अथ सा देवी इन्द्रं प्रति उवाच—"वत्स, अहं सुतप्राप्त्यर्थं भीषणं व्रतमिदं कृतवती, यदादित्यानां भीतिं जनयति। एकः पुत्रः संकल्पितः, सप्त च सप्तधा जाता—कथमेतदभवत्? यदि जानासि, तत्त्वेन वद, मा माम् अतिचकर्षीः।" इन्द्रः प्राह—"अम्ब, तव संकल्पं विज्ञाय अहं समीपमागमम्। अवसरं लब्ध्वा गर्भं तव सप्तधा छित्त्वा विवृणोमि, स्वार्थे न धर्मे स्थितः। तव गर्भः मया सप्तधा छिन्नः, तस्मात् सप्त बालकाः अभवन्। पुनः प्रत्येकः सप्तधा विभक्तः, तथापि कश्चित् न विनष्टः। तदा मया कृतं तदद्भुतं दृष्ट्वा, अहं मनसि चिन्तयामास—एषः सफलः परिणामः परमपुरुषपूजनस्यैव फलं, नान्यथा। ये भगवन्तं निःस्पृहाः पूजयन्ति, ते एव ज्ञानीति कीर्त्यन्ते, न तु स्वार्थमेव याचमानाः। कः पण्डितः सत्त्वसंगं वरेत, यः स्वात्मनः, विश्वस्य चेश्वरस्य, भगवतः पूजनं लभेत? सत्त्वसंगः हि नरकाय अपि नयति। अतः, अम्ब, मम बालिशस्य पापिनः, एषा महती अपराधा क्षन्तव्या। सौभाग्येन तव गर्भः मृत्योरपि पुनरुत्थितः।" एवं सा तेन अनुमता, शुद्धहृदा तुष्टा च, इन्द्रः मरुद्भिः सह तस्यैः प्रणम्य स्वर्गं प्रतस्थे। श्रीशुक उवाच—"यद् यद् त्वया पृष्टं तद् आख्यातं, मरुदां शुभजन्म चोक्तम्। किं भूयः कथयामि?" इति। अथ सूतः प्राह—राजा तु तस्मिन् अधर्मे, स्वकृते न, मनसि महतीं ग्लानिं प्राप, चिन्तयामास—"धिग् धिग्, मया पापेन, निर्दोषे, गुह्यशक्तौ ब्राह्मणे, अयुक्तमिदं कृतम्। नूनं भगवत्सु अवज्ञया मम महद् दुःखं, दुर्निवार्यं, शीघ्रं सम्पत्स्यते। तदस्तु, पापनाशाय, यथा पुनः न कदापि ब्राह्मणेषु, देवेषु, गोषु वा, दुष्टमना भूयासम्। अद्य ब्राह्मणकुपिताग्निः, मयि स्फुल्लितः, मम राज्यं, बलं, कोषं च दहत्विति, यथा पुनः न कदापि एषा दुर्बुद्धिः जायेत।" एवं चिन्तयन्, तक्षकस्य मुनिपुत्रेण मृत्युवचनं श्रुत्वा, तच्छ्रेय इति मत्वा, तक्षकस्यागमनेन स्वस्मिन् अतिसक्ते वैराग्यम् अभविष्यदिति, तद् अङ्गीकृत्य, संसारस्य च परत्रस्य च तुच्छत्वं मनसि निधाय, श्रीकृष्णपादसेवानिरतः सन्, अमरनद्याः तीरे उपविवेश निराहारव्रतं कृत्वा। या सा नदी श्रीकृष्णपादरजोमिश्रजलसम्भूता, या गङ्गायाः अपि पावनी, या सर्वलोकपालान् शुद्धयति—कः प्रेत्यभावे तां न सेवेत? एवं पाण्डुपुत्रः, निश्चयपूर्वकं, विष्णुपदतीरे, मुक्ति-लक्ष्ये, मुनिव्रतं स्वीकृत्य, सर्वसङ्गपरित्यागेन, श्रीमुखुन्दपादाम्बुजमनः, उपवासव्रतं प्रचक्रे। तत्र, जगत्पावनाः महर्षयः, शिष्यैः सहिताः, तीर्थदर्शनप्रयोजनम् इव आगत्य, स्वयमेव तीर्थानां पावकत्वं दर्शयन्तः, समागताः। अत्रिः, वसिष्ठः, च्यवनः, शरद्वान्, अरिष्टनेमिः, भृगुः, अङ्गिराः, पराशरः, गाधिपुत्रः, रामः, उतथ्यः, इन्द्रप्रमदः, ऐध्मवाहः, मेधातिथिः, देवलः, आर्ष्टिषेणः, भारद्वाजः, गौतमः, पिप्पलादः, मैत्रेयः, और्वः, कवषः, कुम्भयोनिः, द्वैपायनः, नारदः च—एते चान्ये