एकदा दिति भगवन्तं हरिं प्रायः वर्षमेकं भक्त्या सम्यगर्चयत्। तस्याः तेनैव पूजनेन, यः कश्चिदपि पुरुषः आद्यं पुरुषं सम्यगुपास्ते, स तेन समत्वं प्राप्नोति। तस्याः पूजायाः प्रभावेन, इन्द्रसहिताः पञ्चाशद् देवाः मरुतोऽभवन्। भगवता हरिणा मातुः दोषो निवार्य, ते सोमपानाः कृताः। अथ दितिः स्वपुत्रान् अग्निसमानदीप्तान्, देवीसहितान् इन्द्रेन सह प्रमुदितान् दृष्ट्वा उत्थिता। सा तदा इन्द्रम् उवाच— "वत्स, अहं एतद् अत्यद्भुतं व्रतम् आचरं, यद् आदित्येषु भयप्रदं, पुत्रप्राप्तिकामया। एक एव पुत्रः मया संकल्पितः, सप्त च सप्तधा जाताः—कथमेतत्? यदि त्वं जानासि, सत्यं वद, मा माम् मोहय।" इन्द्रस्तु प्रत्युवाच— "अम्ब, तव भावमवगम्य अहम् आगतम्। अवसरं लब्ध्वा, गर्भं तव सप्तधा चकर्त्तुम्, मम चित्तम् अर्थे स्थिता, धर्मे न। तव गर्भः मया सप्तधा कृतः, तस्मात् सप्त पुत्राः अभवन्। तेषां प्रत्येकं सप्तधा पुनः विभक्तं, न कश्चन नष्टः। एतद् मया कृतम् अत्यद्भुतं दृष्ट्वा, अहम् अवेदम्—एषः पुरुषार्चनस्यैव परिणामः। ये भगवन्तं निष्कामाः उपासते, ते एव ज्ञेयाः पण्डिताः, न तु स्वार्थकामिनः। कः पण्डितः सन्, गुणसङ्गं सेवेत, यः स्वात्मदं जगन्नाथं भगवन्तं सेवितुं शक्नोति? तस्मात् अम्मे, मम एतत् बालिशस्य नीचस्य महदपराधं क्षन्तुमर्हसि। सौभाग्येन तव गर्भः मृत्योरपि पुनरुत्थितः।" एवं दित्याः अनुमतौ, शुद्धचित्तः तुष्टः च इन्द्रः, मरुद्भिः सह प्रणम्य, दिवं प्रतिपेदे। श्रीशुक उवाच— "एवं तव पृष्टं मया सर्वं कथितम्, मरुतां पुण्यजन्म। किं अन्यत् श्रोतुमिच्छसि?" एतस्मिन्नन्तरे, सूतः उवाच— महाराजः परीक्षित्, तेन अकृतकृत्येन ब्राह्मणस्य, अनघस्य, गुडगौरवस्य, कृतं पापं चिन्तयन्, दुःखितः अभवत्— "हा, मया अयशस्यं कर्म कृतम्। निश्चितं, भगवत्सु अवज्ञया, मम महती विपत्तिः शीघ्रं भविष्यति। सा यथा यथा आगच्छेत्, तथा एव आगच्छतु, यथा मम पापस्य प्रायश्चित्तं स्यात्, पुनः न किञ्चिद्दोषं कुर्याम्। अद्य, ब्राह्मणस्य कोपानलः, मयि उद्दीप्तः, मम राज्यं, ऐश्वर्यं, कोशं च दग्धुं अर्हति। अहं दीनः, न पुनः ब्राह्मणेभ्यः, देवेभ्यः, गोभ्यः च पापमाचरेयम्।" एवं चिन्तयन्, तस्य ऋषिपुत्रेण मृत्युवचनं श्रुत्वा, तक्षकाख्यं, तं शुभं मेने— "एषः तक्षकः, मम आसक्तस्य वैराग्यं करिष्यति।" ततः, अस्मिन्लोके परत्र च, तयोः तु तुच्छत्वं पूर्वमेव विचिन्त्य, कृष्णपादसेवायै संकल्प्य, अमरनदीतीरे उपवेशं चकार उपवासाय। सा नदी, या कृष्णपादरजसा मिश्रितजलवती, गङ्गायाः अपि पावनतरैः जलैः, सर्वलोकपालान् शुद्धयति। कः मृत्युमुखे स्थितः, तां न सेवेत? एवं पाण्डुपुत्रः परीक्षित्, दृढनिश्चयः, विष्णुपदतीरे, उत्तराभिमुखः, कुशासन उपविश्य, मुनिव्रतं कृत्वा, सर्वसङ्गवर्जितः, केवलं मुकुन्दपादारविन्दे चित्तं निवेश्य, उपवासं चकार। तत्र, जगत्पावनाः महर्षयः शिष्यैः सह आगमन्, तीर्थदर्शनाभ्युपायेन, स्वयमेव तीर्थानां शुद्धिकरणभूताः