इन्द्रेण तद्भ्रातॄन् मरुतः विदार्यमानान् सञ्जाताञ्जलयः सर्वे तमूचुः—“किमर्थं, इन्द्र, त्वं स्वान् भ्रातॄन् हन्तुमिच्छसि? वयं तव एव मरुतो भ्रातरः।” तदा कौशिकः प्रत्युवाच—“मा भैष्ट, भ्रातरः! यूयं मम प्रिया एव, मम पार्षदाः मरुतगणाः, मयि केवलं निष्ठिताः।” श्रीनिवासस्य करुणया दितेः गर्भः न ममार; वज्रेण पुनः पुनः ताड्यमानः अपि, यथा यूयं द्रोणास्त्रं जीविताः, तथैव स जीवितः। यः पुरुषः एकवारं आद्यपुरुषं पूजयति, स समता-लाभं प्राप्नोति; दित्या हि प्रायः संवत्सरं हरिः पूजितः। ततोऽपि, इन्द्रसहिताः ते पञ्चाशद् देवाः मरुतोऽभवन्; मातुः दोषं निवार्य, हरिणा सोमपाः कृताः। ततः दितिः उत्तस्थौ, स्वपुत्रांश्च पावकप्रभान् देवीसहितान्, निर्दोषान् इन्द्रसहितान् प्रमुदितान् अपश्यत्। सा तदा इन्द्रम् उवाच—“वत्स, अहम् अद्भुतं व्रतम् अनुष्ठितवती, यत् आदित्येषु भयहेतुः, पुत्रार्थिनी। एकः एव पुत्रः सङ्कल्पितः, सप्त सप्तधा जाताः—कथमेतत्? यदि जानासि, तत्त्वं वद; मा माम् अनृतं ब्रूहि।” इन्द्रः प्रत्युवाच—“मातर्, तव भावं विज्ञाय, अहम् उपसन्नः। यदा अवसरं प्राप्नुवम्, तदा गर्भं सप्तधा अकृणवं, धर्मे न मनः, कार्ये एव। तव गर्भः मया सप्तधा छिन्नः; तस्मात् सप्त पुत्राः अभवन्। तेषु अपि प्रतिप्रत्येकं सप्तधा विभक्तेषु, कश्चन न विनष्टः।” “एवं मया कृतम् अद्भुतं दृष्ट्वा, अहम् अवेधं—एषः फलम् आदिपुरुषस्य पूजाया, या सर्वसिद्धिदा। ये भगवत्परायणाः, न किञ्चिद् इच्छन्तः, ते एव ज्ञेयाः; ये केवलं स्वार्थम् इच्छन्ति, ते न तथा। कः हि पण्डितः, गुणसङ्गं वाञ्छेत्, यः स्वात्मदं जगन्नाथं भगवन्तं सेवेत? अतः, मातः, मम एषं महदपराधं क्षन्तुम् अर्हसि; बालिशस्य, अधमस्य। सौभग्येन तव गर्भः मृत्योरुत्थितः।” श्रीशुक उवाच—एवं तया अनुमतः, शुद्धहृदयः तुष्टः इन्द्रः, मरुद्भिः सह प्रणम्य, दिवं प्रतिपेदे। “यद् यद् त्वया पृष्टं, तत् सर्वं उक्तम्—मरुतां पुण्यजन्म। किं वः पुनः कथयामि?” श्रीसूत उवाच—राजा तु, दुःखितः, तं दुष्कृतं चिन्तयन्, स्वकृतं न मन्यमानः, मनसि व्यलपति—“हा, अहम् अकृत्यं कृतवान्, अनर्हवत्, निर्दोषे, गुड्गुणे ब्राह्मणे। नूनम्, देवद्विजातिषु अवमानात्, महद् दुःखं, दुष्प्रापं, मम शीघ्रं भविष्यति। तदस्तु, यथा भवेत्, मम पापस्य प्रायश्चित्ताय, यथा पुनः न कुर्याम्। अद्य, ब्राह्मणक्रुद्धाग्नेः, मयि प्रज्वलितस्य, राज्यं, बलं, निधिं च दग्धुं योग्यं—यथा मम मनसि ब्राह्मणेषु, देवेषु, गवां वा, पुनः पापसङ्कल्पः न जायेत।” एवं चिन्तयन्, तस्य ऋषिपुत्रेण, तक्षकनाम्ना, मृत्युः शप्तः इति श्रुत्वा, स तद् अनुग्राह्यम् अचिन्तयत्—तक्षकः शीघ्रं तस्यासक्तस्य वैराग्यहेतुः भविष्यति। तदा, अस्मिन्लोके परत्र च, तदनर्थकत्वं पूर्वं निर्णीय, कृष्णपादसेवायै