तत्र तु ये भक्ताः, विद्वांसः च, सहसा देहसंबन्धं तस्य चासक्तिं परित्यज्य, हंसवतां मुनीनां परमां स्थितिम् आप्नुवन्ति, यत्र अहिंसा, शमः, स्वधर्मः च प्रवर्तन्ते। अहं च भवद्भिः पृष्टः, आर्यपुत्राः, यथादृष्टं यथाबुद्धिं वक्ष्यामि। यथा खगाः स्वशक्त्या गगने पतन्ति, तथा मुनयः स्वबुद्ध्या विष्णोः पन्थानं प्राप्नुवन्ति। एकदा स राजा, मृगयायां वनं विचरन्, धनुष्कोटिं समुत्क्षिप्य, मृगं अनुयायन्, श्रान्तः, अतिव तृषार्तः च भूत्वा, जलबोधार्थं आश्रमं प्रविष्टः। तत्र स शांतचित्तं मुनिं दृष्टवान्, यः संयतेंद्रियः, संयतप्राणः, संयतचित्तबुद्धिः, त्रिलोकातीतः, ब्रह्मणि एकभावं प्राप्तः, स्थितः आसीत्। जटाचीरधारी, तृषार्तकण्ठः राजा, तस्मात् मुनिं तत्रावस्थायां जलार्थं याचितवान्। न तु तत्र तृणं भूमिं वा अन्यं किञ्चिदुपलभ्य, नापि यथोचितं जलं मधुरवचनं वा लब्ध्वा, तेन अवमानित इव मन्यमानः, कोपितः अभवत्। न कदाचित् पूर्वं तादृशं क्षुधातृष्णाभ्यां पीडितः सः, ब्राह्मणे प्रति असूया च कोपः च उत्पन्नः। ततः सः क्रुद्धः, निर्जीवसर्पं मुनेश्च स्कन्धे संस्थाप्य, आश्रमं परित्यज्य नगरं प्रतिपेदे। स राजा, सर्वेन्द्रियाणि संहित्य, नेत्रे निमील्य, वस्तुतः ध्यानस्थितो वा, किं वा मिथ्याचारः? इति क्षत्रियेषु किं भवेत्? तस्य पुत्रः, तेजस्वी बालः, बालकैः सह क्रीडन्, पितरं राज्ञा अपमानितं श्रुत्वा, तत्रैव उवाच—“हन्त, राज्ञां न्यायहीनता, यथा हविर्भुजां अतृप्तिः। स्वामिनि सेवकदोषः, द्वारपालानां स्वामिनि, श्वानानां इव अपराधः। क्षत्रियो जात्या, ब्राह्मणैः गृहरक्षकः नियुक्तः, कथं तस्य द्वारपालस्य गृहभोजनं युक्तम्? कृष्णे भगवति गतवति, मार्गभ्रष्टानां मार्गदर्शके, धर्मसेतुभेदिनः दण्डयामि, पश्यत मे बलम्।” इति उक्त्वा, कोपारुणलोचनः, बालमुनिः, मित्रैः सह, कौशिकीतीरे स्नात्वा, वाक्शस्त्रं ससर्ज। “एवं, मम प्रेरणया, सप्तमे दिने तक्षकः, वंशनाशिनं राजानं दंशयिष्यति।” इति शप्त्वा, बालः आश्रमं गतः। पितरं सर्पबद्धं दृष्ट्वा, दुःखार्तः, उच्चैः रुरोद। तस्य रुदितं श्रुत्वा, आङ्गिरसगोत्रीयः ब्राह्मणः शनैः नेत्रे विवृत्य, सर्पमृतकं स्कन्धे दृष्ट्वा, तं सर्पं अपास्य, “वत्स, किं रोदिषि? कः त्वां पीडितवान्?” इति पृष्टः, बालः सर्वं निवेदयामास। राज्ञा निरपराधस्य शापं श्रुत्वा, ब्राह्मणः न तु हृष्टः, “हन्त, अद्य त्वया महद् अनर्थं कृतम्, लघ्वपि दोषे, तीव्रः दण्डः। राजानं न परीक्षेत, बालबुद्धे, तस्य दुर्जयशक्त्या जनाः सर्वतः सुखेन समृद्धिम् अनुभवन्ति। नरदेवो रथचक्रपाणिः, उपेक्षितः चेत्, तदा लोको दस्युभिः आकृष्टः, रक्षाविहीनः, तुरगवत् विनश्यति। अद्य, अनवरतं पापं आगतम्, रक्षाहीनानां धनं हरन्ति, अन्योन्यं हन्ति, शपन्ति, चौर्यं कुर्वन्ति, गोस्त्रीधनं हरन्ति। तदा धर्मः नश्यति, वर्णाश्रमाचारः च, त्रिवेदीयः, लोके लुप्यते; ततः धनकामिनः, श्ववान् वानरानिव, वर्णसङ्करं कुर्वन्ति। राजा धर्मपालकः, बृहच्छ्रवाः, राजर्षिः, भगवत्भक्तः, अश्वमेधयाजी च। बालदोषेण, निर्दोषे राजनि, पापं कृतम्; भगवाञ्छर्वात्मा, अयं दोषं क्षमयतु। भगवत्क्ताः, अपमानिताः, छलिताः, शप्ताः, निन्दिताः, हताः वा, तं न प्रतिकुर्युः, शक्तिमन्तः अपि। एवं, पुत्रदोषात्, महर्षिः शोकाकुलः अभवत्; स्वदोषेऽपि, राज्ञा कृतं न चिन्तयामास। साधवः लोके, द्वन्द्वोपस्थापनं प्राप्य, न शोचन्ति, न हृष्यन्ति, आत्मगुणनिष्ठायाः। न शुद्धपादः शयीत, न च सिक्तपादः, न शिरः सिक्तेन, न परान्नं भुञ्जीत, न नग्नः शयेते, न च प्रत्यूषसंध्ययोः। नित्यं शुचिः, शुद्धवस्त्रधारी, सर्वमङ्गलयुक्तः, गौः, विप्रः, लक्ष्मीः, अच्युतः च, प्रातः पूजयेत्। स्त्रियश्च वीर्यवन्तश्च, पुष्पगन्धान्नाभरणैः सम्पूज्य, पतिं पूज्य, तं गर्भस्थं मनसा ध्यायेत्। एवं, एकवर्षं पुण्यं पुंसवनव्रतम् आचरन्त्याः, इन्द्रजित् पुत्रः भविष्यति। तथेति प्रतिज्ञाय, दितिः दृढव्रता, कश्यपस्य वीर्यं स्वीकृत्य, श्रद्धया व्रतम् आचरितवती। इन्द्रः, मातुल्याः चित्तं विज्ञाय, तां दितिं आश्रमे वसन्तीं, सन्मान्य, सेवयामास। सः नियमितः, वनात् पुष्पफलदर्भकुशपत्राङ्कुरमृदजलं कालानुसारं आनीय, तां सेव्य, व्रतपरां दृष्ट्वा, हरिः तद्व्रतभङ्गाय, मृगमिव, कपटेन तां सेवयामास। न तु दोषं दृष्ट्वा, दितिः व्रते स्थिता, इन्द्रः चिन्तायामग्नः, “कथं कार्यं साधयामि?” इति। एकदा, सायं, व्रतश्रमात् क्लान्ता, भुक्तवत्, अपशुद्धपादा, जलशुद्धिहीना, दितिः, दैववशात्, निद्रां प्राप्तवती। तदा, योगेश्वरः इन्द्रः, योगबलात्, निद्रावशां दितिं प्रविश्य, तस्या गर्भं प्रविष्टवान्।