आर्यजनाः, युष्माभिः पृष्टः अहम्, यथास्मि अनुभवतः, वक्ष्यामि। यथा खगाः स्वबलानुसारं गगने पतन्ति, तथा विद्वांसः विष्णोः पदं स्वबुद्ध्या प्राप्नुवन्ति। कदाचित्, राजा मृगयार्थं वनं विचरन् धनुष्कं समुत्क्षिप्य मृगं अन्वधावत्। स च क्लान्तः, अतिविश्रान्तः, तृषितः च भूत्वा, जलार्थी आश्रमं प्रविवेश। तत्र निश्शब्दं स्थितं मुनिं दृष्ट्वा, सः तं जलार्थं याचितुम् उपचक्रमे। स मुनिः, मनःप्राणेन्द्रियबुद्धयः निगृह्य, त्रयाणां लोकानां सीमां अतिक्रम्य, ब्रह्मणि लीनः, अविकार्यः, विरजः स्थितः आसीत्। जटाचर्मवसनः स मुनिः, तृषार्तः राजा तस्मात् जलं याचितवान्। राजा तत्र न तृणं न मृत्तिकां नान्यं किमपि द्रव्यं लब्धवान्, न च प्रीतिसहितं जलं वा, न मधुरं वचनं च। तेन उपेक्षित इव मन्यमानः, कोपितः अभवत्। यावत् न कदापि तेन तादृश्या तृष्णया क्षुधया च पीडितः, ब्राह्मणे प्रति द्वेषः कोपः च उत्पन्नः। स कोपाविष्टः, निर्जीवसर्पं मुनेश्शिरसि निक्षिप्य, आश्रमात् निर्गत्य नगरं प्रतिजगाम। स चिन्तयामास—"अयं सर्वेन्द्रियाणि निगृह्य, नेत्रे निमील्य, वास्तवमेव ध्याननिष्ठः वा, किम् आभासमात्रम्? क्षत्रियेषु किमिदं सम्भवति?" तस्य पुत्रः, अतिविशिष्टतेजाः, बालकैः सह क्रीडन्, पितरं राज्ञा अपमानितं श्रुत्वा, तत्रैव उवाच—"हन्त, राज्ञां अन्यायः, यथा लालुपाः हविर्भुजः! स्वामिनं सेवकैर्यः अपराधः, स द्वारपालानां स्वामिनि, श्वानानां वा, अपराधवत्।" "क्षत्रियः सन् अपि, ब्राह्मणैः गृहपालत्वे नियुक्तः; कथं तादृशः द्वारपालः गृहस्य भोगान् अर्हति?" "कृष्णे भगवति, मार्गदर्शके, गतवति, अधर्मपथगामिनः दण्ड्याः मया; पश्य मे तेजः।" एवं वदन्, कोपात् रक्तलोचनः, स बालः, मित्रैः सह, कौशिकीतीरे शुद्ध्वा, वाक्शस्त्रं मुमोच। स उवाच—"एवं सीमां लंघयित्वा, तक्षकः मया प्रेरितः, सप्तमे दिवसे एतं वंशनाशकं दंशयिष्यति।" ततः, स बालः आश्रमं गतः, पितरं सर्पेण ग्रीवायां बद्धं दृष्ट्वा, शोकेन आक्रान्तः, उच्चैः अक्रन्दत्। आङ्गिरसवंशसम्भूतः स ब्राह्मणः, पुत्रस्य रुदितं श्रुत्वा, शनैः नेत्रे अपावृत्य, मृतसर्पं स्कन्धे दृष्ट्वा, तं सर्पं अपास्य, पृच्छति—"वत्स, किमर्थं क्रन्दसि? कः त्वां अभ्यधावत्?" तेन पृष्टः, पुत्रः सर्वं न्यवेदयत्। राज्ञा अनर्हं शापं श्रुत्वा, ब्राह्मणः न तुष्टः, अपि तु दुःखितः—"हन्त, अद्य त्वया महदपकारं