राजा बृहच्छ्रवाः धर्मस्य रक्षकः, राजर्षिः, भगवद्भक्तः, अश्वमेधयागैः यशःप्राप्तः, धर्मपालनाय स्थितवान्। तस्मिन्नेव निर्दोषे नृपसि, अल्पबुद्धिना बालकेन पापं कृतम्। सर्वात्मना भगवतः कृपया तदपचारः क्षम्यतामिति सर्वे प्रार्थयन्ति। भगवद्भक्ताः, स्वशक्तिमन्तोऽपि, न कदापि प्रत्युत्पन्नदोषस्य प्रतिकारं कुर्वन्ति—निन्दिताः, छलिताः, शप्ताः, ताडिताः, हताः वा सन्तः अपि। एवं तु महर्षिः, स्वपुत्रस्य अपराधेन शोकाकुलः सञ्जातः, स्वयमपि राज्ञा पीडितः सन् तदपकारं न चिन्तयामास। साधवो हि लोके द्वन्द्वयुक्तेषु विषये स्थिता अपि, न शोचन्ति न हृष्यन्ति, आत्मगुणनिष्ठया स्थिताः। आचारविधिं प्रति, न केनचित् पादप्रक्षालनं विना शय्या, न च सिक्तपादेन, न च सिक्तशिरसा शयनं कर्तव्यम्; न परदत्तं भोजनं, न नग्नशयनं, न च प्रातर्संध्यायां वा सायंसंध्यायां च शयनं समाचरेत्। सदैव शुचिः, शुभवस्त्रधारी, सर्वमङ्गलसम्पन्नः, प्रातः काले गोरक्षां, ब्राह्मणपूजनं, लक्ष्म्याः पूजनं, अच्युतस्य पूजनं च कृत्वा भोजनं कुर्यात्। स्त्रियश्च वीर्यवन्तश्च पुष्पैः, गन्धानुलेपनैः, भक्ष्यैः, भूषणैः च पूजां कुर्वन्ति। स्त्री पतिं पूज्य, तं सेवेत, तं गर्भस्थं सन्दध्यात्। एवं यः वर्षमेकं अविच्छिन्नं पुंसवनव्रतम् आचरति, तस्य पुत्रः इन्द्रजित् भवति। एवं निश्चित्य, 'एवमस्तु' इति दितिः दृढनिश्चया, कश्यपस्य वीर्यं स्वीकृत्य, व्रतं श्रद्धया समारभत। इन्द्रः, मातुल्याः दितेः संकल्पं ज्ञात्वा, तां तपोवनवतीं सदा श्रद्धया सेवाम् अकरोत्। सः काले काले वनात् पुष्पाणि, फलानि, कुशदर्भान्, पत्राणि, अङ्कुरान्, मृदं, जलं च समाहितः समारोपयत्। एवं सा व्रतम् आचरन्ती, हरिः तस्य व्रतभङ्गकामः, मायया मृगवद् दितिं सेवमानः, किञ्चित् विक्रमेण प्रवृत्तः। तथापि सः दितेः व्रतदोषं न प्राप्नोत्, सा तु व्रतपरायणा। इन्द्रः तदा महतीं चिन्ताम् आपन्नः, 'कथं मम कार्यसिद्धिः स्यात्?' इति विचिन्तयामास। एकदा सा दितिः, व्रतक्लेशेन श्रान्ता, भुक्त्वा, पादप्रक्षालनं विना, जलशौचं विना, दैवयोगेन मोहितचेतना शयनी सञ्जाता। तदा योगबलात् इन्द्रः, योगाधिपः, तस्याः निद्रायाः समये, गर्भं प्रविश्य, स्वकर्म सम्पादयामास। तत्र स्ववज्रेण सुवर्णवर्णं गर्भं सप्तधा छित्त्वा, प्रत्येकं रुदन्तं दृष्ट्वा, 'मा रुद' इति पुनः पुनः उक्तवान्। छिद्यमानाः सर्वे अञ्जलिं कृत्वा, 'किमर्थं नः, तव भ्रातॄन्, मारुतान्, हन्तुमिच्छसि, हे इन्द्र?' इति पप्रच्छुः। कौशिकः प्रत्युवाच—'मा बिभीत, भ्रातरः; यूयं मम प्रियाः, मम सेवकाः, मारुतगणाः एव।' तदा श्रीनिवासस्य करुणया दितेः गर्भः न मृतः, यथा