इन्द्रः सह पञ्चाशद्भिः देवैः मरुतः अभवत्। तेषां मातुः दोषं हरिः अपाकरोत्, तान् सोमपानान् चकार। दितिर्माता उत्तिष्ठति स्म, स्वपुत्रान् अग्निवर्णान् देवीसहितान् इन्द्रेण सह हृष्टान् दृष्ट्वा। सा इन्द्रं प्राह—“वत्स, अहं अत्यन्तदुष्करं व्रतम् आस्थाय, अदित्यानां भयप्रदं, पुत्रलाभार्थं कृतवती। एकः पुत्रः अभिप्रेतः, सप्त सप्तधा जाताः—किमिदम्? यदि त्वं जानासि, सत्यम् वद, मां मा मूढय।” इन्द्रः उवाच—“माते, तव भावम् अवगत्य अहं समीपम् आगतम्। अवसरं लब्ध्वा गर्भं विभक्तवान्, मम चित्तम् स्वार्थे स्थितम्, धर्मे न तु। तव गर्भम् अहं सप्तधा छित्वा सप्त शिशवः अभवन्। प्रत्येकः सप्तधा पुनः विभक्तः, किन्चित् न विनष्टम्। ततः, मया कृतम् अचिन्त्यम् परिणामम् दृष्ट्वा, अहं अवगमम्—एषः परमात्मनः पूजारूपः महाफलः। ये परमेश्वरं निःस्वार्थं सेवन्ति, ते यथार्थविदः स्मृताः; स्वार्थमात्रं याचन्तः न तथा। कः पण्डितः गुणसङ्गं वाञ्छेत्, यः नरकं प्रापयति, यदा परमात्मनं सेवेत्, आत्मदं, विश्वस्य स्वामिनं? अतः, मातः, मम बालिशस्य, अधमस्य, महापापम् क्षन्तव्यं। सौभाग्येन तव गर्भः मृत्योरपि पुनः उद्भूतः।” श्रीशुकः उवाच—एवं दित्या अनुमतिः लब्धा, इन्द्रः, शुद्धहृदयः संतुष्टः, मरुतैः सह प्रणम्य, स्वर्गं प्रतिपेदे। इत्येतत् शुभं मरुतां जन्माख्यायितम्, किं अन्यद् वक्ष्यामि? सूतः उवाच—राजा, गम्भीरदुःखितः, तं दोषयुक्तं कर्म चिन्तयन्, “हाहा, अहं पापं कृतवान्, निर्दोषस्य, गूढबलस्य ब्राह्मणस्य प्रति, अधमवत्,” इति स्म। “नूनं, देववत् ब्राह्मणेषु अनादरात्, महान् दुरत्ययः विपत्तिः शीघ्रं आगमिष्यति। सैव आगच्छतु, मम पापस्य प्रायश्चित्तं भवतु, यथा पुनः तादृशं न कुर्याम्।” “अद्य, उत्तप्तस्य ब्राह्मणस्य क्रोधाग्निः, मम राज्यं, शक्तिं, निधिं दग्ध्वा, अहं दारिद्र्यं प्राप्नुयाम्; पुनः ब्राह्मणेषु, देवेषु, गोषु, दुष्टचिन्तां मा कुर्याम्।” एवं चिन्तयन्, ब्राह्मणपुत्रस्य तक्षकनाम्नः मृत्युवाक्यं श्रुत्वा, तं शुभं मन्यते, यतः तक्षकः अतिसक्तस्य विरक्तिं दास्यति। ततः, लोकं परलोकं च परित्यज्य, तयोः तु निःसारत्वं पूर्वं विचिन्त्य, कृष्णपादसेवायाम् निश्चयं कृत्वा, अमृतनदीतीरे उपविशत् उपवासाय। सा नदी, कृष्णपादरजसा मिश्रितजलाः, गङ्गायाः अपि पावनतराः, सर्वलोकान् राजान् च शुद्धयन्ति—मृत्युसमीपः कः तां न सेवेत्? एवं पाण्डुपुत्रः, निश्चयपूर्वकं, विष्णुपदतीरे, उपवासव्रतम् आस्थाय, मनः मुकुन्दपादे एव स्थिरं कृत्वा, मुनिव्रतं धृत्वा, सर्वसङ्गवर्जितः उपाविशत्। तत्र, जगत्पावनाः, महात्मनः ऋषयः शिष्यैः सह आगच्छन्; तीर्थयात्रायाः निमित्तम् आगच्छन्, यतः पुण्यजनाः स्वयं तीर्थानि पावयन्ति। अत्रिः, वसिष्ठः, च्यवनः, शरद्वान्, अरिष्टनेमिः, भृगुः, अङ्गिराः; पराशरः, गाधिपुत्रः, रामः, उतथ्यः, इन्द्रप्रमदः, एध्मवाहः; मेधातिथिः, देवलः, आर्ष्टिषेणः, भारद्वाजः, गौतमः, पिप्पलादः; मैत्रेयः, और्वः, कवषः, कुम्भयोनिः, द्वैपायनः, नारदः