निश्चयम् अकरोत्, अमृतनद्याः तीरे उपविवेश निराहारः। सा तु नदी, या कृष्णपादरजसा मिश्रितजलाः, गङ्गायाः अपि पावनतराः, सर्वलोकपालान् अपि शुद्धयति—कः मृत्युमुखे स्थितः, तां न सेवेत? एवं पाण्डुपुत्रः, निश्चयपूर्वकं, विष्णुपदतीरे उत्तराभिमुखः, कुशासन उपविश्य, मुनिव्रतेन, मुक्तसङ्गः, केवलं मुकुन्दपादारविन्दे मनः न्यधत्त। तत्र, जगत्पावनाः, महर्षयः शिष्यैः सह आगताः; तीर्थदर्शनहेतोः इव, बहवः; धर्मात्मानः स्वयम् अपि तीर्थानि पावयन्ति। अत्रिः, वसिष्ठः, च्यवनः, शरद्वान्, अरिष्टनेमिः, भृगुः, अङ्गिराः; पराशरः, गाधिसुतः, ततो रामः, उतथ्यः, इन्द्रप्रमदः, एध्मवाहः; मेधातिथिः, देवलः, आर्ष्टिषेणः, भारद्वाजः, गौतमः, पिप्पलादः; मैत्रेयः, और्वः, कवषः, कुम्भयोनि, द्वैपायनः, पूज्यश्च नारदः। अन्ये च, देवर्षयः, ब्रह्मर्षयः, राजर्षयः, अरुणादयः च, तत्र समागताः। राजा, तान् महर्षिप्रवरान् पूजयित्वा, प्रणिपत्य, सुस्वागतं कृत्वा, स्वच्छेन मनसा, कृतार्थनिश्चयः, तेषां पुरतः सञ्जाताञ्जलिः अभवत्। स राजा उवाच—“हा, राज्ञां मध्ये वयं भाग्यवन्तः, यद् उत्तमानां सौम्यभावः प्राप्तः। राजवंशः, ब्राह्मणपादसेवानिमित्तदोषात्, दूरं नीतः—हा, कुत्सितं कर्म। मयि, सर्वेश्वरे, गृहेषु मनः पुनः पुनः लग्नं दृष्ट्वा, द्विजवचोमूलं वैराग्यं जनितम्—सङ्गात् शीघ्रं भीः जायते। हे विप्राः, मयि कृपया स्थीयताम्, गङ्गायां च, मम मनः भगवति स्थितम्। ब्राह्मणशापेन वा तक्षकविषेण वा, यथा भवेत्, तावत् विष्णोर्गुणकीर्तनं क्रियताम्। अनन्ते भगवति, तदाश्रयेषु च, पुनः भक्तिरस्तु; यत्र कुत्रापि जन्म, साधुषु स्नेहः स्यात्, सर्वत्र ब्राह्मणेषु नमः।” एवं राजा, निश्चयेन, पूर्वदिग्भागे कुशासन उपविश्य, उत्तराभिमुखः, स्वभार्यापुत्रभारं सागरतनयाय न्यास्य, स्थिरः सन्निषण्णः। स मनुष्यसुराधिपः उपवासन्यस्तः, दिवि देवगणाः तं स्तुत्वा, पुष्पवृष्टिं चक्रुः, मुदिताः, दुन्दुभीः पुनः पुनः निनादयन्। महर्षयः समागताः, तं प्रशंस्य, तस्य कर्म प्रशंसन्तः, ऊचुः—“एषः लोकहिताय, भगवत्सद्गुणैः भूषितः। न हि, राजर्षिवर, कृष्णपरायणेषु, ये राजमुकुटमण्डितं सिंहासनं त्यक्त्वा, भगवत्साक्षात्कारमेव वाञ्छन्ति, तेषु आश्चर्यं किमपि। वयं सर्वेऽपि अद्यात्र स्थास्यामः, यावत् स देहं त्यजेत्; ततोऽयं भगवद्भक्तश्रेष्ठः, रागशोकवर्जितं परमं पदं गमिष्यति।” एवं मुनिसभायाः वचनं श्रुत्वा, परीक्षित्, मधुच्युदेन सह, स्वगुरुणा च, निर्दोषः, तान् उपस्थितान् अभिवाद्य, विष्णोः चरितश्रवणकाङ्क्षया, प्राह—“सर्वे, यथा त्रिलोक्यां वेदाः, सर्वतः समागताः; अत्र वा अन्यत्र वा, परमहितं स्वस्वरूपं विना अन्यः प्रयोजनं नास्ति। अतः, विप्राः, अहम् अपृच्छम्—किं कर्तव्यं, इति निश्चित्य, मृत्युमुखे स्थितस्य शुद्धं धर्मं, तद्विचार्यताम्।