आङ्गिरसवंशसम्भूत ब्राह्मण, तस्य पुत्रस्य विलापं श्रुत्वा, स मुनिः शनैः नेत्रे उन्मील्य, शिरसि मृतं सर्पं दृष्ट्वा, सर्पं सशिथिलं निक्षिप्य, पुत्रं सान्त्वयन् पप्रच्छ—"वत्स, किमर्थं रोदिष्यसि? कः त्वां अपराध्यति?" इति। तदा स बालकः सम्पूर्णं वृत्तान्तं पितरं निवेदयामास। राज्ञः अनर्हशापं श्रुत्वा स ब्राह्मणः पुत्रे न प्रमोदितः; दुःखेनोक्तवान्—"हा, अद्य त्वया महदन्तरायः कृतः। अल्पे दोषे, महती शप्तिः दत्ता।" पुनः तम् अवदत्—"राजानं न त्वं निर्णेतुमर्हसि, अज्ञप्तबुद्धे! तस्य अजेयशक्त्या सर्वे जनाः सुखं समृद्धिं च भजन्ति। यदा नरदेवः, रथचक्रधारी, अवज्ञायते, तदा लोको दस्युभिः आकृष्टः, रक्षाहीनः, तुर्यगाः इव विनश्यति। अद्य पापं निरन्तरं प्रवर्तते, येषां रक्षिता नास्ति, तेषां धनं जनाः हरन्ति, अन्योन्यं हन्ति, शपन्ति, स्त्रीगोमित्रधनानि अपि अपह्रियन्ते।" "तदा धर्मः नश्यति, वर्णाश्रमाचारः च, यः त्रैवेद्ये प्रतिष्ठितः। ततः कामार्थपरायणाः, श्ववान् वानरानिव, वर्णसंकरं कुर्वन्ति। राजा धर्मस्य रक्षकः, स बृहच्छ्रवा, राजर्षिः, भगवत्भक्तः, अश्वमेधादिकर्मकृत्। निःस्वार्थेन बालकः अज्ञप्तबुद्धिः, निष्पापराज्ञि, महापापं कृतवान्—भगवान् सर्वात्मा एषां अपराधं क्षिप्तुं अर्हति।" "भगवद्भक्ताः अपि तिरस्कृताः, छिन्नाः, शप्ताः, लङ्घिताः, हताः च, प्रतिकर्तुं न प्रवर्तन्ते, शक्तिमन्तोऽपि।" इति स महर्षिः पुत्रस्य अपराधेन शोकाकुलः, स्वस्य राज्ञा कृतं अपराधं न चिन्तयन्, आत्मगुणनिष्ठः सन्, न शोचति न हृष्यति। ततः, "न कदाचित् अपद्-प्रक्षालनं विना शयनीयम्; न अपि आर्द्रपादेन, न अपि आर्द्रशिरसा; न परान्नभोजनं, न नग्नशयनं, न सन्ध्ययोः शयनम्।" इत्यादि धर्मान् पुत्राय उपदिशत्, "सदा शुचिः, शुद्धवस्त्रधारी, सर्वमङ्गलयुक्तः, प्रातःकाले गावः, विप्राः, श्रीः, अच्युतः च पूजनीयाः।" स्त्रीणां वीर्यवन्तां च गन्धमाल्याद्यैः पूजनं कर्तव्यम्; पतिं पूज्य, तं गर्भस्थमिव चिन्तयेत्। "एवं वर्षमेकं सततं पुम्सवनव्रतमाचरन्, इन्द्रजित् पुत्रः लभ्यते।" इति। दितिः, "एवं अस्तु" इति प्रतिज्ञाय, कश्यपस्य वीर्यं गृहित्वा, श्रद्धया व्रतम् आचरन्। इन्द्रः, मातुल्याः चिकीर्षितं विज्ञाय, आश्रमवासिन्याः दित्याः सेवायाम् अतीव यत्नं चकार। स