एवं सुतपस्य पुत्रदोषेण महर्षिः शमितमनाः सन्, स्वस्य राज्ञा कृतापकारं न चिन्तयन्, तस्य अपराधमप्यनुस्मृतवान् नाभूत्। लोके हि साधवः परैः द्वन्द्वेषु स्थिताः सन्तः न शोचन्ति न हृष्यन्ति, आत्मगुणनिष्ठया स्थिताः। तत्र धर्मशास्त्रेषु उक्तं यत्—न स्वप्नं कृत्वा अपशुद्धपादः, न च सिक्तपादः, न च सिक्तशिराः शयीत; न च परान्नं भुञ्जीत, न नग्नः शयीत, न च सन्ध्ययोः। सदा शुचिः, शुचिवसनः, सर्वमङ्गलसम्पन्नः, प्रातःकाले गौः, विप्रः, लक्ष्मीः, अच्युतः च—एतान् सम्पूज्य, ततो भोजनं कुर्यात्। स्त्रियः वीर्यवन्तश्च माल्यगन्धान्नभूषणैः सम्पूजयेत्; पतिं सम्पूज्य, तं गर्भस्थमिव ध्यानं कुर्यात्। एषा अविच्छिन्ना पुंसवनव्रतधारणया संवत्सरमेकं यः स्थास्यति, तस्य इन्द्रजित् पुत्रः भविष्यति इति वचनं श्रुत्वा, दिति दृढनिश्चया कश्यपस्य बीजं प्रतिगृह्य, व्रतं समादत्त। इन्द्रोऽपि मातुल्याः दितेः संकल्पं विज्ञाय, तां तपोवनवासिनीं दितिं श्रद्धया सेवितवान्। सः काले काले वनात् पुष्पफलदर्भकुशपत्राङ्कुरमृदुदकानि च आनयन्, सावधानः सा उपचरत्। सा व्रतमाचरन्ती, हरिः तस्य विघातकामः, मृगः इव मृगरूपेण, ताम् वञ्चयित्वा सेवामकरोत्। तथापि सा व्रतं न व्यभिचारयत्; इन्द्रः तदा महतीं चिन्तां जगाम—कथं कार्यसिद्धिः स्यात् इति। एकदा सा व्रतश्रमक्लान्ता, भुक्त्वा, अपशुद्धपादा अपि, जलस्नानेन अपि असंस्कृता, मोहिता निद्रां प्राप। इन्द्रः, योगेश्वरः सन्, तस्याः निद्रितायाः, योगबलात् गर्भं प्रविश्य, स्वकीयवज्रेण सुवर्णवर्णं गर्भं सप्तधा विचकर्त। प्रत्येकस्य रुदतः, “मा रुद” इति पुनः पुनरुवाच। ते सर्वे, भग्ना अपि, अञ्जलिं कृत्वा ऊचुः—“किं, इन्द्र, त्वं अस्मान् मारुतान् भ्रातॄन् हन्तुमिच्छसि?” कौशिकः प्रत्युवाच—“मा भैष्ट, भ्रातरो मम; यूयं प्रियाः, मम सेवकाः, मारुतगणाः, केवलं मम समर्पिताः।” श्रीनिवासस्य करुणया, दितेर्गर्भः न नष्टः; वज्राहतेऽपि, यथा त्वं द्रोणास्त्रेण अपि न नष्टः। एकवारं आदिपुरुषं पूजयन् अपि, समत्वं प्राप्यते; दितिः तु वर्षमेकं हरिं पूजयामास। ततः इन्द्रसहिताः पञ्चाशद् देवाः मारुतगणाः अभवन्; मातुः दोषं निःसृत्य, हरिणा सोमपानाः कृताः। दितिः उत्थाय, तेजसा ज्वलन्तः पुत्रान्, देवीसहितान्, इन्द्रेण सह प्रमुदितान् दृष्ट्वा, इन्द्रं प्राह—“वत्स, अहं अयं दुष्करः, आदित्यानां भीतिदः व्रतः कृतः, पुत्रकाम्या। एकः पुत्रः संकल्पितः, सप्त सप्तधा जाताः—कथं एषः? यदि वेत्सि, सत्यं वद, मा माम् मोहय।” इन्द्रः प्राह—“जननि, तव संकल्पं विज्ञाय, अहं समीपं गतवान्। अवसरं लब्ध्वा, गर्भं