राजा नारदेवः, रथचक्रधारी, यदा अवमानितः भवति, तदा हे प्रिय, लोको दस्युभिः आक्रान्तः, रक्षितुं विहीनः, क्षणेन विनश्यति, यथा मेषाः पालकेन विहीनाः। अद्य, रक्षकेन हीनानां धनं जनाः अपहरन्ति, पापं अनवरतं आगतम्; ते परस्परं हन्ति, शपन्ति, चौर्यं कुर्वन्ति, पशून्, स्त्रियः, वस्तूनि च हरणं कुर्वन्ति। ततः, पुरुषेषु धर्मः क्षीयते, वर्णाश्रमाचारः त्रिवेदमूलः अपि लुप्यते; ततः, धनकामाः, सुखकामाः, श्ववान् वानरान् इव, वर्णसङ्करं जनयन्ति। राजा धर्मपालः, बृहच्छ्रवाः नाम, राजर्षिः, भगवत् भक्तः, अश्वमेधयागान् कृतवान्। तस्मिन निर्दोषे राज्ञि, बालकस्य अपरिपक्वबुद्धेः अपराधः जातः; सर्वात्मना भगवान् तं अपराधं क्षिपतु। भगवत् भक्ताः, अपमानिताः, ठगिताः, शप्ताः, दुर्वचनैः कृताः, हताः वा, प्रत्युत्तरं न ददति, शक्तिमन्तः अपि। एवं, पुत्रस्य अपराधात्, महर्षिः शोकाकुलः अभवत्; स्वयम् राज्ञा अभ्यधिकृतः अपि, अपराधं न चिन्तयामास। साधवः प्रायः, अन्यैः द्वन्द्वस्थितिः स्थाप्यन्ते; ते न शोचन्ति, न हृष्यन्ति, आत्मगुणेषु आश्रयन्ति। नित्यं, पादप्रक्षालनं कृत्वा एव शय्यायां शयीत, न तु अप्रक्षालितपादः, न तु शय्यायां शयीत, न तु शिरसा अप्रक्षालितेन; परदत्तं अन्नं न भुञ्जीत, नग्नः न शयीत, न तु प्रभाते सायं वा। शुद्धः, शुभवस्त्रधारी, सर्वमङ्गलयुक्तः, गौः, ब्राह्मणः, लक्ष्मीः, अच्युतः च प्रातः पूजयेत्। स्त्रियः, वीर्यवन्तः च, माल्यगन्धादिभिः पूजयन्ति; पतिं पूज्य, तं सेवते, गर्भस्थं तं ध्यायेत्। यदि वर्षमेकं अखण्डं पुंसवनव्रतं धारयेत्, तदा पुत्रः इन्द्रजेता उत्पद्येत। दिति, दृढसङ्कल्पा, कश्यपात् बीजं लब्ध्वा, 'एवं भवतु' इति अङ्गीकृत्य, व्रतं सम्यक् आरब्धवती। इन्द्रः, मातुल्याः भावनां ज्ञात्वा, दितिं तपोवनस्थां सेवितुम् आरभत। सः नित्यं वनात् पुष्पफलदर्भकुशपत्राङ्कुरमृत्तिकां जलं च यथाकालं आनयत्। तस्या व्रतं पालयन्त्या, हरिः, तस्य भङ्गं इच्छन्, वञ्चकवत् सेवायाम् प्रवृत्तः, मृगः मृगरूपेण इव। किंतु, तस्य व्रते दोषं न अपश्यत्, सा व्रते स्थिता; इन्द्रः तदा चिन्तासमाकुलः अभवत्, कथं प्रयोजनं सिद्ध्येत् इति। एकदा, सा व्रतक्लान्ता, भोजनं कृत्वा, अप्रक्षालितपादाः, जलैः अप्रक्षालिताः, भाग्यविपाकात् निद्रया अभिभूताः, शय्यायां शयिता। इन्द्रः, योगेश्वरः, तं अवसरं गृहीत्वा, योगबलात्, निद्रायाः अवस्थायां, दितेः गर्भं प्रविष्टवान्। वज्रेन, सुवर्णवर्णं गर्भं सप्तधा विदारितवान्; प्रत्येकः रुदनम् आरभत, तदा इन्द्रः 'मा रुद' इति पुनः