काले काले वनात् पुष्पफलदर्भकुशपत्राङ्कुरमृत्तिकां जलं च आनयन्। एवं सा व्रतम् आचरन्ती, हरिः तद् व्रतभङ्गेच्छया, मृगः मृगरूपेण इव, तां वञ्चयन् सेवाम् अकरोत्। न तु व्रतभङ्गं दृष्ट्वा, इन्द्रः चिन्तायाम् अपात्त—"कथं कार्यसिद्धिः स्यात्?" इति। एकदा, सा दितिः, व्रतश्रमात्, भुक्तवत्याः, अप्रक्षालितपादायाः, जलशुद्ध्याभावात्, मोहिता, शयानं प्राप्तवती। तस्यां क्षणे, योगबलात् इन्द्रः, योगेश्वरः, तस्या गर्भं प्रविष्टवान्। तत्र, वज्रेण हिरण्यवर्णं गर्भं सप्तधा छित्त्वा, तेषां क्रन्दतां प्रति प्रत्युवाच—"मा रुदत।" तान् सप्तान् पुनः सप्तधा विभज्य, ते सर्वे प्राञ्जलयः पप्रच्छुः—"इन्द्र! किं कारणं भ्रातॄन् मारुतान् हन्तुं इच्छसि?" इन्द्रः प्रत्यवदत्—"मा भैष्ट, भ्रातरः; मम प्रियाः यूयं, मम सेवकाः, मारुतगणाः।" दित्याः गर्भः श्रीनिवासकृपया न म्रियते स्म; वज्राहतेऽपि, द्रोणास्त्रात् त्वं यथा जीवितः। एकवारं आदिपुरुषस्य पूजनात्, समानत्वं लभ्यते; दित्या हरिः वर्षमेकं पूजितः। तेन, इन्द्रसहिताः पञ्चाशद् देवाः मारुताः अभवन्; मातुः दोषं अपाकृत्य, सोमपाः कृताः। दितिः उत्तिष्ठ्य, तेजस्विनः पुत्रान्, देवीसहितान्, इन्द्रेण सह हृष्टान् दृष्ट्वा, इन्द्रं पप्रच्छ—"वत्स, अहं कष्टतमं व्रतम् आदित्यभीतये पुत्रार्थं अकरवम्। एकः पुत्रः अभिमतः, सप्तधा सप्तान् जातान् पश्यामि; किमेतत्? यदि जानासि, सत्यम् आख्याहि, मा माम् मोहय।" इन्द्रः अवदत्—"मातर्, तव भावं ज्ञात्वा, समीपं प्राप्तवान्। अवसरं लब्ध्वा, गर्भं मम कार्यनिष्ठया, धर्मं न चिन्तयन्, सप्तधा छित्तवान्। तस्मात् सप्तपुत्राः उत्पन्नाः; तान् पुनः सप्तधा विभज्य, न कश्चित् नष्टः। एतद् मया कृतं अद्भुतं दृष्ट्वा, भगवत्पूजनस्यैव प्रभावः इति अवबुध्य।" "ये भगवन्तं निष्कामाः पूजयन्ति, ते एव ज्ञेयाः, न तु स्वार्थिनः। कः पुमान्, स्वात्मदं भगवन्तं विहाय, गुणसङ्गं, यः नरकाय नयति, इच्छेत्? अतः, मातः, मम बालिशस्य, पापस्य, महदपराधं क्षन्तुमर्हसि; सौभग्येन तव गर्भः पुनः जीवितः।" एवं दित्याः अनुमतिः लब्ध्वा, शुद्धहृदयः संतुष्टः इन्द्रः, मारुतैः सह प्रणम्य, स्वर्गं प्रतिपेदे। इति, हे राजन्, मारुतानां शुभोत्पत्तिः यथावृत्तं मया श्रावितम्। किम् अन्यत् श्रोतुमिच्छसि?