राजर्षेः पुत्रेण अपरिपक्वबुद्धिना निष्पापे राज्ञि पापं कृतमिति ज्ञात्वा, तस्य अपराधस्य क्षमां सर्वात्मनि भगवति प्रार्थयामासुः। भगवत्परायणाः भक्ताः, स्वयमपि तिरस्कृताः, विभ्रमिताः, शप्ताः, दुष्टवाक्यैः पीडिताः, हता वा सन्तः, प्रत्युत्तरं न कुर्वन्ति, यद्यपि समर्थाः स्युः। एवं, महर्षिः कश्यपः स्वपुत्रस्य अपराधेन दुःखितः सन्, स्वयमपि राज्ञा कृतं अपराधं न स्मरत्, न तत्र मनः कृतवान्। साधवः लोके परेषां द्वन्द्वेषु स्थिताः, न शोचन्ति न च हृष्यन्ति, आत्मगुणनिष्ठया स्थिताः। नित्यं शुद्धः, स्वच्छवस्त्रधारी, सर्वमङ्गलसम्पन्नः सन्, प्रातःकाले भोजनात्पूर्वं गाः, विप्रान्, लक्ष्मीं, अच्युतं च पूजयेत्। न च अपवित्रपादः शय्यां गच्छेत्, न च अपवित्रशिराः, न च अन्यैः दत्तं भोजनं भुञ्जीत, न नग्नः शयीत, न च सन्ध्यासमये शय्यां गच्छेत्। स्त्रियः च वीर्यवन्तः पुष्पैः, गन्धैः, उपहारैः, भूषणैश्च पूजयेत्; पतिं पूजयित्वा, तं गर्भे स्थितं ध्यात्वा, तस्य सेवां कुर्यात्। एषः अखण्डितः पुण्यव्रतः वर्षमेकं यः पालयेत्, तस्य इन्द्रजित् पुत्रः भविष्यति इति कश्यपेन उक्तम्। दितिः 'एवं भवतु' इति सङ्कल्प्य, पतिसंयुक्ता, दृढनिश्चया, श्रद्धया तं व्रतं चकार। इन्द्रः, मातुल्याः दितेः सङ्कल्पं ज्ञात्वा, तस्याः आश्रमे सेवां चकार। सः वनात् समये समये पुष्पं, फलम्, कुशम्, दूर्वां, पत्राणि, अङ्कुरान्, मृत्तिकां, जलं च आनयत्। सा यदा व्रतं पालयन्ती आसीत्, तदा हरिः तस्याः व्रतभङ्गकामनया, मायया, मृगवद् विचित्ररूपेण, सेवां चकार। तथापि, सा व्रते दृढा सती, इन्द्रः तत्र दोषं न पश्यन्, चिन्तायाम् अपतत्—'कथं मम कार्यं सिध्येत्?' इति। एकदा, सा दितिः व्रतश्रमात् क्लान्ता, भोजनं कृत्वा, अपवित्रपादा, अपस्नाता, दैवयोगेन निद्रां जगाम। तदा योगबलात् इन्द्रः तस्याः गर्भं प्रविश्य, वज्रेण सुवर्णवर्णं गर्भं सप्तधा छित्त्वा, रोदनं कुर्वन्तं प्रतिप्रत्येकं 'मा रुद' इति अवदत्। छिद्यमानाः ते सर्वे अञ्जलिं कृत्वा, 'किं कारणं, इन्द्र, त्वं अस्मान् भ्रातॄन् मार्षि?' इति पप्रच्छुः। कौशिकः इन्द्रः 'मा भैष्ट, भ्रातरः; यूयं मम प्रियाः, मम सेवकाः, मरुतगणाः, केवलं मम समर्पिताः' इति अवदत्। श्रीनिवासस्य कृपया दितेः गर्भः न म्रियते स्म; वज्राघातैः अपि, यथा त्वं द्रोणास्त्रात् जीवितवान्। एकवारं आदिपुरुषस्य पूजनात् समता लभ्यते; दितिः प्रायः संवत्सरं हरिं पूजयामास। इन्द्रसहिताः पञ्चाशत् देवाः मरुतः अभवन्; मातुः