषु न चलति। मार्गाः तृणैः आवृताः, लुप्तलक्षणाः, यथा वेदाः ब्राह्मणानाम् उपेक्षया, कलिदोषेण। मेघेषु विद्युतः यथा क्षणिकाः, तथा स्त्रियः पुरुषेषु गुणवत्सु अपि न स्थिरा। आकाशे इन्द्रधनुः निर्गुणः, गुणवत् दृश्यते, यथा निर्गुणः पुरुषः गुणान् प्रकटयति। चन्द्रः मेघैः स्वदीप्त्या आच्छादितः, न प्रकाशते, यथा अहंकारेण मोहितः पुरुषः स्वदीप्त्या न प्रकाशते। मेघागमने मोदिताः मयूराः नृत्यन्ति, गृहेषु तु तप्ताः, भगवत् आगमनस्य प्रतीक्षां कुर्वन्ति, यथा भक्ताः। वृक्षाः मूलेन जलं पीत्वा, पूर्वं क्षीणाः, पुनः स्वरूपं प्राप्नुवन्ति, यथा कामनां अन्वेषणेन कृशः पुरुषः फलप्राप्त्या पुष्टिम्। क्रौञ्चाः सरोवराणां शान्तजलानि उपविशन्ति, यथा निरर्थकाभिलाषाः गृहस्थेषु कर्मणि व्यग्राः। तटबन्धाः वर्षराजेन जलप्रवाहैः भग्नाः, यथा कलौ वेदमार्गः नास्तिकवाक्यैः भग्नः। एवं शुकः, परिक्षितस्य प्रश्नोत्तरं, कृष्ण-रामयोः कृत्यं, वर्षाकालस्य अद्भुतानि च, श्रद्धया, सौम्यया च कथा अकथयत्।