अस्मिन अनिश्चिते लोके, यत्र जनानां मनांसि मोहितानि सन्ति, भवतः कृपया वयं गोविन्द-पादाम्बुज-मधु-मध्वासवं पिबामः। न खलु वयं स्वर्गं मोक्षं वा, किमुतान्यं मर्त्यैः प्राप्यं, भगवद्भक्तस्य सङ्गस्य क्षणमपि परिमार्गयेम; भगवत्सङ्गस्य महिमा परमोत्कृष्टः। को वा तस्य गुणकथामृतस्य परितृप्तिं प्राप्नुयात्, यस्य महात्मनः शरण्यस्य गुणानां पारं योगेश्वरा अपि न प्राप्नुवन्ति? स त्वं, भगवत्परायणश्रेष्ठ, अस्मभ्यं हरिमहानुभावस्य पुण्यश्लोकस्य शुद्धकर्माणि श्रावय, यः श्रोतुकामानां हृदि स्थिता। एवं परिक्षित् महाराजः, महाभागवतः, यस्य निश्चलबुद्धिः मोक्षायाभिमुखी, व्याससूनुना उक्तज्ञानस्य प्रभावात्, गरुडध्वजस्य चरणौ समुपेयाय। तस्मात्, भगवत्कथायाः या परममङ्गला, अद्भुता, योगमयी, निःश्रेयसी, या परिक्षितं भक्तांश्चानन्दयत्, तां विस्तरेण कथय। सूत उवाच— अद्य वयं, अधमकुले जाताः अपि, वृद्धानुशीलनात् पुण्यश्लोकाः अभवाम; महात्मनाम् उपदेशसङ्गः शीघ्रमेव कुलमलान् चित्तदोषांश्च नुदति। किं पुनः तस्य भगवतः स्तुतये यः महात्मनां परमशरणः? अनन्तशक्तिः स भगवान् अनन्त इत्युच्यते, परमगुणैः। यद् उक्तं तद् एव भगवतः अप्रतिममधिकगुणत्वं सूचयति, यस्य पादरजः सर्वत्यागिनाम् अपि वाञ्छितम्, स तु स्वयं तादृशं पूजनं न इच्छति। यद् ब्रह्मणा पूजनाय समर्पितं जलम्, यत् तस्य पादनखसमुत्थितम्, तत् लोकेषु पावनम्; कः स्यात् यः मुकुन्दपादप्राप्त्यर्थं न शुद्ध्येत? तत्र, ये भक्ताः, ज्ञानीनः, ते सहसा देह-संबन्धादिदं त्यक्त्वा, हंसवत् परमार्हं स्थानं यान्ति, यत्र अहिंसा, शमः, स्वधर्मश्च विराजते। यूयं माम् अपृच्छत, आर्याः; तस्मात् यथा मया अनुभूतं, तथा वर्णयिष्ये। खगाः यथा स्वशक्त्या गगने पतन्ति, तथा विद्वांसः विष्णोः पन्थानं स्वबुद्ध्या गच्छन्ति। एकदा, राजा परिक्षित् मृगयार्थं वनं प्रविश्य, धनुष्काण्डे स्थित्वा, मृगानन्वधावत्; स च क्लान्तः, महतीं क्षुधं तृषां च प्राप। स तत्र जलार्थी, आश्रमं प्रविश्य, मुनिं शान्तमासीनं, निमीलितलोचनं ददर्श। स मुनिः इन्द्रिय-प्राण-मन-बुद्धिभिः निगृहीतः, त्रय्यात्मिकां स्थितिमतीत्य, ब्रह्मणि लीनः, निश्चलः आसीत्। जटिलाजिनवसनः, तृषार्तकण्ठः, राजा तस्मात् मुनिं जलार्थं याचितवान्। न तत्र तृणमृत्तिकादीन्युपलभ्यन्ते, न च जलं प्रियं वाक्यं वा; तेन तादृशं अवमानं अनुभूय, राजा कोपं जगाम। पूर्वं कदापि न तादृशीं क्षुधां तृषां च प्राप; तस्मात् ब्राह्मणे द्वेषः कोपश्च समजनि। तदा सः क्रोधात् मुन्याः स्कन्धे मृतसर्पं स्थापयित्वा, आश्रमात् निर्गत्य, स्वपुरीं