दोषं निवार्य, हरिणा सोमपानाः कृताः। दितिः उत्तिष्ठ्य, तान् पुत्रान् अग्निसमानतेजसः, भगवत्याः सहितान्, इन्द्रसहितान्, आनन्दमानान् अपश्यत्। सा इन्द्रं प्राह—'वत्स, अहं अतीव दुःखकरं व्रतं कृतवती, अदित्यानां भीतये, पुत्रकामया। एकः एव पुत्रः संकल्पितः, सप्त च सप्तधा जाताः; किमेतत्? यदि जानासि, सत्यम् उक्त्वा, मा मां मोहय।' इन्द्रः अवदत्—'जननि, तव भावं विज्ञाय, अहं समीपम् आगमम्। अवसरं लब्ध्वा, गर्भं सप्तधा अकृण्वम्, स्वकार्ये स्थितचित्तः, धर्मे न। तव गर्भः मया सप्तधा कृतः, तस्मात् सप्त पुत्राः उत्पन्नाः; ते अपि सप्तधा विभक्ताः, न कश्चन मृतः। तत् मया कृतं अद्भुतं दृष्ट्वा, अहं अवेक्षे—एषः पुरुषोत्तमस्य पूजनस्य परिणामः। ये भगवन्तं निःस्पृहाः पूजयन्ति, ते एव ज्ञानी स्मृताः; स्वार्थमेव इच्छन्तः तादृशाः न स्युः। कः पण्डितः, स्वात्मदं विश्वेश्वरं विहाय, दुःखदं गुणसंसर्गं वाञ्छेत्? अतः जननि, मम बालिशस्य पापस्य, एषः अपराधः त्वया क्षन्तव्यः; सौभाग्येन तव गर्भः पुनरुत्थितः।' शुकदेवः उवाच—एवं तया अनुमोदितः, शुद्धहृदयः, तुष्टः इन्द्रः मरुद्भिः सह प्रणम्य, स्वर्गं प्रतिपेदे। 'यत् त्वया पृष्टं, मरुतां शुभजन्म, सर्वं कथितम्; किं अन्यत् वदामि?' सूतः उवाच—राजा, अतीव संतप्तः, तं स्वकृतं अपराधं चिन्तयामास—'हन्त, अहं पापात्मा, निष्पापे, गुह्यवीर्ये ब्राह्मणे, अनर्हवत् दुष्कृत्यं कृतवान्। नूनम्, भगवत्सु अवमानात्, मम महद् दुःखं, दुरत्ययम्, शीघ्रं भविष्यति; तद् यथेष्टं आगच्छतु, मम पापस्य प्रायश्चित्ताय, यथा न पुनः तादृशं कुर्याम्। अद्य, ब्राह्मणक्रोधाग्निः, मयि सन्तप्तः, मम राज्यं, बलं, कोषं च दहत्विति, यथा न पुनः ब्राह्मणे, देवे, गवि वा, पापचिन्तां कुर्याम्।' एवं चिन्तयन्, श्रुत्वा मुनिपुत्रेण तक्षकनामकः मृत्युः निर्दिष्टः, तं शुभं मेने—यः अतिस्नेहिनं वैराग्यं दास्यति। ततः, अस्मिंस्मिन्लोके परत्र च, तदर्थत्वं पूर्वमेव ज्ञात्वा, कृष्णपादसेवानिर्णयेन, अमृतसरित्कूले उपवेश्य, उपवासव्रतं चकार। या नदी, या कृष्णपदरेणुधूलिसंयुक्ता, गङ्गायाः अपि पावनी, सा सर्वलोकान् पावयति; कः मृत्युमुखे स्थितः, तां न सेवेत? एवं पाण्डुपुत्रः, निश्चयपूर्वकं, उपवासव्रतं गृहीत्वा, विष्णुपदतीरे, मुनिव्रतेन, सकलसङ्गविमुक्तः, केवलं मुकुन्दपादे मनः न्यधात्। तत्र, लोकपावनाः, महात्मानः, ऋषयः, शिष्यैः सहिताः, तीर्थदर्शनप्रयोजनकृते, आगच्छन्; सत्पुरुषाः हि तीर्थानि अपि पावयन्ति।