च। अन्ये च, देवर्षयः, ब्रह्मर्षयः, राजर्षयः, अरुणः सखिभिः सह आगच्छन्। राजा, समागतान् ऋषिप्रमुखान् आदर्य, शिरसा प्रणमन्, सम्मानं अकरोत्। तेषां सुखासीनानां, सत्कारं कृत्वा, शुद्धचित्तः, स्वकार्ये स्थिरः, तेषां पुरतः अञ्जलिं कृत्वा उपस्थितः। राजा उवाच—“राज्ञां मध्ये, वयं भाग्यवन्तः, यतः महान्तः स्वसौम्यभावं दर्शितवन्तः। राजवंशः ब्राह्मणपादानां उपेक्षया, दूरे पतितः, हाहा, दोषयुक्तं कर्म। मम, सर्वेश्वरः, गृहकर्मणि पुनः पुनः आसक्तं मनः दृष्ट्वा, द्विजवाक्येन विरक्तिं उत्पादितवान्, यत्र आसक्तिः शीघ्रं भयम् जनयति। हे ब्राह्मणाः, यावत् अहं उपस्थितः, यावत् गङ्गा भगवती, तावत् स्थातव्यं; ब्राह्मणशापेन वा तक्षकस्य विषेण वा, यद् भवेत्, तावत् विष्णुगुणगानं क्रियताम्। पुनः, अनन्ते भगवति भक्तिः स्नेहः च भवतु; भगवत्पराणां मध्ये जन्म यत्र, तत्र मैत्री सदा भवतु, सर्वत्र ब्राह्मणेषु प्रणामः।” एवं निश्चयवान् राजा, उत्तरदिशं मुखं कृत्वा, पूर्वतीरे, कुशासनं उपविश्य, स्वपत्नीपुत्रयोः भारं समुद्रकन्यायै समर्प्य, स्थिरः आसीत्। तस्य उपवासनं कृत्वा, दिवौकसः स्वर्गे तं स्तुत्वा, हर्षेण पुष्पाणि भूमौ चिक्षिपुः, दुन्दुभयः पुनः पुनः निनादयन्। समागताः महर्षयः तं प्रशंस्य, तस्य कर्म अनुमोद्य, “सर्वजनहिताय, भगवत्कुण्डलितगुणैः शोभितम्,” इत्युक्त्वा। “न हि आश्चर्यं, राजर्षिस्रेष्ठ, कृष्णपराणां मध्ये, ये राजसिंहासनं त्यक्त्वा, केवलं भगवत्सन्निधिं वाञ्छन्ति।” “सर्वे वयं अत्र स्थास्यामः, यावत् सः शरीरेत्यक्त्वा; ततः, भगवत्परः सः, रागशोकवर्जितः, परमं लोकं गमिष्यति।” ऋषिसङ्घवाक्यं श्रुत्वा, परीक्षित्, मधुच्युदेन सह, गुरुणा च, निर्दोषः, समागतान् अभिवाद्य, विष्णुकर्मश्रवणाय उत्सुकः, तान् उवाच। “सर्वे दिशोऽतः आगच्छन्, यथा वेदाः त्रिलोक्यां रूपं गच्छन्ति; अत्र वा अन्यत्र वा, परमहितं, आत्मस्वरूपं, एव प्रयोजनम्।” “अतः, अहं पृच्छामि, ब्राह्मणाः, किम् कर्तव्यम्? मरणस्य समीपे, शुद्धधर्मः कः? तत्र यत्, तद् विचिन्त्यताम्।” ततः, व्यासपुत्रः, पूज्यः, आकस्मिकम् आगच्छन्, भूमौ अनपेक्षः चरन्; तस्य लक्षणानि अगोचराणि, आत्मसन्तुष्टः, बालैः परिवृतः, वेशे हास्ययुक्तः। षोडशवयस्कः सः, कोमलपादः, हस्तः, जंघा, भुजः, स्कन्धः, कपोलः; अंगानि मनोज्ञानि, विशालदीर्घनेत्रः, समकर्णनासिका, सुब्रह्मा, दीप्तमुखः, शङ्खग्रीवः। गूढकण्ठः, उच्चविस्तीर्णवक्षाः, गम्भीरनाभिः, वृत्तपद्मनाभिः, वर्तुलपार्श्वः; नग्नः, केशाः मुखे प्रसारिताः, दीर्घबाहुः, देवश्रेष्ठवत्। कृष्णवर्णः, नित्यनवयौवनः, शुभलक्षणाङ्कितः; मनोहरस्मितः, स्त्रीणां मनांसि आकर्षन्। ऋषयः अपि तस्य तत्त्वं ज्ञात्वा, तस्य महत्त्वं गूढं दृष्ट्वा, आसनात् उत्थाय, तं सम्मानम् अकरोत्। एवं कथा सम्पूर्णा।