राजर्षिः परीक्षित्, महान् भक्तः, यस्य धैर्ययुक्ता बुद्धिः मोक्षे नित्यं स्थितम्, व्यासपुत्रेण कथितं ज्ञानं श्रुत्वा, गरुडध्वजस्य भगवतः चरणं प्राप्तवान्। तस्मात्, हे साधवः, तद् अतिशुभं, अद्भुतं, योगप्रधानं, अप्रच्छन्नार्थं, अनन्तभगवत्कृत्यपूर्णं, यद् परीक्षित् भक्तैः च हृष्टम्, कथां कथयितुम् इच्छन्ति। सूतः उवाच — अद्य वयं, अधमकुलोत्पन्नाः अपि, वृद्धानां मार्गानुगमनात् धन्यताम् प्राप्ताः। महात्मनां वचनसंगतिः शीघ्रं कुलदोषं च मनोव्यथां च हृत्यति। परमात्मा यः महात्मनां परमाश्रयः, तं स्तुत्वा, तस्य अनन्तशक्तिः अनन्तगुणत्वात् अनन्तः इति कथ्यते। यत् पूर्वं सूचितं तेन भगवतः अतुलनीयगुणाः दर्शिताः — तस्य पादधूलिं त्यक्तसर्वैः अपि स्पृश्यते, स तु स्वयं तादृशं पूजनं न इच्छति। ब्रह्मणः पूजायाम् अर्पितं जलं, यत् तस्य पादनखोत्पन्नम्, जगत् पावयति; तस्मात्, मूकुन्दपादेच्छया को न शुद्ध्येत? तत्र योगिनः, भक्ताः, ज्ञानवन्तः, देहबन्धनं सर्वं सहसा परित्यज्य, हंसवत् मुनिस्थानं याति, यत्र अहिंसा, शमः, स्वधर्मः च विराजन्ति। अहम्, आर्यजनाः, युष्माभिः पृष्टः, यथासंस्कारं वक्ष्यामि; यथा पक्षिणः आकाशे स्वशक्त्या वियन्ति, तथा विप्राः विष्णुपथं स्वबुद्ध्या गच्छन्ति। एकदा, राजा परीक्षित् वनं विचरन्, धनुष्मान्, मृगं अन्वगच्छन्, श्रान्तः, अतिपिपासुः, अतिभुक्तः अभवत्। सः जलार्थी आश्रमं प्रविष्टः, तत्र योगी स्वध्यानस्थः, विमीलितनेत्रः, स्थितः। सः योगी, इन्द्रियप्राणमन्मनःबुद्धिसंयमेन, त्रिलोकातीतं, ब्रह्मैक्यं प्राप्तवान्, अचलः अभवत्। जटाचर्मधारी सः, कण्ठः शुष्कः, राजा तस्मात् जलं याचितवान्। न तृणं, न भूमिः, न अन्यानि द्रव्याणि, न जलं, न स्नेहवचनानि प्राप्तानि; तेन उपेक्षितः इव, राजा कुपितः अभवत्। पूर्वं कदापि तादृशं क्षुधातृषायाः क्लेशं न अनुभूतवान्; ब्राह्मणस्य प्रति द्वेषः क्रोधः च उत्पन्नः। ततः, कुपितः, मृतसर्पं ऋषेः स्कन्धे स्थापयित्वा, आश्रमात् नगरं प्रत्यगच्छत्। "अयं, सर्वेन्द्रियसंवृतः, विमीलितनेत्रः, ध्यानस्थः वा, मिथ्याचरः वा? क्षत्रियाणां कथं भवेत्?" इति चिन्तयामास। तस्य पुत्रः, अतिवर्चस्वी, बालैः सह क्रीडन्, पितरं राज्ञा उपहृतं श्रुत्वा, तत्रैव अकथयत् — "हाहा, राज्ञां अन्यायः, यथा हविर्भोजः; सेवकदोषः स्वामिनि, द्वारपालानां, श्वानानां च, स्वामिप्रति। क्षत्रियः जात्या, ब्राह्मणैः