मम कार्ये स्थितचित्तः, धर्मं न अनुस्मरन्, सप्तधा अकर्तयम्। सप्तसु भागेषु सप्तपुत्रा अभवन्; तेषु अपि सप्तधा विभागे, कश्चन न नष्टः। मया कृतमिदं अद्भुतं दृष्ट्वा, अहं ज्ञातवान्—एषः पुरुषार्चनफलसिद्धिः। ये भगवन्तं निःस्पृहाः पूजयन्ति, ते एव ज्ञेयाः; स्वार्थिनः तु न तथा। कः पण्डितः, गुणसङ्गसम्पर्कं, यः स्वात्मदं विश्वेश्वरं पूजयेत्, वरेण्यं विहाय, नरकाय गच्छेत्? अतः, मातः, मम महापापं बालिशस्य अल्पस्य च, त्वं क्षमस्व। सौभग्येन तव गर्भः मृत्योरुत्थितः।” श्रीशुक उवाच—एवं अनुमत्य, शुद्धहृदया संतुष्टा दितिः, इन्द्रः मारुतैः सह प्रणम्य स्वर्गं प्रतस्थे। इत्येतत् मारुतोत्पत्तिसौम्यं यद् पृष्टं, सर्वं मया कथितम्; किं भूयः श्रोतुमिच्छसि? सूत उवाच—राजा तु तदनन्तरं, स्वकृतं पापकर्म, यद् आत्मना न कृतं, चिन्तयन्, दुःखार्तः, “हन्त, अहं पापात्मा, निष्पापे, गुडशक्तौ ब्राह्मणे, अधमवत् दुष्कृतम् अकरवम्” इति मनसा व्यलपत्। “नूनं भगवत्सु अवमानात्, महद् अनुत्तमं, दुष्प्रापं च आपद् मां शीघ्रं प्राप्स्यति; सा यथा यथेष्टं आगच्छतु, पापस्य प्रायश्चित्तं स्यात्; पुनः न कदापि एतादृशं ब्राह्मणदेवगवेषु कुर्वेयम्।” “अद्यैव ब्राह्मणकुपिताग्निः, यः मयि सन्दीप्तः, मम राज्यं, बलं, कोषं च दहत्विति, यतः अहं दुरात्मा, पुनः न तथा चिन्तयिष्यामि।” एवं चिन्तयन्, श्रुत्वा मुनिपुत्रेण तक्षकनामा मृत्युर्व्याख्यातः, तं च शुभं मेने—“तक्षकः शीघ्रं मम आसक्तस्य वैराग्यं करिष्यति” इति। ततः सः, अस्मिंल्लोके परत्र च, तेषां तु तुच्छत्वं पूर्वमेव विचिन्त्य, कृष्णपादसेवाम् अभिलक्ष्य, अमरनदीतीरे उपवेश्य, उपवासव्रतं समादत्त। सा नदी, या कृष्णपादरजसा संयुक्ता, गङ्गायाः अपि पावनी, सर्वलोकपालान् पावयति—कः मृत्युं प्रति स्थितः, तां न सेवेत? एवं पाण्डुपुत्रः, निश्चयपूर्वकं, उपवासव्रतं कृत्वा, विष्णुपदतीरे, मुनिव्रतेन, सर्वसङ्गविनिर्मुक्तः, मनः केवलं मुकुन्दपादयोः समाहितवान्। तत्र, लोकपावनाः महात्मानः महर्षयः शिष्यैः सहिताः आगमन्; तीर्थदर्शनसङ्कल्पेन बहवः आगच्छन्, किं तु पुण्याः स्वयम् एव तीर्थानि पावयन्ति। तत्रात्रिः, वसिष्ठः, च्यवनः, शरद्वान्, अरिष्टनेमिः, भृगुः, अङ्गिराः; पराशरः, गाधिपुत्रः, रामः, उतथ्यः, इन्द्रप्रमदः, इध्मवाहः; मेधातिथिः, देवलः, आर्ष्टिषेणः, भारद्वाजः, गौतमः, पिप्पलादः; मैत्रेयः, और्वः, कवषः, कुम्भयोनिः, द्वैपायनः, नारदश्च तत्र समागच्छन्। एवं भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे अष्टादशोनवत्यधिकश्लोकानां साररूपं कथा समाप्ता।