सर्वेभ्यः नमः। इदानीं भगवतः श्रीमद्भागवतस्य अष्टादशे अध्याये निर्दिष्टा श्लोकानां आधारस्य एकस्मिन् प्रवाहमयकथायाम् पुनः निवेदयामि। यः परमात्मानं स्तौति, यः महात्मनां परमाश्रयः, तस्य गुणानां अनन्तत्वात्, तस्य शक्तिः अपारः, स एव अनन्तः इति प्रसिद्धः। भगवतोऽतुल्याः, अप्रतिमाः गुणाः, येन पूर्वमेव सूचिताः, त एव तस्य महिमानं प्रकाशयन्ति; तस्य पादरेणुं त्यक्तसर्वैः अपि स्पृह्यते, यद्यपि सः स्वयं तादृशं पूजनं न इच्छति। ब्रह्मणः पूजायै समर्पितं जलं, यत् तस्य पादनखात् उत्पन्नं, तद् जगत् शुद्धयति; तस्य पादस्पृहणाय, कोऽत्र लोके न शुद्ध्येत मुकुन्देन? तत्र भक्ताः, विद्वांसः, शरीरसंबन्धं सहसा परित्यज्य, हंसवत् ऋषीणां परमपदं यान्ति, यत्र अहिंसा, शमः, स्वधर्मः च प्रतिष्ठितः। युष्माभिः पृष्टः अहं, आर्यजनाः, यथास्मदनुभूतं, विस्तरं वक्ष्यामि। यथा खगाः आकाशे स्वशक्त्या उड्डयन्ति, तथा विद्वांसः विष्णोः पथं स्वबुद्ध्या प्राप्नुवन्ति। एकदा, राजा वनं विचरन्, मृगं अन्विष्यन्, धनुः उत्थाय, अत्यन्तं श्रान्तः, भूखितः, तृषितः च अभवत्। सः जलार्थं आश्रमं प्रविष्टः, तत्र एकं मुनिं शान्तचित्तं निषण्णं, निमीलितनेत्रं अपश्यत्। सः मुनिः इन्द्रियाणि, प्राणं, मनः, बुद्धिं च संयम्य, त्रिलोकातीतं, ब्रह्मणि स्थितः, अपरिवर्तितः अभवत्। जटाशिखया च मृगचर्मणा च आवृतः, राजा कण्ठे शुष्के जलार्थी तं याचितवान्। तत्र न तृणं, भूमिं, अन्यानि च उपहारद्रव्याणि, न जलं, न स्निग्धवचनं प्राप्तवान्; तेन अवमानितः इव, क्रुद्धः अभवत्। पूर्वं कदापि तादृशी भूखतृष्णा नाभूत्; ब्राह्मणं प्रति ईर्ष्या च क्रोधः च उत्पन्नः। ततः सः क्रोधात्, मृतसर्पं मुनेः स्कन्धे स्थापयित्वा, आश्रमं त्यक्त्वा, नगरं प्रत्यागच्छत्। सः मुनिः सर्वेन्द्रियाणि संयम्य, निमीलितनेत्रः, ध्यानस्थः वा, केवला वञ्चना वा, इति क्षत्रियस्य व्यवहारं किं स्यात् इति चिन्तितवान्। तस्य पुत्रः, अद्भुततेजसः, बालैः सह क्रीडन्, पितरं राज्ञा अपराधितं शृत्वा, तत्र एव व्याहरत्—"हन्त, राज्ञां अन्यायः, यथा हविर्भोजः; सेवकानां स्वामिनि अपराधः, द्वारपालानां, श्वानानां वा, स्वामिनि अपराधवत्। क्षत्रियः जात्या, ब्राह्मणैः गृहरक्षकः नियुक्तः; कथं तादृशः द्वारपालः गृहसंपत्तौ भागी स्यात्?" कृष्णः, पथभ्रष्टानां मार्गदर्शकः, गतः; धर्मसेतुम् भङ्क्त्वा, अहं तान् दण्डयामि; पश्यत मे शक्तिम्। एवं ब्रूयम्, क्रोधात् ताम्रलोचनः, बालमुनिः मित्रैः सह, कौशिकीतीरे शुद्ध्वा, वज्रशब्दं मुमोच। "एवं सीमां लङ्घित्वा, तक्षकः मम प्रेरणया, सप्तमे दिवसे वंशनाशकं दंशयिष्यति।" ततः सः बालः आश्रमं गत्वा, पितरं सर्पशरीरं