ततः मया कृतस्य अत्यद्भुतस्य परिणामस्य दृष्ट्वा, अहम् अवलोकयामि—एषः सफलः कार्यः परमपुरुषस्य पूजनस्य फलरूपः। यः परमेश्वरं निष्कामभावेन उपासते, स एव ज्ञानी कथ्यते, तस्य अनन्याश्रयस्य; यः स्वार्थमात्रं चिन्तयति, स तु न एव। को वा पण्डितः सत्त्वगुणसङ्गं वाञ्छेत, यः नरकम् अपि प्रापयति, यदा परमात्मानं आत्मदातारं, विश्वेश्वरं, स्वात्मनं पूजितुं शक्यते? अतः हे माता, बालिशस्य, अधमस्य मम महत् अपराधं क्षन्तव्यं; सौभाग्येन तव गर्भः मृत्युम् उपरि पुनः उत्पन्नः। एवं तया अनुमोदितः, शुद्धहृदयः, तुष्टः इन्द्रः मरुद्भिः सह तस्या नमस्कृत्य स्वर्गं प्रत्यागच्छत्। इदानीं यद् त्वया पृच्छितम्, तव सर्वं मारुतानां शुभजन्म कथितम्; किं अन्यद् वदामि? सूतः उवाच—राजा, गम्भीरया चिन्तया, तं दोषयुक्तं कृत्यम्, स्वयम् अकृतं, मनसि पुनः पुनः विचारयन्, 'हाहा, अहं पापिनमपि, निष्पापं, गुह्यशक्तिम् ब्राह्मणं प्रति, अधमवत् आचरितवान्।' निश्चितं, देववत्सु अनादरात्, महती आपद्, दुष्परिहार्या, शीघ्रं मम प्राप्ता भविष्यति; तया यथा स्यात्, तद् मम पापस्य प्रायश्चित्तम्, यथा पुनः तादृशं कर्म न कुर्याम्। अद्य, ब्राह्मणस्य क्रोधाग्निः, मयि जागृतः, मम राज्यं, ऐश्वर्यं, कोषं च दहत्व्; अहं दारिद्र्ययुक्तः, ब्राह्मणेषु, देवेषु, गोषु च, पुनः कदापि तादृशं दूषणं न चिन्तयामि। एवं चिन्तयन्, ऋषिपुत्रेण तक्षकनाम्ना मृत्युवचनं श्रुत्वा, तस्य आगमनं हितमिति मन्यते—यः तक्षकः शीघ्रं विरक्तिं दत्तुम् अर्हति, अतिशयासक्तस्य। ततः संसारम्, परलोकम् च, तयोः पूर्वमेव तु निःसारत्वं विचार्य, कृष्णपादसेवायाम् निश्चयं कृत्वा, अमृतनदीतीरे उपवासाय उपविशत्। सा नदी, यस्य जलं कृष्णपादरेणुयुक्तं, गङ्गायाः अपि पावनतरं, सर्वलोकान्, तेषां अधिपान् च शुद्धयति—मृत्युसमीपः को न ताम् सेवेत्? एवं पाण्डुपुत्रः, निश्चयपूर्वकं, विष्णुपदतीरे उपवासनियमं आरब्धवान्, मनः मुकुन्दपादे एव स्थिरं कृत्वा, तत्त्वविद्वत्, सर्वसङ्गवर्जितः। तत्र, विश्वं पावयन्तः, महर्षयः, पुण्यात्मानः, शिष्यैः सह, तीर्थदर्शनप्रायः, समागच्छन्; धर्मिष्ठाः स्वयम् तीर्थानि पावयन्ति। अत्रिः, वसिष्ठः, च्यवनः, शरद्वान्, अरिष्टनेमिः, भृगुः, अङ्गिराः; पराशरः, गाधिपुत्रः, रामः, उतथ्यः, इन्द्रप्रमदः, एध्मवाहः; मेधातिथिः, देवलः, आर्ष्टिषेणः, भारद्वाजः, गौतमः, पिप्पलादः; मैत्रेयः, और्वः, कवषः, कुम्भयोनिः, द्वैपायनः, पूज्यः नारदः च। अन्ये च, देवर्षी, ब्रह्मर्षी, राजर्षी, अरुणः सह स्वजनैः, समागताः; राजा, तान् ऋषिसन्तानान्, सम्यक् पूजयित्वा, शिरसा नमस्कृत्य, प्रणम्य, उपविशत्। तेषां सुखासीनानां, सम्मानं कृत्वा, स्पष्टचित्तः, स्वकार्यनिश्चयेन, तान् समीपं गतः, अञ्जलिं बध्नन् स्थित्वा। राजा उवाच—हाहा, नृपतिषु, वयं भाग्यशालिनः, यः श्रेष्ठाः स्वसौम्यत्वं दर्शितवन्तः। राजवंशः, ब्राह्मणपादानाम् अवज्ञा-दूषितः, दूरं नीतः—हाहा, तादृशं दोषयुक्तं कर्म। मम, सर्वेश्वरः, यः मम मनः गृहकार्येषु पुनः पुनः आसक्तं दृष्ट्वा, द्विजवचनात्, यत्र आसक्तिः शीघ्रं भीं जनयति, तत्र वैराग्यं