त्वं द्रोणास्त्राद् जीवितवान्। एकवारं आदिपुरुषस्य पूजनं कृत्वा, समता लभ्यते; सा दितिः तु वर्षमात्रं हरिं पूजयामास। इन्द्रेण सह पञ्चाशद् देवाः त एव मारुताः अभवन्; मातुः दोषं निहत्य, हरिण सोमपानाः कृताः। दितिः उत्तस्थौ, स्वपुत्रान् अग्निसमानतेजसः, देव्या सह, इन्द्रेण सह हृष्टान् दृष्ट्वा। तदा सा इन्द्रं प्राह—'वत्स, अहं अतीव कष्टं व्रतं कृत्वा, आदित्येषु भीतिः उत्पाद्य, पुत्रकामना अभवम्। एकः पुत्रः निश्चितः, सप्त च सप्तधा जाताः—कथं एषा घटना? यदि जानासि, सत्यम् आख्याहि, मा मां मोहय।' इन्द्रः उवाच—'माते, तव मनोगतं विज्ञाय, अहं समीपं प्राप्तः। अवसरं प्राप्य, गर्भं सप्तधा छित्त्वा, स्वकार्ये मनः कृत्वा, धर्मं न चिन्तयामि। तव गर्भः मया सप्तधा छिन्नः, तस्मात् सप्त पुत्राः अभवन्; पुनः तेषां सप्तानां सप्तधा विभागः जातः, कोऽपि न मृतः। मया कृतस्य अस्य अद्भुतस्य परिणामस्य दृष्ट्वा, ज्ञातवान्—एषः पुरुषोत्तमपूजनस्य प्रभावः। ये भगवन्तं निःस्पृहाः पूजयन्ति, ते एव ज्ञानी स्मर्तव्या; ये तु केवलं स्वार्थमेव इच्छन्ति, ते न तथा। कः पण्डितः सत्त्वसङ्गं व्रजेत्, यः स्वात्मदं, विश्वेश्वरं, आत्मेश्वरं भगवन्तं पूजयितुं शक्नोति? तस्मात्, हे मातः, मम बालिशस्य महदपकारं क्षमस्व; सौभाग्येन तव गर्भः मृत्युम् अतिक्रम्य उत्थितः।' श्रीशुक उवाच—एवं तया अनुमते, शुद्धहृदयः, तुष्टः, इन्द्रः मारुतैः सह प्रणम्य स्वर्गं प्रतस्थे। 'एवं यत् त्वया पृष्टं सर्वं मया उक्तम्, मारुतानां शुभजन्म; किमन्यद् वक्ष्यामि?' सूत उवाच—ततः राजा, महता दुःखेन पीडितः, तं निर्घृणकृत्यं, स्वकृतं न मन्यते, चिन्तयामास—'हा, अहं पापात्मा, निर्दोषे, गुडच्छक्तौ ब्राह्मणे, अधमवत् दुष्कृतं कृतवान्। नूनम्, मम देवद्विजगौरवाभावात्, दुष्प्राप्यं महदपद् शीघ्रं भविष्यति; तदस्तु, मम पापस्य प्रायश्चित्तार्थं, यथा पुनरपि न कुर्याम्। अद्य, ब्राह्मणक्रोधाग्निः, मयि सञ्जातः, मम राज्यं, बलं, निधिं च दग्ध्वा, माम् अधमं, यथा पुनरपि ब्राह्मणदेवगोरु द्वेषो न स्यात्।' एवं चिन्तयन्, शप्तः सन्, तक्षकस्य नाम मृत्युः श्रुत्वा, तं शुभं मेने—यः तु तक्षकः, तं सन्निहितं वैराग्यं जनयिष्यति। सः, इमं लोकं परं च परित्यज्य, तयोः पूर्वं तुच्छत्वं मत्वा, कृष्णपादसेवायै मनः कृत्वा, अमरनदीतीरे उपविवेश, उपवासव्रतम् आसाद्य। सा नदी, या कृष्णपदरेणुधूलिसंयुक्तजलरूपा, गङ्गायाः अपि पावनतराः, सर्वलोकपतिं पावयति—को मरणासन्नः तां न सेवेत? एवं पाण्डुपुत्रः, निश्चयपूर्वकं, उपवासपरायणः, विष्णुपदतीरे, मुनिव्रतधारी, सर्वसङ्गविमुक्तः, केवलं मुकुन्दपादे मनः स्थापयामास।