नारदः तदा कुमारेभ्यः विनयपूर्वकं पृष्टवान्—"यद् अमूर्तवाचा उक्तं, तस्य साधनं किं? विस्तारतः तन्मे कथयन्तु, कथं तदाचरणीयम्? भक्त्या ज्ञानवैराग्ययुक्तानां किमर्थं सुखं जायते? स्नेहेन यत्नेन च सर्वेषां वर्णानां मध्ये तद् सुखं कथं स्थाप्यते?" एवं पृष्टे, कुमाराः प्रहसन्तः प्रत्युक्तवन्तः—"देवर्षे नारद, त्वं मा शुचः, हर्षं हृदि कुरु। साधनं सुकरं ह्यत्रैव विद्यते। धन्यः त्वं, नारद, यः वैराग्यशिरोमणिः, श्रीकृष्णदासेषु नित्यं श्रेष्ठः, योगिनां रविः। त्वयि, भक्तिपथानुगामिनि, कृष्णदासस्य भक्तिसंस्थापनं नित्यं साध्यते—एतत् न विस्मयनीयम्। लोके बहवः मुनयः विविधानि मार्गाणि प्रकाशितवन्तः, यानि सर्वाणि दुःसाध्यानि, परिश्रमसाध्यानि, स्वर्गफलप्रदानी च। परन्तु यः वैकुण्ठगम्यः पन्थाः, स गूढ एव, तस्याचार्यः दुर्लभो, सौभाग्येनैव स लभ्यते। पूर्वं यद् आकाशवाचा तुभ्यं निर्दिष्टं पुण्यकर्म, तदिदानीं विस्तरेण वक्ष्यामः—एकाग्रचित्तः शृणु। केचित् हविष्यज्ञैः, केचित् तपसा, अन्ये योगेन, केचित् अध्ययनज्ञानाभ्यां यजन्ति—एते सर्वे क्रियाशब्देन अभिहिताः। तेषु ज्ञानयज्ञः पण्डितैः श्रेष्ठकर्मचिह्नं मन्यते; तत्र शुकादिभिः श्रीमद्भागवतवचनं गाय्यते। तस्य घोषेण भक्तिज्ञानवैराग्ये महाशक्तिः जायते; दुःखयोः क्षयः, सुखं च भक्तस्य आगच्छति। भागवतमार्गध्वनौ कलिकृतदोषाः सिंहनादे व्रुकाः इव विनश्यन्ति। भक्तिः ज्ञानवैराग्ययुतः प्रेमरससमन्विता गृहात् गृहम्, जनात् जनं विहरिष्यति। एवं श्रुत्वा, नारदः पुनः पप्रच्छ—"वेदवेदान्तप्रवचने, गीतापाठे च, यदि भक्तिज्ञानवैराग्यत्रयं न जायते, तर्हि किम्?" कुमाराः ऊचुः—"श्रीमद्भागवतपारायणात् तद्विषये बोधः जायते; तस्य कथासु वेदार्थः प्रतिपद्यते, प्रत्येकश्लोके, प्रत्येकवर्णे च। हे दृढदर्शिन्, मम संशयं छिन्धि; विलम्बो न कर्तव्यः, त्वं शरणागतवत्सलः। वेदोपनिषदां सारात् भागवताख्या कथा जाता; अतः सा पृथग्भूता, सर्वोत्तमा, स्वफलरूपेण विराजते। यथा मूलाग्रपर्यन्तं स्वादुः न दृश्यते, न वा आस्वाद्यते, यावत् पृथग्भूतो न भवति, तथा पृथग्भूते फले सर्वत्रानन्दः। यथा क्षीरे सर्पिः अस्ति, न तु पृथग्भूते तद् आस्वाद्यते, पृथक् कृते च तद् देवतानां प्रीतिं वर्धयति। एवमेव इक्षुषु मध्ये अन्ते च शर्करा व्याप्यास्ति, पृथग्भूता तु सा स्वादु—एवं भागवतकथा अपि। एषा भागवताख्या पुराणकथा पण्डितैः