यदा मम मनः पुनः पुनः गृहारम्भेषु लीनं दृश्यते, तदा सर्वेश्वरः भगवान् मम वैराग्यभावं समुत्पादितवान्, द्विजवचनैः समूलितं, यत्र सङ्गः शीघ्रं भयमावहति। हे ब्राह्मणाः, अहं यत्र आगतः तत्र युष्माभिः सह स्थीयताम्; मम चित्तं भगवति स्थिरं, गङ्गादेवी च मम समीपे अस्तु। ब्राह्मणशापेन वा तक्षकसर्पेण वा यद्भवेत्, तद्भवतु; तावद् विष्णोः कीर्तिं गायन्तु। पुनः अनन्ते भगवति भक्तिर्यथा भवेत्, तदनुरागः तस्य शरणागतजनानां प्रति अपि। यत्र कुत्रचित् जन्म भवेत्, सज्जनानां मध्ये सदा सौहार्दं भवतु; सर्वत्र ब्राह्मणानां नमस्कारं करोतु। एवं राजा दृढनिश्चयः, उत्तरदिशं अभिमुख्य, पूर्वतीरे कुशशय्यां उपविष्टः, स्वपत्नीपुत्रयोः भारं समुद्रतनयाय समर्प्य, स्थितवान्। यदा नरदेवः देवदेवः उपविष्टः उपवासं कृतवान्, तदा दिव्याः देवगणाः तं स्तुत्वा, हर्षेण भूमौ पुष्पाणि विक्षिप्य, पुनः पुनः मृदङ्गादीनि वादयन्ति। महर्षयः समागताः तं प्रशंस्य, तस्य कर्मणि अनुमोदनं कृत्वा, ऊचुः—"एषः लोकहिताय आचरति, भगवान् गुणैः शोभितं तस्य आचरणं सर्वोत्तमैः स्तुतम्।" न तु आश्चर्यं, राजर्षिसर्वश्रेष्ठ, कृष्णभक्तेषु, ये राजमुकुटेन शोभितं सिंहासनं प्राप्तवन्तः, तद् तत्क्षणं परित्यज्य केवलं भगवद्सन्निधिं इच्छन्ति। सर्वे वयं अद्य यावत् सः शरीरं त्यजति, तावत् अत्र स्थास्यामः; ततः सः भगवद्भक्तश्रेष्ठः रागशोकविहीनं परमं लोकं प्राप्स्यति। ऋषिसभायाः वचनं श्रुत्वा, परीक्षित् मधुच्युदेन सह, गुरुणा सह, दोषविहीनः, उपस्थितान् नमस्कृत्य, विष्णोः कर्माणि श्रोतुम् उत्सुकः, तान् संबोधितवान्। सर्वे दिशोः आगत्य, यथा वेदाः त्रिलोक्यां रूपं गृह्णन्ति, अत्र वा अन्यत्र वा, परमकल्याणं आत्मस्वरूपं एव प्रयोजनम्। तस्मात्, हे ब्राह्मणाः, अहं युष्मान् पृच्छामि—मरणस्य समये शुद्धं धर्मं किम्? तद् विचार्य, यः कर्तव्यः, तं निश्चित्य वक्तव्यम्। ततः व्यासपुत्रः, पूज्यः, आकस्मात् तत्र आगतः, भूमौ अनपेक्षः विचरन्, चिन्हानि अलक्षितानि, स्वलाभे तुष्टः, बालैः परिवृतः, व्याजवेषधारी। सः षोडशवयस्कः, कोमलपादहस्तजंघबाहुश्रोणीकपोलः, अंगानि सुन्दराणि, विशालदीर्घनेत्रः, समोन्नतघ्राणकर्णः, रम्यभ्रूः, दीप्तमुखः, शङ्खकाकु neckः। तस्य कटकौ लुप्तौ, उन्नतविस्तीर्णवक्षः, गम्भीरनाभिः, वृत्तपृष्ठः, उदरं रेखायुक्तं मृदु च; नग्नः, केशाः मुखे प्रसारिताः, दीर्घबाहुः, देवश्रेष्ठवत्। श्यामवर्णः, नित्यनवयुवकः, शुभलक्षणाङ्किताङ्गः, मनोज्ञस्मितेन स्त्रीणां मनांसि आक्रष्टुम् समर्थः। ऋषयः अपि तं तत्त्वं ज्ञात्वा, तस्य महिम्नः गुह्यता कारणात्, आसनात् उत्थाय तं पूजितवन्तः। विष्णुरातः परीक्षित् तं अतिथिं शिरसा नमस्कृत्य पूजां कृतवान्। ततः, बालस्त्रीजनाः निर्गत्य, तं महासनं उपवेशितवन्तः। तत्र ब्रह्मर्षिराजर्षिदेवरर्षिसंघैः परिवृतः, सः महायोगी, चन्द्रः ग्रहतारानक्षत्रसमूहैः परिवृतः