प्रतिजगाम। स चिन्तयामास—"अयं मुनिः सर्वेन्द्रियाणि निगृह्य, निमीलितलोचनः, किम् अस्य ध्यानं सत्यम्, उत वेदाभ्यासमात्रम्? किम् एतद् क्षत्रियाणाम् आचरणम्?" तस्य पुत्रः, तेजस्वी बालः, बालकैः सह क्रीडन्, पितरं राज्ञा ताडितं श्रुत्वा, तत्रैव कोपात् वाक्यमुवाच— "हा, राज्ञां दुष्कृत्यम्! यथा यजमानं भोज्यं भक्षयन्ति, तथा स्वामिनः अपराधः सेवकैः कृतः; द्वारपालानां वा, श्वानानां वा, स्वामिनि कृतदोषः। यद्यपि सः क्षत्रियजातः, ब्राह्मणैः गृहरक्षकत्वेन नियुक्तः; कथं सः द्वारपालः गृहधर्मोपभोगे अधिकारवान्?" "कृष्णे भगवति गतवति, पथभ्रष्टानां मार्गदर्शके, धर्मसेतुभङ्गिनः दण्डयामि; पश्य मम तेजः।" एवं वदन्, कोपारुणलोचनः, स बालः सखिभिः सह, कौशिकीतीरे स्नात्वा, वाक्शस्त्रं ससर्ज— "एवं सीमां लङ्घयित्वा, तक्षकः मया प्रेरितः, सप्तमे दिवसे, एतं वंशविनाशकं दंशयिष्यति।" ततो बालः आश्रमं गत्वा, पितरं सर्पेण कण्ठे लीनं दृष्ट्वा, दुःखार्तः उच्चैः रोदिति स्म। आङ्गिरसवंशज ब्राह्मणः, पुत्रस्य क्रन्दनं श्रुत्वा, शनैः नेत्रे विवृत्य, स्कन्धे मृतसर्पं दृष्ट्वा— स सर्पं अपोह्य, "वत्स, किमर्थं क्रन्दसि? कः त्वां पीडितवान्?" इति पृष्टः, पुत्रः सर्वं न्यवेदयत्। राज्ञा तिरस्कारितः इति श्रुत्वा, ब्राह्मणः न हृष्टः, अपि तु शुशोच; "हन्त, अद्य त्वया महद् अनर्थं कृतम्, अल्पेऽपि दोषे, महती शप्तिः। राजानं न परीक्षेत, अल्पबुद्धे! तस्य दुर्जयशक्त्या, जनाः सर्वतः सुखं भजन्ति। यदा नरदेवः, चक्रधारी, तिरस्कृतः, तदा लोके चौराः प्रवर्धन्ते, रक्षाहीनं जनसमूहं क्षणेन विनाशयन्ति, यथा मेषान् गोपालरहितान्। अद्य, रक्षाहीनानां धनं जनाः अपहरन्ति, हन्ति, शपन्ति, अपि च गो-स्त्री-धनं हरन्ति; पापः अविरतं प्रवर्तते। ततः पुरुषेषु धर्मः, वर्णाश्रमाचारः, त्रैवेद्यनिष्ठः, नश्यति; तदा लोके अर्थकामपरायणाः, श्वानवानरवत्, वर्णसङ्करं कुर्वन्ति। राजा धर्मरक्षकः, बृहच्छ्रवाः, राजर्षिः, भगवद्भक्तः, अश्वमेधयाजी। अहं पापं अकुर्वं निर्दोषे राजनि, अल्पबुद्ध्या बालेन; भगवान् आत्मभूतः, एष दोषं क्षिप्तु। भगवद्भक्ताः, तिरस्कृता अपि, छलिता, शप्ताः, निन्दिताः, हता वा, प्रतिकर्तुं न इच्छन्ति, अपि च शक्ताः सन्तः। एवं पुत्रदोषात् महर्षिः शोकाकुलः अभवत्; स्वयम् अपि राज्ञा तिरस्कृतः सन्, तदपकारं न मनसि चकार। साधवः लोके द्वन्द्वेषु स्थिताः, परैरपि, न शोचन्ति, न हृष्यन्ति, आत्मगुणाश्रयात्। न कदाचित् अपवित्रपादेन शयितव्यम्, न च स्नातपादेन, न च शिरसि जलयुक्तेन; न परान्नं भक्षयेत्, न नग्नः शयीत, न च प्रातःसायं वा।