पूज्यते, सा भक्तिज्ञानवैराग्यस्थापनाय प्रकाशितवती। वेदवेदान्तस्नातोऽपि, गीताकारः अपि, दुःखेन व्यासः स्वयं मोहसागरे मग्नः अभवत्। तदा त्वया पूर्वं चतुर्वेद्याः श्लोकाः उक्ताः; तेषां श्रवणेन बाडरायणः तत्क्षणात् दुःखात् विमुक्तः। अतः किं विस्मयकारणं, यत् त्वं पृच्छसि? श्रीमद्भागवतं श्रोतव्यम्, दुःखशोकनाशनाय। नारदः पुनरुवाच—"या दृष्टिः, या कथानां सुधायाम् एकचित्तः सन्निहितः, या दुःखदुःखनाशिनी, परममङ्गलप्रदा, या प्रेमप्रकाशनाय शुद्धैः गीयमानानां कथा—तस्यां शरणं गतोऽहम्।" यदा बहुजन्मार्जितसौभाग्येन पुरुषः साधुसंगं लभते, तदा विवेकः उदेति, मोहमदमोहान्धकारं नाशयति। इति श्रीमद्भागवतस्य माहात्म्यम् आरभ्यते। श्रीमद्भागवतश्रवणेन सनकादिमुखात् भक्तः तृप्यति, ज्ञानवैराग्ये च पुष्टिं लभते। नारदः उवाच—"शुकोपदेशसम्भृतं ज्ञानयज्ञानं भक्तिज्ञानवैराग्यस्थापनाय अहं समारभे।" "क्वात्र अहं यज्ञानं करवानि? शुकशास्त्रस्य माहात्म्यं वेदविद्भिः वक्तव्यम्। कियत्कालेन भागवतस्य कथा श्रोतव्या? का प्रक्रिया तत्र? तन्मे कथयन्तु।" कुमाराः ऊचुः—"शृणु नारद, त्वं विनीतः, विवेकी च। गङ्गातटे 'आनन्द' इति प्रसिद्धं स्थानं अस्ति। तत्र विविधमुनिगणैः सेवितं, देवसिद्धैः उपासितं, नानावृक्षलतावितानितं, नवमृदुसिकताच्छन्नं च। तत्र सुवर्णपद्मगन्धयुक्तं रमणीयं रहःस्थलं, यत्र समीपवर्तिषु प्राणिषु द्वेषः न वसति। वृद्धक्लिष्टशरीरं पुरतः स्थाप्य, एतयोः विचार्य, तत्रैव भक्तिः आगमिष्यति। यत्र भागवतकथा प्रवर्तते, तत्र भक्तिः तस्य सहचर्यः च आगच्छन्ति; श्रवणमात्रेण तदत्रयं नूतनयौवनं प्राप्नोति।" सूतः उवाच—एवं उक्त्वा कुमाराः नारदेन सह शीघ्रं गङ्गातटं प्रतस्थुः, कथारसपानाय। तत्र प्राप्ते, लोकेषु, देवलोके, ब्रह्मलोके च महाः कोलाहलः अभवत्। श्रीभागवतरसपानलालसा सर्वे तत्र समागताः, तत्र वैष्णवाः अग्रे आगच्छन्। भृगु, वसिष्ठ, च्यवन, गौतम, मेधातिथि, देवल, देवरात, राम, गाधिपुत्र, शाकल, मृकण्डुपुत्र, अत्रि, पिप्पलाद—एते योगेश्वराः, व्यासः, पराशरः, छायाशुकः, जाजलिः, जाह्नुश्च, अग्रगण्यः, पुत्रैः शिष्यैः भार्याभिश्च सहिताः, परमस्नेहेन तत्र आगच्छन्। एवं श्रीमद्भागवतस्य माहात्म्ये भक्तिज्ञानवैराग्यस्थापनाय, नारदः कुमारैः सह गङ्गातटे समागच्छत्, तत्र सर्वे मुनिगणाः, देवाः, सिद्धाः, भक्ताः च एकत्र समागताः, श्रीमद्भागवतश्रवणाय।