जनितवान्। हे ब्राह्मणाः, युष्माकं समीपं आगतः, मम मनः भगवति स्थितम्; ब्राह्मणशापेन वा, तक्षकसर्पेण वा, यद् भवेत्, तावत् विष्णोः कीर्तिं गायन्तु। पुनः, अनन्ते भगवति, तदाश्रितेषु च, भक्तिः, अनुरागः अस्तु; यत्र कुत्रचित् जन्म भवेत्, सत्सु स्नेहः सर्वदा अस्तु, ब्राह्मणेषु नमः सर्वत्र। एवं राजा, निश्चयपूर्वकं, पूर्वतटेन, उत्तराभिमुखः, कुशशय्यायाम् उपविशत्, भारं स्वपत्नीपुत्रयोः समुद्रकन्यायां स्थापयित्वा। यदा नरपतिः, देवपतिः च, उपवासं कृत्वा उपविशत्, तदा दिवि देवगणाः तं स्तुत्वा, हर्षेण पुष्पाणि भूमौ चिक्षिपुः, पुनः पुनः दुन्दुभयः निनादयन्। महर्षयः, समागताः, तं प्रशंस्य, तस्य कर्म अनुमोद्य, ऊचुः—'जनहितार्थं तस्य आचरणं, भगवद्गुणैः शोभितम्, उत्तमैः स्तुतम्।' न हि आश्चर्यं, राजर्षिश्रेष्ठ, कृष्णपरायणेषु, यः राजसिंहासनं, राजमुकुटेन शोभितम्, तत् क्षणात् त्यक्त्वा, केवलं भगवत्सान्निध्यं वाञ्छन्ति। सर्वे वयं अत्र स्थास्यामः, यावत् सः शरीरं त्यजति; ततः सः भगवद्भक्तश्च, रागशोकवर्जितं परमं लोकं प्राप्स्यति। ऋषिसभायाः वचनं श्रुत्वा, परीक्षित्, मधुच्युदेन सह, गुरुणा च, निर्दोषः, उपस्थितान् नमस्कृत्य, विष्णोः चरितं श्रोतुम् उत्सुकः, तान् संबोधितवान्। सर्वे, दिशः दिशः समागताः, यथा वेदाः त्रिलोक्यां रूपं धारयन्ति; अत्र वा, अन्यत्र वा, परमहितं, आत्मस्वरूपं, अन्यं कार्यं नास्ति। अतः, ब्राह्मणाः, किम् कर्तव्यम् इति पृच्छामि; मृत्युसमीपे, शुद्धं धर्मं कः, तद् चिन्तयन्तु ये प्रवृत्ताः। ततः, व्यासपुत्रः, पूज्यः, अकाङ्क्षः भूमौ विचरन्, तत्र योगेन आगतः; तस्य लक्षणानि न ज्ञेयानि, स्वलाभे तुष्टः, बालैः परिवृतः, विडम्बनवस्त्रधारी। सः षोडशवयस्कः, कोमलपादः, हस्तः, जंघा, भुजा, स्कन्धः, कपोलः; अङ्गानि सुन्दराणि, नेत्रे विशालौ, दीर्घौ, कर्णौ उन्नतघ्राणसमानौ, भ्रूः सुन्दरा, मुखं दीप्तिमत्, ग्रीवा शङ्खसमाना। कण्ठास्थि सुप्तं, उरः विस्तीर्णं, उच्चं, नाभिः गम्भीरा, वर्तुला, उदरम् रेखायुक्तं, मृदु, नग्नः, केशाः मुखे प्रसारिताः, बाहुः दीर्घः, देवश्रेष्ठसदृशः। श्यामवर्णः, नवयौवनशोभायुक्तः, अङ्गानि शुभलक्षणानि, मनोहरस्मितः, स्त्रीणां मनः आकर्षति; ऋषयः अपि तस्य तत्त्वं जानन्तः, तं सम्मानाय आसनात् उत्तिष्ठन्ति, तस्य महत्त्वं गुह्यं। विष्णुरातः तं अतिथिं आगतम् शिरसा नमस्कृत्य पूजयामास; मूढा बालाः, स्त्रियः च, निवृत्ताः, सः महासनम् उपविष्टः। तत्र, ब्रह्मर्षि, राजर्षि, देवर्षि-समूहैः परिवृतः, सः तेजस्वी ऋषिः, चन्द्रः इव, ग्रह, तारा, नक्षत्रैः आवृतः, दीप्तिमान् बभूव। राजा, भगवद्भक्तः, तं शान्तं, अव्यवहितज्ञानं ऋषिं समीपं गत्वा, शिरसा, अञ्जलिं बध्नन्, विनयपूर्वकं, मृदुवाक्यं पप्रच्छ। परीक्षित् उवाच—हे ब्राह्मण, अद्य वयं क्षत्रियाः, सेवायोग्याः अभवाम, यः त्वया कृपया अतिथिरूपेण आगत्य, भूमिं पावितवान्। तव स्मरणेन, मनुष्यगृहाणि क्षणेन शुद्ध्यन्ति; किं तु दर्शनं, स्पर्शं, पादप्रक्षालनं, आसनदानं च? तव आगमने, हे योगश्रेष्ठ, जनानां महापापानि तत्क्षणं नश्यन्ति, यथा दैत्याः विष्णुना।