इन्द्रः, मातुल्याः दितेः भावनां ज्ञात्वा, हे सम्मानप्रदाता, तस्याः आश्रमवासिन्याः दितेः सन्निकृष्टः, श्रद्धया सेवां अकरोत्। सः प्रतिदिनं वनात् पुष्पाणि, फलानि, दर्भम्, कुशम्, पत्राणि, अंकुरान्, मृत्तिकां, जलं च यथाकालं आनीयत्। एवं सा व्रतम् आचरन्ती, हरिः तस्य व्रतभङ्गाय इच्छन्, मायया दितिं सेवाम् अकरोत्, मृगः मृगरूपेण यथा। किन्तु सः तस्याः व्रते दोषं न अपश्यत्, सा व्रते स्थिता आसीत्, हे राजन्; इन्द्रः तदा तीव्रं चिन्तां अपात्, किम् उपायेन इच्छितं कार्यं साधयेत् इति विचारयन्। एकदा सायं, व्रतक्लान्ता, भोजनं कृत्वा, अपादप्रक्षालिताः, जलैः अपरिष्कृता, दितिः दैवयोगेन मोहिताः, निद्रायाः वशं गता। तस्याः अवसरं गृह्य, योगेश्वरः इन्द्रः, योगबलात्, तस्याः गर्भं प्रविष्टः, निद्रायाः वशीभूता मनसा। तत्र सः वज्रेण सुवर्णवर्णं गर्भं सप्तधा विदारयामास; प्रत्येकः बाले रुदन्, सः पुनः पुनः उक्तवान्—'मा रुद'। ते विभज्यमानाः, सर्वे अञ्जलिं कृत्वा, इन्द्रं ऊचुः—'किम्, इन्द्र, त्वं अस्मान्, भ्रातृन्, मारुतान्, हन्तुम् इच्छसि?' कौशिकः प्रत्युवाच—'मा भैष्ठ, भ्रातरः; यूयं मे प्रिया:। यूयं मम पार्षदाः, मारुतगणाः, मम एकनिष्ठाः।' दितेः गर्भः न मृगयितः, श्रीनिवासस्य कृपया; वज्रेण पुनः पुनः आहतः अपि, द्रोणास्त्रात् यथा त्वं जीवितः। प्रथमपुरुषं एकवारं पूज्य, मनुष्यः समत्वं प्राप्नोति; दितिः प्रायः संवत्सरं हरिं पूजयामास। इन्द्रसहिताः, पञ्चाशत् देवाः, मारुताः अभवन्; मातुः दोषं निवार्य, हरिणा सोमपानाः कृताः। दितिः उत्तिष्ठ्य, पुत्रान् ददर्श, अग्निवत् दीप्तिमन्तः, देवीसहितान्, इन्द्रसहितान्, निर्दोषान्, हृष्टान्। ततः सा इन्द्रं ऊचुः—'पुत्र, अहं कष्टतमं व्रतम् अकरवम्, यद् आदित्येषु भयम् जनयति, पुत्रलाभाय।' 'एकः पुत्रः निश्चितः, किन्तु सप्तधा सप्ताः जाताः—किम् एतत्? यदि जानासि, पुत्र, सत्यम् वद, मा मृषा भाषस्व।' इन्द्रः उक्तवान्—'माता, तव भावनां ज्ञात्वा, अहम् समीपं आगमम्। अवसरं गृह्य, गर्भं विभज्य, मनः स्वार्थे लग्नम्, धर्मे न।' 'तव गर्भः मया सप्तधा कृतः, तस्मात् सप्त बालाः जाताः। प्रत्येकः पुनः सप्तधा विभक्तः, कोऽपि न मृगयितः।' 'ततः, मया कृतं अद्भुतं परिणामं दृष्ट्वा, अहम् अवगतम्—पुरुषोत्तमस्य पूजया एषः सिद्धिः।' 'ये भगवन्तं निःस्वार्थं पूजयन्ति, ते एव ज्ञानी स्मृताः; स्वार्थमेव इच्छन्ति ये, ते न ज्ञानी।' 'कः, ज्ञानी, गुणसङ्गं इच्छेत्, यः नरकं गच्छति, यदा भगवन् आत्मदः, विश्वनाथः, आत्मा पूज्यः?' 'तस्मात्, हे माता, मम महद् अपराधं क्षम, बालिशस्य, हीनस्य। सौभाग्येन तव गर्भः पुनः मृत्योरुत्थितः।' श्रीशुकः उक्तवान्—तथा अनुगृहीता, शुद्धहृदा, तुष्टा, इन्द्रः, मारुतैः सह, मातरं प्रणम्य, स्वर्गं प्रतिगच्छत्। 