कृतम्, अल्पे अपराधे, घोरः दण्डः कृतः।" "राजानं न त्वं विचारयः, बालबुद्धे; तस्य अजेयबलात् जनाः सुखं सम्पदं च लभन्ते।" "यदा नरदेवः, चक्रपाणिः, अवज्ञायते, तदा लोको दस्युभिः परिप्लुतः, रक्षाहीनः, तुरगवत्, नश्यति।" "अद्य, अनवरतम्, पापं समुपस्थितम्, यतः रक्षाहीनानां धनं जनाः हरन्ति; परस्परं हन्ति, शपन्ति, अपि च गोद्रव्यस्त्रीहरणानि कुर्वन्ति।" "ततः धर्मः नश्यति, वर्णाश्रमाचाराः च, त्रैवेद्ये प्रतिष्ठिताः; ततो लोके धनकामिनः, श्वानवानरवत्, वर्णसंकरं कुर्वन्ति।" "राजा धर्मपालकः, बृहच्छ्रवाः, राजर्षिः, भक्तः, अश्वमेधयाजी च।" "निर्दोषे राजनि, बालदोषात्, पापं कृतम्; सर्वात्मना भगवता एषः क्षम्यताम्।" "भगवत्परायणाः, अपमानिताः, छलिताः, शप्ताः, अपि वा हताः, प्रतिकारं न कुर्वन्ति, शक्ताः अपि।" एवं, पुत्रस्य अपराधात्, महर्षिः विषादेन पीडितः, स्वयम् अपराधेन न स्मरन्, आत्मनः अपराधं न मन्यते। सामान्यतः, साधवः लोके द्वन्द्वेषु स्थिताः, तैः अन्यैः उपस्थापिताः, न शोचन्ति, न हृष्यन्ति, आत्मगुणेषु स्थिता एव। न कदापि शुद्धपादः शयितव्यं, न अपि आर्द्रपादः, न शिरसा आर्द्रः; न परान्नं भोक्तव्यं, न नग्नः शयितव्यं, न सन्ध्यायाम्। सदा विशुद्धः, शुद्धवस्त्रधारी, सर्वमंगलयुक्तः, गोब्राह्मणश्रीभगवत्पूजां प्रातः कर्तव्यं। स्त्रियः च वीर्यवन्तः च, पुष्पगन्धधूपालङ्कारैः पूजनीयाः; पतिं पूजयित्वा, तं गर्भे स्थितमिव चिन्तयेत्। एवं, यदि एकवर्षं पुम्सवनव्रतं अविच्छिन्नं धारयेत्, तदा इन्द्रजित् पुत्रः जायेत। एवं संमत्य, "एवं भवतु" इति, दितिः दृढनिश्चया, कश्यपस्य बीजं गृह्य, व्रतं सम्यक् अचरत्। इन्द्रः, मातुल्याः चिन्तितं ज्ञात्वा, दितिं आश्रमे वसन्तीं, सावधानेन सेवितवान्। सः नित्यं वनात् पुष्पफलदर्भकुशपत्राङ्कुरमृत्तिकाजलं च समये समये आनयत्। एवं सा व्रतमाचरन्ती, हरिः तस्याः व्रतभङ्गकाम्यया, मृगमिव मृगरूपेण, कुटिलया सेवया तां सेवितवान्। स तस्याः व्रते दोषं नापश्यत्, सा व्रते स्थिता; इन्द्रः चिन्तायाम् अपतत्—"कथं मम कार्यं सिध्येत्?" एकदा, सा व्रतश्रमात्, भुक्त्वा, अपशुद्धपादा, अपि च जलशुद्धिहीना, मोहिता, निद्रया सुप्ता। तदा, योगेश्वरः इन्द्रः, योगबलात्, तस्याः गर्भं प्रविश्य, स्वप्नावस्थायाम्, तस्याः गर्भं सप्तधा वज्रेण छित्त्वा, प्रतिपदं रुदन्तं, "मा रुद" इति पुनः पुनः उक्तवान्।