सदा शुद्धः, शुचिवासाः, सर्वमङ्गलैः समन्वितः, प्रातःकाले भोजनात् पूर्वं गाः, ब्राह्मणान्, लक्ष्मीं, च अच्युतं सम्यक् पूजयेत्। स्त्रियः च वीर्यवन्तः च माल्यगन्धान्नोपहाराभरणैः सम्पूजनीयाः; पतिं सम्पूज्य, सा स्वं पतिं सेवेत, चित्ते तं गर्भस्थमिव ध्यायेत्। यदि एषः पुम्सवनव्रतः अखण्डितः संवत्सरं यथावत् धार्यते, तदा इन्द्रजित् पुत्रः तव जायेत। एवं सङ्कल्प्य, "एवमस्तु" इति दिति महोत्साहवती कश्यपात् वीर्यं प्राप्य व्रतं श्रद्धया आरब्धवती। तस्याः उद्देश्यं विदित्वा, भगवन्, इन्द्रः अपि आश्रमस्थां मातुल्यां दितिं सावधानसेवया उपतस्थे। सः काले काले वनेभ्यः पुष्पफलदर्भकुशपत्राङ्कुरमृन्मयान् द्रव्याणि च जलं च आनयत्। एवं सा व्रतम् आचरन्ती, हरिः तस्याः व्रतभङ्गकामः, मृगः इव मृगरूपेण, कपटेन तां सेवां चकार। तथापि सा व्रते मनः संस्थाप्य, इन्द्रः तस्याः व्रतदोषम् अप्राप्य, चिन्तायाम् अतिव्यग्रः अभवत्—कथं स्वकार्यं साधयेयम् इति। एकदा सा व्रतश्रमात् क्लान्ता, भोजनं कृत्वा, अपादधौतपादः, जलस्पर्शवर्जिता, मोहिता निद्रां प्राप्तवती। तदा योगेश्वरः इन्द्रः, तस्याः निद्रितायाः सन्धौ, योगबलात् तस्याः गर्भं प्रविवेश। तत्र सः वज्रेण सुवर्णवर्णं गर्भं सप्तधा छित्त्वा, प्रत्येकस्य रुदतः, "मा रुद" इति पुनः पुनः अवदत्। छिद्यमानाः सर्वे, अञ्जलिं कृत्वा, इन्द्रं प्राहुः—"किमर्थं, इन्द्र, त्वं अस्मान् मारुतान् भ्रातॄन् हन्तुम् इच्छसि?" कौशिकः प्रत्युवाच—"मा भैष्ट, भ्रातरः; यूयं प्रियाः मम, मम एव पार्षदाः, मारुतगणाः।" दितेः गर्भः श्रीनिवासस्य करुणया न मृता; वज्राहतानाम् अपि, यथा त्वं द्रोणास्त्रात् जीवितः। एकवारं पुरुषं पूजयन् अपि, समता लभ्यते; संवत्सरपर्यन्तं हरिः दित्या पूजितः। इन्द्रेण सह पञ्चाशत् देवाः मारुताः अभवन्; तेषां मातुः दोषं निहत्य, तान् हरिः सोमपान् अकरोत्। दिति उत्थाय, अग्निसमप्रभान् पुत्रान्, देवीसहितान्, इन्द्रेण सह प्रमुदितान् अपश्यत्। सा इन्द्रं प्राह—"वत्स, अहं अतिकठिनं व्रतं, आदित्यभयप्रदं, पुत्रार्थं आचरितवती। एकः एव पुत्रः मम संकल्पितः, सप्त च सप्तधा जाताः—कथं एतत्? यदि जानासि, सत्यम् आख्याहि, मा माम् मोहय।" इन्द्रः उवाच—"जननि, तव संकल्पं ज्ञात्वा, अहं समीपमागमम्। अवसरं लब्ध्वा, गर्भं सप्तधा अकृणवं, स्वकार्यनिश्चयेन, न तु धर्मे स्थितः। तव गर्भः मया सप्तधा विदारितः, तस्मात् सप्त बालाः उत्पन्नाः; पुनः प्रत्येकं सप्तधा कृते, कश्चन न म्रियते। ततः, मया कृतं इदं अद्भुतं दृष्ट्वा, अहं अवेधं—एषः परपुरुषपूजनस्य परिणामः। ये