गृहपालः नियुक्तः; कथं तादृशः द्वारपालः गृहभोग्यं भुञ्जीत्?" "कृष्णः, मार्गदर्शी, गतः; धर्मसेतुच्छेदकान् दण्डयामि, मम शक्तिं पश्य।" इत्युक्त्वा, क्रोधात् रक्तलोचनः, बालः, मित्रैः सह, कौशिकीं स्नात्वा, शप्त्वा, वचनवज्रं ससृजत् — "सीमालङ्घनात्, तक्षकः मम प्रेरणया, सप्तमे दिने, वंशनाशकं दंशयेत्।" ततः, स बालः आश्रमं गच्छन्, पितरं सर्पवेष्टितं दृष्ट्वा, शोकाकुलः, उच्चैः विललाप। आङ्गिरसवंशीय ब्राह्मणः, पुत्रविलापं श्रुत्वा, शनैः नेत्रौ विवृत्य, स्कन्धे मृतसर्पं दृष्ट्वा, सर्पं त्यक्त्वा, "किमर्थं रोषसि? कः तव अपकारं कृतवान्?" इति पृष्टः, बालः सर्वं निवेदितवान्। राज्ञा अनर्हशापं श्रुत्वा, ब्राह्मणः पुत्रे न तुष्टः; "अहो, अल्पदोषे, महादण्डः, तव बालिशता, महाप्रद्वंसः।" इति शोकितवान्। "राजानं न निर्णीयाः, बाले, तस्य अजेयशक्त्या, जनाः सर्वतः सुखं, सुरक्षा च प्राप्नुवन्ति।" "नरदेवः, चक्रधारी, उपेक्षितः, तदा जगत् चौरैः आक्रीड्यते, रक्षाहीनं, क्षणेन विनश्यति, यथा मेषाः गोपालविहीनाः।" इति। "अद्य, अनवरतं पापः आगतः, ये रक्षाहीनानां धनं हरन्ति; अन्योन्यं हन्ति, शपन्ति, हरन्ति पशुं, स्त्रियं, धनं च।" "ततः, श्रेष्ठः धर्मः नष्टः, वर्णाश्रमाचारः त्रिवेदाधारितः, धनकामरता, श्वानवानरवत्, जातिसंकरं जनयन्ति।" "राजा धर्मपालः, बृहच्छ्रवः, राजर्षिः, भक्तः, अश्वमेधयाजी।" "अपराधः निर्दोषराज्ञि बालिशेन कृतः; भगवन्, सर्वात्मन्, एषः अपराधः क्षम्यताम्।" "अपमानितः, शपितः, छलितः, गृहीतः, हन्तः अपि, भक्ताः भगवतः प्रतिकृत्यं न कुर्वन्ति, शक्तिमन्तः अपि।" एवं, पुत्रस्य अपराधात्, महर्षिः शोकाकुलः अभवत्; स्वस्य राज्ञा कृतं अपराधं न स्मृतवान्। साधवः, द्वन्द्वेषु स्थितः, न शोकं न हर्षं कुर्वन्ति, आत्मगुणनिष्ठः।" "पादप्रक्षालनं विना न शयीत, न तद्रसनेन, न शिरः शुष्केण; न परान्नं भुञ्जीत, न नग्नः शयीत, न प्रभाते सायं वा।" "सदा शुचिः, स्वच्छवस्त्रधारी, सर्वमंगलयुक्तः, गौः, ब्राह्मणः, लक्ष्मीः, अच्युतः च प्रातः पूज्याः।" "स्त्रियः, वीर्यवन्तः, माल्यगन्धद्रव्याभरणैः पूजनीयाः; पतिं पूज्य, गर्भस्थं चिन्त्य, तं सेवेत।" "एतत् अक्षिन्नियमं वर्षभरं पालयसि चेत्, पुत्रः इन्द्रजित् तव भविष्यति।" एवं, "एवं भवतु" इति प्रतिज्ञाय, दिति, दृढसंकल्पा, कश्यपात् बीजं प्राप्तवती, नियमं श्रद्धया अनुष्ठितवती।