देवरर्षयः, ब्रह्मर्षयः, राजर्षयः, अरुणादयः, तत्र समुपविष्टाः। राजा तान् महर्षिप्रवरान् सम्यक् पूजयित्वा, शिरसा ववन्दे। तेषां सम्यगासीनानां, सम्मान्य, प्रसन्नचित्तः, स्वकार्यनिश्चयकृत्, राजा, पाणिं कृत्वा, तेषां पुरतः स्थितः। ततो राजा उवाच—"धन्यतमाः वयं राजर्षयः, यद् भगवन्तः अस्माकं कृपां दर्शयन्ति। राजवंशोऽपि ब्राह्मणपादार्चनस्य अवहेलनात् दूरे पतितः—धिग् धिग्, कृतं पातकम्। मम मनः गृहकृत्येषु पुनः पुनः प्रवृत्तं दृष्ट्वा, भगवान् सर्वेश्वरः, द्विजवाक्येन वैराग्यं जनयति, यत्र सङ्गः शीघ्रं भीतिं जनयति। "ब्राह्मणाः, मयि निवसत, यदहम् आश्रितः, श्रीगङ्गायाः च, मम मनः भगवति स्थितम्। ब्राह्मणशापेन वा तक्षकविषेण वा मम अन्तः स्यात्, तावत् विष्णोः कीर्तिं गायत। पुनः पुनः, अनन्ते भगवति, तदाश्रितेषु च, भक्तिरेव भवतु; यत्र यत्र जन्म, सत्सु सख्यं, सर्वत्र ब्राह्मणेषु नमः। एवं निश्चयेन राजा, पूर्वदिशं मुखं कृत्वा, उत्तराभिमुखः, कुशासनं उपविष्टः, स्वपत्नीपुत्रभारं सागरतनयाय न्यस्तवान्। तस्य उपवासिनः, देवर्षिगणाः स्वर्गे स्तुवन्तः, पुष्पवृष्टिं कृत्वा, दुन्दुभीनादं च पुनः पुनः कृतवन्तः। महर्षयः तत्र समागताः, तस्य व्रतं स्तुत्वा, अनुमोदन्तः, ऊचुः—"एषः लोकहिताय आचरितः धर्मः, श्रीभगवत्प्रशंसितगुणैः शोभितः।" न हि, राजर्षिवर, आश्चर्यं कृष्णपरायणेषु, ये राजमुकुटमण्डितं सिंहासनं त्यक्त्वा तत्क्षणात् भगवत्सन्निधिं वाञ्छन्ति। वयं सर्वेऽत्र स्थास्यामः यावत् स देहं त्यजति; ततः स भगवद्भक्तश्रेष्ठः वैराग्यशोकमुक्तः परं लोकं यास्यति। एवं महर्षिसभायाः वचः श्रुत्वा, पारिक्षित्, मधुच्युतेन सह, दोषरहितः, तान् नमस्कृत्य, विष्णोः चरितश्रवणाय उत्सुकः, प्रोवाच। सर्वे दिशः समागताः, यथा वेदाः त्रिषु लोकेषु, अत्र वा अन्यत्र वा, न किंचित् कार्यं, परमशिवाय, स्वरूपविचाराय च। तस्मात् ब्राह्मणाः, अहं पृच्छामि—किं कर्तव्यं? मरणान्तरितस्य शुद्धं धर्मं वदन्तु साधवः। एवमुक्ते, व्यासपुत्रः श्रीशुकः, आकस्मिकम् आगतः, अनपेक्षः, चिन्हैः अगम्यः, आत्मारामः, बालैः परिवृतः, पिशुनवेषधारी, तत्र प्रादुरभूत्। स षोडशवयस्कः, मृदुपादहस्तजंघबाहु-कन्धरगण्डः, सुन्दराङ्गः, दीर्घनयनः, समकर्णनासिकः, सुब्रह्मा, वदनप्रभः, शङ्खकण्ठः। गूढजत्रुः, विस्तीर्णवक्षाः, गम्भीरनाभिः, मृदुदरः, विवृतकेशः, दीर्घबाहुः, देवश्रेष्ठसदृशः, श्यामवर्णः, नित्ययौवनः, शुभलक्षणयुक्तः, स्मितमधुरः, स्त्रीणां मनांसि हरन्। मुनयः अपि तं तत्त्वतो विदित्वा, तस्य महिमानं गूढमालोक्य, स्थानात् उत्थाय, तं पूजार्हं पूजयामासुः। तं समागतं महाभागं, विष्णुरातः प्रणम्य, स्त्रीबालानां निवृत्ते, सन्मानेन महदासने उपावेशयत्। तत्र, ब्रह्मर्षिराजर्षिदेवरर्षिसभाभिः परिवृतः, स महर्षिः, इव चन्द्रः ग्रहतारानक्षत्रैः परिवृतः, विराजमानः बभूव।