भगवन्तं निःस्पृहाः पूजयन्ति, ते एव ज्ञेयाः; ये केवलं स्वार्थिनः, ते न तथा। कः पण्डितः सत्त्वसङ्गं वृषयेत्, यः आत्मदं विष्णुं, जगन्नाथं, आत्मनः च पूजयेत्? अतः, जननि, मम एषः महान् अपराधः बालिशस्य, क्षन्तव्यः; शुभेन तव गर्भः पुनः जीवितः।" श्रीशुक उवाच—एवं दित्या अनुमोदितः, शुद्धचित्तः, तुष्टः, इन्द्रः, मारुतैः सह, प्रणम्य, स्वर्गं प्रतिपेदे। एवं सर्वं पृष्टं तव मया उक्तम्—मारुतानां शुभजन्म। किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि? सूत उवाच—राजा तु, तस्मिन् पापकर्मणि, स्वकृतमिव, मनसा संतप्तः, "हन्त, अहं पावकः, निर्दोषे, गुह्यवीर्ये ब्राह्मणे, अधमवत् कृतवान्" इति चिन्तयामास। "नूनं, भगवत्पूज्येषु अवज्ञा कृतवतः, मम महती, दुष्पराम्, आपद् शीघ्रं आगमिष्यति। सा यथेष्टं आगच्छतु, मम पापस्य प्रायश्चित्ताय, यथा पुनः ब्राह्मणेषु, देवेषु, गवां वा, एषा बुद्धिः न स्यात्।" "अद्य, ब्राह्मणस्य कोपाग्निः, मयि संप्रज्वलितः, मम राज्यं, बलं, कोषं, भस्मीकरोतु; मन्दभाग्यस्य मम, न कदापि एषा दूषिता बुद्धिः भवेत्।" एवं विमृश्य, तक्षकस्य मृत्युवचनं ऋषिपुत्रात् श्रुत्वा, तं शुभं मेने, यतः तक्षकः शीघ्रं, अतिस्नेहितस्य, वैराग्यं जनयिष्यति। ततः, इमं लोकं परं च परित्यज्य, तयोः तु निःसारत्वं पूर्वमेव विचिन्त्य, केशवपादसेवायै निश्चित्य, अमृतनद्याः तीरे उपविवेश, उपवासव्रतम् आजहार। सा नदी, या श्रीकृष्णपादरजसा मिश्रितजलाः, गङ्गायाः अपि पावनी, सर्वलोकपालान् अपि शुद्धयति—कः मृत्युमुखे स्थितः, तां न सेवेत? एवं पाण्डुपुत्रः, निश्चयपूर्वकं उपवासनियमम् आस्थाय, विष्णुपदतीरे, मुनिव्रतेन, सर्वसङ्गवर्जितः, मनः केवलं मुकुन्दपादयोः न्यवेशयत्। तत्र, जगत् शुद्धयन्तः, महर्षयः, महात्मानः, शिष्यैः सहिताः, तीर्थदर्शनकुतूपेन, आगमन्; पावनाः हि साधवः तीर्थानि। अत्रिः, वसिष्ठः, च्यवनः, शरद्वान्, अरिष्टनेमिः, भृगुः, अङ्गिराः, पराशरः, गाधिपुत्रः, रामः, उतथ्यः, इन्द्रप्रमदः, इध्मवाहः। मेधातिथिः, देवलः, आर्ष्टिषेणः, भारद्वाजः, गौतमः, पिप्पलादः, मैत्रेयः, और्वः, कवषः, कुम्भयोनि, द्वैपायनः, नारदः च। अन्ये च, देवर्षयः, ब्रह्मर्षयः, राजर्षयः, अरुणादयः च, तत्र आगमन्; राजा, तान् सुतपांसः, प्राञ्जलिः, शिरसा वन्द्य, सुस्वागतं कृत्वा, आसनेषु उपवेश्य, स्वचित्तं विशुद्धं कृत्वा, अभिप्रायाय, प्राञ्जलिः पुरतः स्थितः। स राजा उवाच—"धन्यतमाः वयं नृपाः, युष्मदादयः, स्वभावदया अस्माकं दर्शिता। राजवंशः, ब्राह्मणपादावज्ञया, दूषितः, दूरं पतितः—हन्त, कष्टं कर्म।