पुनः उक्तवान्। ते विदार्यमाणाः, अञ्जलिं कृत्वा, इन्द्रं उचुः, 'किं त्वं, भ्रातृन् मारुतान् हन्तुम् इच्छसि?' कौशिकः उवाच, 'मा बिभीत, भ्रातृः; यूयं मम प्रियाः; यूयं मम सेवकाः, मारुतगणाः, मम भक्ताः।' दितेः गर्भः, श्रीनिवासस्य करुणया, न मृतः; वज्राघातैः पुनः पुनः अपि, यथा त्वं द्रोणास्त्रात् जीवितः। एकवारं आदिपुरुषं पूजयित्वा अपि, पुरुषः समत्वं प्राप्नोति; दितिः, वर्षपर्यन्तं, हरिं पूजयामास। इन्द्रसहिताः, पञ्चाशद् देवाः, मारुताः अभवन्; मातुः दोषं अपाकृत्य, हरिना सोमपानाः कृताः। दितिः उत्तिष्ठ्य, पुत्रान् अग्निवर्णान्, देवीसहितान्, इन्द्रेन सह हृष्टान् अपश्यत्। सा इन्द्रं उवाच, 'वत्स, अहं, अतीव कठिनं व्रतं आस्थाय, आदित्येषां भयकारं, पुत्रप्राप्तये कृतवती। एकः पुत्रः निश्चितः, सप्तधा सप्तभिः जातः—कथं एषः? यदि जानासि, सत्यम् वद, मा मां वञ्चय।' इन्द्रः उवाच, 'मातः, तव भावनां ज्ञात्वा, समीपं आगमम्; अवसरं लब्ध्वा, गर्भं विदारितवान्, प्रयोजनं चिन्तयन्, न तु धर्मम्।' 'तव गर्भः मया सप्तधा विदारितः, तत्र सप्त बालकाः जाताः; प्रत्येकः पुनः सप्तधा विभक्तः, किन्तु कश्चन न मृतः।' 'ततः, मया कृतं अद्भुतं दृष्ट्वा, ज्ञातवान्, एषः फलम् आदिपुरुषस्य पूजनात् जातम्।' 'ये भगवंतं निःस्वार्थं पूजयन्ति, त एव ज्ञानी स्मरणीयाः; स्वार्थं केवलं इच्छन्ति, ते न तादृशाः।' 'कः, ज्ञानी, संसर्गं गुणैः कुर्यात्, यः नरकं गच्छति, यदा भगवंतं पूजयेत्, आत्मदं, विश्वेशं, आत्मस्वरूपं?' 'तस्मात्, मातः, मम बालिशस्य, अधमस्य, महान् अपराधः क्षम्यताम्; सौभग्येन तव गर्भः पुनः जीवितः।' श्रीशुकः उवाच, सा अनुमत्य, शुद्धहृदा, तुष्टः इन्द्रः, मारुतैः सह, मातरं प्रणम्य, स्वर्गं गतः। 'यद् यद् त्वया पृष्टं, मारुतानां शुभजन्म, तत् सर्वं उक्तम्; किं अधिकं वदामि?' सूतः उवाच, राजा, अतीव विषण्णः, तं दोषयुक्तं कर्म, स्वयम् अकृतम्, चिन्तयामास, 'हन्त, अहं पापं कृतवान्, अनर्हः, निर्दोषे, गुह्यशक्तौ ब्राह्मणे।' 'नूनम्, भगवत्स्वभावे ब्राह्मणेषु अवमानात्, महान्, दुष्परिहारः, आपद् शीघ्रं मम आगमिष्यति; यथा स्यात्, तदा आगच्छतु, पापपरिहाराय, यथा पुनः तादृशं न कुर्याम्।' 'अद्य, ब्राह्मणस्य क्रोधाग्निः, मयि जागृतः, मम राज्यं, शक्ति, कोषं च दहतु; अहं दीनः, पुनः ब्राह्मणेषु, देवेषु, गोषु च, तादृशं दुष्टचिन्तनं न कुर्याम्।' एवं चिन्तयन्, शृणोति, यथा ऋषिपुत्रः तक्षकः मृत्यं शंसितवान्; तं शुभं मन्यते, शीघ्रं तक्षकः तस्य आसक्तस्य वैराग्यं जनयिष्यति।