कण्ठे दृष्ट्वा, शोकाकुलः, उच्चैः रुरोद्। आङ्गिरसवंशीय ब्राह्मणः, पुत्रस्य विलापं शृत्वा, शनैः नेत्रे उद्घाट्य, मृतसर्पं स्कन्धे दृष्ट्वा, सर्पं निक्षिप्य, "बाल, किमर्थं रोदिष्यसि? कः त्वां अपराधितवान्?" इति पृष्टवान्। बालः सर्वं निवेदितवान्। राजा अनर्हतया शप्तः इति शृत्वा, ब्राह्मणः पुत्रं न प्रशशंस; "हन्त, तव लघ्वपि अपराधे, महान् दण्डः, महद् अनर्थं अद्य कृतवान्।" "राजानं न विचिन्तयः, अजितशक्त्या तेन जनाः सर्वतः सुखं, सुरक्षा च प्राप्नुवन्ति।" "नरदेवः नाम राजा, चक्रधारी, उपेक्षितः चेत्, हे प्रिय, जगत् चौरैः व्याप्यते, रक्षाहीनं त्वरितं नष्टं भवति, यथा मेषाः रक्षाहीनाः।" "अद्य, पापं अनवरतं आगतम्, रक्षकहीनानां धनं हरन्ति, परस्परं हन्ति, शपन्ति, गृहीत्वा पशून्, स्त्रियः, धनं च अपहरन्ति।" "ततः, श्रेष्ठं धर्मं, वर्णाश्रमाचरणं, त्रिवेदाधारितं, नश्यति; तदनन्तरं, धनकामिनः, यथा श्वानवानराः, वर्णसंकरं जनयन्ति।" "राजा धर्मरक्षकः, बृहच्छ्रवः नाम, राजर्षिः, भक्तः, अश्वमेधयागकर्ता।" "निष्पापराज्ञः, बालस्य अपरिपक्वबुद्धेः अपराधः जातः; सर्वात्मा भगवान् तद् अपराधं क्षमयतु।" "भगवत्परः, अपमानितः, छलितः, शप्तः, निन्दितः, हतः वा, तं न प्रत्युत्तरं ददाति, शक्तिमतः अपि।" "एवं, पुत्रस्य अपराधात्, महर्षिः शोकाकुलः अभवत्; स्वयम् राज्ञा अपराधितः अपि, तद् अपराधं न स्मृतवान्।" "साधवः लोके, द्वन्द्वस्थिताः, न शोकं न हर्षं कुर्वन्ति; आत्मगुणेषु एव निष्ठिताः।" "शयनं पादप्रक्षालनं विना न कुर्यात्, न तु शुष्कपादः, न शुष्कशिरः शयीत; परदत्तं अन्नं न भुञ्जीत, न नग्नः शयीत, न च प्रातः सायं वा।" "सदा शुद्धः, शुद्धवस्त्रधारी, सर्वमङ्गलयुक्तः, गोः, ब्राह्मणस्य, लक्ष्म्याः, अच्युतस्य च पूजनं कर्तव्यं प्रातः।" "स्त्रियः, वीर्यवन्तः, माल्यैः, गन्धैः, द्रव्यैः, भूषणैः पूजनीयाः; पतिं पूज्य, तं सेवेत, गर्भस्थं तं ध्यानं कुर्यात्।" "एषः अखण्डितः पुंसवनव्रतः यदि संवत्सरं धार्यते, तदा पुत्रः इन्द्रजित् जन्मिष्यति।" "ततः, 'एवं स्यात्' इति प्रतिज्ञाय, दिति, दृढनिश्चया, कश्यपस्य वीर्यं लब्ध्वा, व्रतं श्रद्धया आचरितवती।" "इन्द्रः, मातुल्याः अभिप्रायं विज्ञाय, आश्रमस्थां दितिं, सेवायाम् यथायोग्यं सेवितवान्।" "सः नियमितः, वनात् पुष्पाणि, फलानि, कुश, पत्राणि, अंकुरान्, मृत्तिकां, जलं च यथाकालं आनयत्।" "एवं सा व्रतं चरन्ती, हरिः, तस्य भङ्गाय, मायया, मृगः मृगरूपेण, सेवाम् अकरोत्।" एवं श्रीमद्भागवतस्य उक्तश्लोकानुसारं, भगवत्प्रेम, धर्मरक्षणं, क्षमाशीलता, व्रतानुष्ठानं, तेषां फलानि च, एकस्मिन् प्रवाहमयकथायाम् उपनिबद्धानि।