वज्रधारणः इन्द्रः सुवर्णवर्णं गर्भं सप्तधा विदार्य वज्रेण तं तं रुदन्तं पुनः पुनः ‘मा रुद’ इति शशंस। तेषु विदार्यमाणेषु सर्वे करान् संकुर्वन्तः इन्द्रं प्रार्थयन्तः ‘किमर्थं त्वं, इन्द्र, अस्मान् भ्रातृन् मारुतान् हन्तुम् इच्छसि?’ इति अपृच्छन्। कौशिकः प्रत्युवाच—‘मा भैष्ट भ्रातरो; प्रियाः मे यूयं। मम सेवकाः, मारुतगणाः, केवलं मयि निष्ठिताः।’ श्रीनिवासस्य करुणया दितेः गर्भः न ममार; वज्रेण पुनः पुनः आहतः अपि, यथा यूयं द्रोणस्य आयुधं जीवित्वा अतीतवन्तः। आदिपुरुषं एकवारं पूज्य, पुरुषः समतां प्राप्नोति; दितिः हरिं प्रायः संवत्सरमेकं पूजयामास। इन्द्रसहिताः पञ्चाशद् देवाः मारुताः अभवन्; मातुः दोषं निवार्य, हरिणा सोमपानाः कृताः। दितिः उत्थाय, अग्निवत् दीप्तान् पुत्रान् देवीसहितान् निर्दोषान् इन्द्रसहितान् हृष्टान् अपश्यत्। सा इन्द्रं उवाच—‘पुत्र, अहम् अति कठिनं व्रतम् उपन्यासं कृतवती, यद् आदित्येषु भयम् उत्पादयति, पुत्रप्राप्तये। एकः पुत्रः निश्चितः, सप्त सप्तधा जाताः—कथं एतद्? यदि जानासि, पुत्र, सत्यम् वद, मा मां मोषय।’ इन्द्रः उवाच—‘माते, तव अभिप्रायम् अवगम्य अहम् समीपम् आगतः। अवसरं गृह्य गर्भं विदारयामि, मम मनः स्वार्थे स्थितम्, न धर्मे। तव गर्भः मया सप्तधा छिन्नः, तस्मात् सप्त पुत्राः उत्पन्नाः। प्रत्येकः पुनः सप्तधा विदारितः, न कश्चित् नष्टः।’ ‘मया कृतं अद्भुतं परिणामं दृष्ट्वा, अहम् अवगम्य, एषः आदिपुरुषस्य पूजनस्य फलम्—सिद्धिः एवम् आगच्छति।’ ‘ये भगवन्तं निःस्वार्थं पूजयन्ति, ते एव ज्ञानी स्मृताः; स्वार्थमात्रं याचन्तः न तथा।’ ‘कः, बुद्धिमान्, गुणसङ्गं व्रजेत्, यः नरकं प्रापयति, यदा भगवन् आत्मदः, विश्वेशः, आत्मा पूज्यः?’ ‘तस्मात्, हे मातः, मे महद् अपराधम् क्षमस्व, बालस्य, नीचस्य। सौभग्येन तव गर्भः मृत्युतः पुनः उत्पन्नः।’ श्रीशुकः उवाच—एवं अनुमत्य, शुद्धहृदया तुष्टा, इन्द्रः मारुतैः सह ताम् प्रणम्य स्वर्गं प्रतिजगाम। ‘यद् त्वया पृष्टम्, तत् सर्वम् उक्तम्—मारुतानां शुभजन्म। किं अन्यद् वदामि?’ सूतः उवाच—राजा, अत्यन्तं व्यथितः, तं निन्दनीयं कर्म चिन्तयन्, यद् स्वयम् न कृतम्, ‘हाहा, अहम् दुश्चरितः, अयोग्यवत्, निर्दोषे, गुह्यशक्तिमन् ब्राह्मणे प्रति’ इति मनसि अकुर्वत्। ‘नूनम्, देवजनान् अवमान्य, महान् आपद् दुरत्यया शीघ्रं मम उपस्थास्यति। यथा आगच्छेत्, तथा आगच्छतु, तद् मम पापस्य प्रायश्चित्तम्, यथा कदापि तादृशं कर्म न कुर्याम्।’ ‘अद्य, ब्राह्मणस्य कोपाग्निः, यः मयि प्रज्वलितः, मम राज्यं, बलं, महत् कोशं दग्ध्वा, मां दीनं, पुनः कदापि ब्राह्मणेषु, देवेषु, गोषु तादृशं दुष्टचिन्तनं न करिष्यति।’ एवं विचिन्त्य, शापानां श्रुत्वा, तक्षकस्य नाम्ना मृत्युः उक्तः, तं शुभं मेने, यतः तक्षकः शीघ्रं अत्यासक्तस्य वैराग्यं करिष्यति। ततः, इमं लोकं परलोकं च पूर्वं निःसारं ज्ञात्वा, कृष्णपादसेवान् निश्चित्य, अमृतनदीतीरे उपवेशनं उपविशत्। सा नदी, यस्या जलम् कृष्णपादरजसा मिश्रितम्, गङ्गायाः अपि शुद्धतरम्, सर्वलोकान् राजान् च पावयति—मृत्युसमीपे कः न तां सेवेत्? तथा, पाण्डुपुत्रः, निश्चित्य, विष्णुपदतीरे उत्तराभिमुखः, कुशासन उपविष्टः, मुनिव्रतं कृत्वा, मुक्तसर्वसङ्गः, मुकुन्दपादमात्रचेताः, उपवासनं आरभत। तत्र जगत्पावनाः महर्षयः शिष्यैः सह आगच्छन्; तीर्थदर्शनं निमित्तीकृत्य, तेषां आगमनम्, यतः पुण्यजनाः स्वयं तीर्थानि पावयन्ति। अत्रिः, वसिष्ठः, च्यवनः, शरद्वान्, अरिष्टनेमिः, भृगुः, अङ्गिराः; पराशरः, गाधिपुत्रः, रामः, उतथ्यः, इन्द्रप्रमदः, एध्मवाहः; मेधातिथिः, देवलः, आर्ष्टिषेणः, भारद्वाजः, गौतमः, पिप्पलादः; मैत्रेयः, और्वः, कवषः, कुम्भयोनिः, द्वैपायनः, venerable नारदः; अन्ये च, देवर्षयः, ब्रह्मर्षयः, राजर्षयः, अरुणादयः च। राजा, तान् ऋषिप्रवरान् आदर्य, शिरसा नमन्, समागतान् सत्कृत्य, उपविष्टान् सन्तोष्य, स्वमनः शुद्धं कृत्वा, स्वकार्यनिश्चयेन, तान् संप्राप्तः, अञ्जलिं कृत्वा उपस्थात्। राजा उवाच—‘अहो, नृपतिषु वयं भाग्यवन्तः, यतः श्रेष्ठाः अस्माकं अनुग्रहं दर्शयन्ति। राजवंशः, ब्राह्मणपादान् उपेक्ष्य, मलिनः, दूरं क्षिप्तः—हाहा, तादृशं दोषपूर्णं कर्म।’ ‘मम, सर्वेश्वरः भगवन्, गृहकर्मणि मनः बारं बारं आसक्तं दृष्ट्वा, द्विजवाक्ये वैराग्यं उत्पन्नं कृतवान्, यत्र आसक्तिः शीघ्रं भयम् जनयति।’ ‘हे ब्राह्मणाः, युष्माभिः सह स्थेयम्, भगवत्यनन्यचेतसः गङ्गायाः सन्निधौ। ब्राह्मणशापेन वा, तक्षकसर्पेण वा, यद् यथा भवेत्—तावत् विष्णुगुणगाथाः गायन्तु।’ ‘पुनः भगवति अनन्ते भक्तिरसक्तिः भवेत्, तदाश्रयेषु च; यत्र यत्र जन्म भवेत्, साधुषु सदा मैत्री भवेत्, सर्वत्र ब्राह्मणेषु नमः।’ एवं राजा, निश्चयेन, पूर्वतटे उत्तराभिमुखः, कुशशय्यां उपविष्टः, स्वभार्यापुत्रभारं समुद्रकन्यायाम् निक्षिप्य, स्थिरः आसीनः। यदा नरदेवः उपवासत्, दिवि देवगणाः तं स्तुत्वा, भूमौ पुष्पाणि विक्षिप्य, हर्षेण, पुण्यशब्दं पुनः पुनः वादयन्ति। महर्षयः तं स्तुत्वा, तस्य कर्म अनुमोदन्तः, उचुः—‘तस्य आचारः लोकहिताय, भगवद्गुणैः शोभितः, उत्तमैर् गुणैः प्रशस्तः।’ ‘न खलु आश्चर्यं, राजर्षिप्रवर, कृष्णनिष्ठेषु, यः राजमुकुटयुक्तं सिंहासनं त्यक्त्वा, भगवत्प्राप्तिम् एव इच्छति।’ ‘सर्वे वयं अद्य अत्र स्थेयम्, यावत् सः देहं त्यजेत्; ततः सः भगवत्प्रवणः उत्तमं लोकं याति, रागशोकविहीनः।’ ऋषिसमूहवचनं श्रुत्वा, परीक्षित्, मधुच्युदेन सह, गुरुणा, निर्दोषः, तान् उपस्थितान् नमस्कृत्य, विष्णुकर्मश्रवणोत्सुकः, अग्रे अभाषत। सर्वे दिशः दिशः समागताः, यथा वेदाः त्रिलोक्यां रूपं गृह्णन्ति; अत्र वा अन्यत्र वा, परमहितं आत्मस्वरूपं विना अन्यः प्रयोजनं नास्ति।