इव, दीप्तिमान् आसीत्। राजा, भगवत् भक्तः, तं शान्तमुनिं, अविच्छिन्नज्ञानं, समीपं गत्वा, शिरसा प्रणम्य, कृताञ्जलिः, सविनयम् पप्रच्छ। परीक्षित् उवाच—हे ब्राह्मण, अद्य वयं क्षत्रियाः सेवायोग्याः अभवामः, यः तव कृपया अतिथि रूपेण आगत्य, भूमिं पावनां कृतवान्। तव स्मरणेन मानवगृहाणि तत्क्षणं पवित्राणि भवन्ति—दर्शनस्पर्शपादप्रक्षालनासनादि किं वदामि? हे योगिश्रेष्ठ, तव सन्निधाने, जनस्य महापापानि तत्क्षणं नश्यन्ति, यथा विष्णुना दानवाः। पाण्डुपुत्रप्रियः कृष्णः मयि प्रसन्नः भवतु, यः स्ववंशस्नेहेन स्वपितृव्यबान्धवान् स्वीकारितवान्। अन्यथा, मरणायोग्याः वयं मानवाः कथं तव दर्शनं प्राप्तवन्तः, यः निराकारे मनः स्थिरः, सिद्धः, वनवासः? अतः, योगाचार्यश्रेष्ठ, अहं तव पृच्छामि—मृत्युसमीपे, सर्वथा कः पुरुषः किम् आचरितव्यम्? किम् श्रोतव्यम्, किम् कीर्तितव्यम्, किम् कर्तव्यम्, किम् स्मरणीयम्, किम् पूजनीयम्, किम् अन्यदस्ति तदपि ब्रूहि। नूनम्, हे ब्राह्मण, भगवान् गृहस्थानां गृहे न दृश्यते, गोदुग्धसमये अपि न। सूतः उवाच—एवं राजा सविनयं पप्रच्छ, तदा बदारायणपुत्रः, विद्वान्, तस्य प्रश्नान् उत्तरं दत्तवान्। श्रीगुणाः स्वातन्त्र्यादयः; सुखं सुखदुःखयोः अन्तः। दुःखं सुखेच्छायाः कारणम्। ज्ञानी बन्धनं मोक्षं च वेत्ति। मूढः देहादिषु आत्मत्वं पश्यति; मम मार्गः वेदः। चित्तविक्षेपः दुष्पथः; स्वर्गः सत्त्वगुणोदयः। नरकः तमः अहङ्कारः; मित्रगुरुस्वात्मा एकः। गृहं देहः; मानवता गुणधनम्; धन्यः गुणवान्। दरिद्रः असन्तुष्टः; दीनः इन्द्रियनिग्रहविहीनः। गुणेषु अनासक्तचित्तः स्वामी; गुणसक्तः विपरीतः। हे उद्धव, सर्वे प्रश्नाः सम्यक् उत्तरिताः। पुण्यपापलक्षणं विस्तारयितुं किम्? पुण्ये दोषदर्शनं दोषः; पुण्यं तु दोषरहितम्। शुकः उवाच—गोपाः गोपिकाभ्यः कृष्णरामयोः अद्भुतकृत्यं कथयन्ति—वनाग्निनाशं, प्रलम्बवधं च। एतत् श्रुत्वा वृद्धगोपाः गोपिकाः च, विस्मिताः, कृष्णरामौ व्रजं प्राप्तौ देवश्रेष्ठौ इति मन्यन्ते। ततः वर्षाकालः आरभ्य, सर्वजीवसहितः, दिशः प्रकाशितः, आकाशपृथिवी गर्जनया निनादिते। गगनं घनैः श्यामैः, विद्युत्प्रभाभिः, गर्जनैः, आवृतं, मन्ददीप्तम्, गुणयुक्तं ब्रह्मेव। कालानुसारं, मेघाः स्वबलात्, भूमेः आठमासं जलं आकृष्य, तद् विसृज्यन्ति। महामेघाः, विद्युत्प्रभाभिः सह, तीव्रवातैः कम्पिताः, जीवनदायिनं वर्षं वर्षन्ति, यथा करुणा। सूर्येण तप्तभूमिः, वर्षेण सिंचितः, यथा तपसा कृशशरीरः फलप्राप्त्या पुनः पुष्टः। रात्र्यां आरम्भे, केवलं ज्वलितपद्माः तमसि दीप्ताः, न ग्रहाः; यथा कलियुगे, पापात्, वेदाः न दीप्तिमन्तः, नास्तिकेषु। एवं शुद्धं भगवत्कथायाः, परीक्षित्प्रश्नानां, शुकस्य आगमनस्य, ऋषिसंघस्य, वर्षाकालस्य, कृष्णरामयोः अद्भुतकृत्यानां, भूमेः वर्षेण पुष्ट्याः, सर्वं सत्यं, क्रमशः, पुण्यं, भगवत्स्मरणाय, एकं कथा रूपेण संप्राप्तम्।