सन्तः। अत्रिः, वसिष्ठः, च्यवनः, शरद्वान्, अरिष्टनेमिः, भृगुः, अङ्गिराः, पराशरः, गाधिसुतः, रामः, उतथ्यः, इन्द्रप्रमदः, इध्मवाहः, मेधातिथिः, देवलः, आर्ष्टिषेणः, भारद्वाजः, गौतमः, पिप्पलादः, मैत्रेयः, और्वः, कवषः, कुम्भयोनिः, द्वैपायनः, नारदः च, अन्ये च देवर्षयः, ब्रह्मर्षयः, राजर्षयः, अरुणप्रमुखाः च, तत्र समागताः। राजा, तान् सर्वान् सपरिवार्य, मुनिपुत्रान्, ससौम्यः, सस्निग्धः, सस्मितः, सस्निग्धदृष्टिः, सस्नेहं प्रणम्य, उपविष्टान् कृत्वा, सुस्वागतं कृत्वा, स्वच्छबुद्धिः, कृत्यनिश्चयः, प्राञ्जलिः, तेषां पुरतः स्थित्वा, इदमुवाच— "अहो, नृपेषु वयं भाग्यवन्तः, यद् उत्तमानां सौम्यभावः अस्मासु प्रकटितः। नृपवंशः, ब्राह्मणपादसेवायाः अवहेलनदोषात्, दूरं नीतः—हा, किमिदं निन्दितं कर्म। मयि, सर्वेश्वरे, गृहकर्मसु पुनः पुनः आसक्तचेतसि, द्विजवचनात् वैराग्यं जनितम्, यत्र सङ्गः शीघ्रं भयप्रदः। हे विप्राः, युष्माकं सन्निधौ, भगवत्परायणचित्तेन, गङ्गायां च, मम आयुः समाप्तिर्भवतु—ब्राह्मणशापेन वा, तक्षकविषेण वा—यावत्, विष्णोः कीर्तिं गायत।" "पुनः, अनन्ते भगवति, तदाश्रितेषु च, भक्तिरेवास्तु। यत्र कुत्रापि जन्म, सत्सङ्ग एव स्यात्, सर्वत्र ब्राह्मणेभ्यः नमः।" एवं निश्चयपूर्वं, राजा, पूर्वतीरे, उत्तराभिमुखः, कुशासन उपविष्टः, भार्यापुत्रभारं सागरतनयाय न्यस्य, स्थिरचित्तः, उपवासं चकार। तदा, दिवौकसः, तं नरदेवमुपवसितं दृष्ट्वा, स्वर्गे स्तुतिं चक्रुः, पुष्पवृष्टिं च पृथिव्याम् अकुर्युः, दुन्दुभयोऽपि निनदुः। महर्षयः, तस्य धर्मस्य स्तुतिं कृत्वा, तं प्राशंसन्—"एषः लोकहिताय, भगवद्गुणैः भूषितः, सर्वोत्कृष्टः।" "न हि आश्चर्यं, राजर्षे, कृष्णपरायणेषु, ये राजसिंहासनमपि त्यक्त्वा, त्वरया भगवत्सान्निध्यं प्रार्थयन्ति।" "वयं चात्रैव तिष्ठामः, यावत् सः देहं त्यजति; ततः, सः भगवद्भक्तश्रेष्ठः, वैराग्यशोकवर्जितं परमं पदं गमिष्यति।" एवं मुनिसभायाः वचः श्रुत्वा, परीक्षित्, मधुच्युत्सह, आचार्यसहितः, निर्दोषः, उपस्थितान् मुनीन् प्रणम्य, विष्णोः चरितश्रवणकाङ्क्षया, इदमुवाच— "सर्वे दिशो दिशः आगताः, यथा वेदाः त्रिषु लोकेषु। अत्र वा अन्यत्र वा, परमहितं आत्मस्वरूपं विना अन्यः प्रयोजनं नास्ति।" "तस्मात्, हे विप्राः, किमिदं कर्तव्यम्? भवद्भ्यः आश्रित्य पृच्छामि। मरणासन्नस्य कः शुद्धः धर्मः? तद् विचिन्त्यताम्।" एतस्मिन्नन्तरे, व्यासपुत्रः, श्रीशुकः, आकस्मिकतया तत्र आगतः, किञ्चन न अपेक्ष्य, चिन्हैः अगम्यः, आत्मारामः, बालैः परिवृतः, अवधूतवेषधारी, तत्र प्राविशत्। सः षोडशवर्षीयः, कोमलपादः, हस्तः, ऊरुः, भुजः, स्कन्धः, कपोलः, सुश्लक्ष्णाङ्गः, दीर्घनेत्रः, समकर्णनासिकः, सुब्रह्म, प्रभामयमुखः, शङ्खकण्ठः। तस्य ग्रीवा शङ्खवत्, ललाटं विशालं, उरः स्थूलं, नाभिः गम्भीरा, उदरं समवृत्तं, त्रिवलिलक्षितं, नग्नः, वल्कलधारी, केशाः मुखं व्याप्य, दीर्घबाहुः, देवानामिव श्रेष्ठः। एवं, भगवती कथा, महर्षिसंवादः, परीक्षित्परित्राणम्, श्रीशुकस्य आगमनं च, एकस्मिन्नेव प्रवाहे, पवित्रा कथा अभवत्।