'एवं यत् त्वया पृष्टं, मारुतानां शुभजन्म, सर्वं उक्तं। किं अन्यद् वदामि?' इति। ततः सूतः उक्तवान्—राजा, गहनं दुःखितः, तं दोषयुक्तं कर्म चिन्तयन्, स्वयम् न कृतम्, 'हाहा, अहं पापकर्मा, निर्दोषे, गुह्यशक्ते ब्राह्मणे, अनार्हवत् व्यवहारितः।' 'नूनं, भगवत्सज्जनान् अवमानात्, महान् अनतिक्रम्यः आपद् शीघ्रं आगमिष्यति। यथेष्टं आगच्छतु, पापस्य प्रायश्चित्ताय, यथा पुनः न कर्तव्यम्।' 'अद्य, क्रुद्धब्राह्मणस्य ज्वलितं अग्निं, मम राज्यं, बलं, महद् धनं ज्वालयतु; अहं दारिद्रः, पुनः ब्राह्मणेषु, देवेषु, गोषु, पापचिन्तां न करिष्यामि।' एवं चिन्तयन्, श्रुतवान्, ऋषिपुत्रस्य मृत्युवचनं, तक्षकनाम्नः। तं शुभं मन्यते, शीघ्रं तक्षकः, अत्यासक्तस्य वैराग्यं दास्यति। तदा, लोकं परं च परित्यज्य, पूर्वं तयोः तु तुच्छत्वं विचिन्त्य, कृष्णपादसेवायै निश्चितः, अमृतनदीतीरे उपविष्टः उपवासं अकरोत्। सा नदी, यस्याः जलं कृष्णपादरेणुसंयुक्तं, गङ्गायाः अपि पवित्रतरं, सर्वलोकान्, नृपतीन् च पावयति—मृत्युसमीपे कः न तां सेवेत्? एवं पाण्डुपुत्रः, निश्चित्य, विष्णुपदतीरे उपवासनियमं अकरोत्, मनः मुकुन्दपादे एव स्थिरम् कृत्वा, मुनिव्रतं, सर्वसङ्गवर्जितः। तत्र, जगत् पावयन्तः, महात्मानः, सन्तः, शिष्यैः सह, आगच्छन्; तीर्थदर्शनप्रसङ्गेन, बहवः, तेषां धर्मिष्ठाः स्वयं तीर्थानि पावयन्ति। अत्रिः, वसिष्ठः, च्यवनः, शरद्वान्, अरिष्टनेमिः, भृगुः, अङ्गिराः; पराशरः, गाधिपुत्रः, रामः, उतथ्यः, इन्द्रप्रमदः, एध्मवाहः; मेधातिथिः, देवलः, आर्ष्टिषेणः, भारद्वाजः, गौतमः, पिप्पलादः; मैत्रेयः, और्वः, कवषः, कुम्भयोनि, द्वैपायनः, नारदः च। अन्ये च, देवर्षयः, ब्रह्मर्षयः, राजर्षयः, अरुणः च स्वपार्षदैः। राजा, तान् महर्षिसन्तानान् पूजयित्वा, नमस्कृत्य, शिरः नमयामास। ते सुखं उपविष्टाः, सम्मानं कृत्वा, राजा, स्पष्टचित्तः, स्वकार्यनिश्चितः, तान् समीपं गतः, अञ्जलिं कृत्वा स्थितः। राजा उक्तवान्—'हाहा, नृपेषु, वयं भाग्यवन्तः, यतः श्रेष्ठाः अस्मान् अनुग्रहीतवन्तः। राजवंशः, ब्राह्मणपादसेवानिराकरणदोषात्, दूरं पतितः—हाहा, दोषयुक्तं कर्म।' 'मम, सर्वेश्वरः भगवन्, गृहकार्येषु मनः पुनः पुनः लग्नं दृष्ट्वा, द्विजवचनात् वैराग्यं उत्पन्नम्, यत्र सङ्गः शीघ्रं भयम् जनयति।' 'हे ब्राह्मणाः, मम समीपं स्थेयुः, गङ्गा देवी च, मम मनः भगवति स्थिरम्। द्विजशापेन वा तक्षकसर्पेण वा, यथेष्टं भवतु; तावत् विष्णुगुणगानं कुर्यात्।' 'अनन्ते भगवति, शरणागतजनसङ्गे, भक्तिः पुनः स्यात्; यत्र यत्र जन्म भवेत्, सत्सङ्गः सदा भवेत्; सर्वत्र ब्राह्मणेषु नमः।' एवं, राजा, निश्चित्य, उत्तरदिशि पूर्वतीरे, कुशासनपर्यङ्के, स्थिरः, भार्या-पुत्रयोः भारं समुद्रकन्यायै समर्प्य, उपविष्टः।