राजा परीक्षित् कलिं न द्वेष्टि स्म, यथा मधुकरी पुष्पाणां सारं गृह्णाति। तस्य शीघ्रमेव शुभफलानि सम्पद्यन्ते, न तु अन्येषां तथा। कालिः दुर्बलानां प्रति साहसवान्, बलिनां तु भीतः; स कथं विवेकिनां निर्भयानां च किं करोति? प्रमत्तेषु तु सः वृक इव नरमध्यमेषु विचरति। एवं तुभ्यं मया परीक्षितः पुण्यकथा, या वासुदेवकथाभिः पूर्णा, यथापृष्टं वर्णिता। यः खलु भगवतः पुण्यश्लोकस्य लीलागुणकर्मभिः युक्तः संवादः, स जीवितार्थिभिः सेवनीयः। ऋषयः ऊचुः— सौम्य सूत! त्वं चिरं जीव यशसा च निर्मलेन, यः मर्त्येभ्यः कृष्णलीलामृतं प्रकीर्तयसि। अस्मिन अनित्ये संसारे, यत्र जनानां मनांसि तमसा आवृतानि, त्वं नो गोविन्दपादाम्बुजमधु-मध्वासवपानं पाययसि। भगवत्सङ्गस्य कणिकामपि स्वर्गमोक्षादपि न वयम् इच्छेम; किमु मनुष्याणां अन्यैः लाभैः? को वा तृप्तिं गच्छेत् अमृतरूपकथायाः, यस्य महापुरुषाश्रयस्य? योगेश्वराः अपि, ब्रह्मसुतानां श्रेष्ठाः, गुणातीतस्य गुणानां पारं न प्राप्तवन्तः। तस्मात् त्वं, भगवत्परायणानां श्रेष्ठः, अस्मान् हरिचरितं पुण्यं शुद्धं च श्रोतृलालयितं विस्तरय। स परीक्षित्, महाभागवतः, यस्य धीरबुद्धिः मोक्षे स्थिता, स व्याससुतवाक्येन गरुडध्वजपादं प्राप। तस्मात्, त्वं नो वद स्वस्त्ययनं महद्भूतं योगयुक्तं च चरितं, यस्यार्थः न गुह्यः, यत् भगवद्विलासैः पूर्णं, यत् परीक्षितं भक्तांश्चानन्दयत्। सूत उवाच— अद्य, वयं, जात्यल्पत्वादपि, वरिष्ठानां पादानुगमनात् धन्याः अभवाम। महापुरुषवाक्यसङ्गः शीघ्रमेव कुलदोषं मनोविकारं च नाशयति। किं पुनः, यः भगवत्परायणानां परमाश्रयं स्तौति? अनन्तशक्तिमान् भगवान् अनन्तः उच्यते, परमगुणैः। यद् उक्तं तदेव पर्याप्तं भगवतोऽप्रमेयगुणानां प्रकाशाय, यस्य पादरजः परित्यक्तसर्वैः अपि वाञ्छितम्, स तु तादृशं पूजनं न इच्छति। यदपि ब्रह्मणा पूजायै अर्पितं पादनखोद्भूतं जलं जगत् पावयति, तदपि, को नु लोके मुकुन्दपादकामुकः शुद्ध्येत? त्रैः लोकैः अतीते, ये भक्ताः, विवेकिनः, ते सहसा देहादिसम्बन्धं परित्यज्य, हंसवत्स्थितिं यान्ति, यत्र अहिंसा, शमः, स्वधर्मः च वर्तन्ते। युष्माभिः पृष्टः अस्मि, आर्यमनः, तस्मात् यथावत् मे अनुभूतं वक्ष्यामि। यथा विहङ्गमाः स्वशक्त्या व्योम्नि पतन्ति, तथा विवेकिनः विष्णोः पथं स्वबुद्ध्या गच्छन्ति। एकदा, राजा मृगयार्थम् अरण्ये विचरन्, धनुः समुत्क्षिप्य, मृगं अन्वधावत्; स श्रान्तः, तीव्रतृषार्तः, क्षुधार्तः च अभवत्। स जलार्थी मुन्याश्रमं प्रविष्टः, तत्र स्थितं मुनिं सम्यक् शान्तं, निमीलितलोचनं ददर्श। स मुनिः इन्द्रिय-प्राण-मनः-बुद्धिभिः संयतः, त्रिलोकातीतः, ब्रह्मभावं प्राप्तः, कूटस्थः अभवत्। जटाचर्मधरः, कण्ठे तृषितः, राजा तस्मात् स्थितेभ्यः जलं याचितवान्। न तत्र तृणं भूमिः वा, न च जलं वाक्यं वा लब्धुम् अशक्नोत्; तेन तिरस्कृत इव, कुपितः अभवत्। न कदापि पूर्वं स एवमपि क्षुधातृषाभ्यां पीडितः; ब्राह्मणे प्रति ईर्ष्या च कोपः च उत्पन्नः। स तदा कोपात् मृतसर्पं मुनेश्च शिरसि स्थापयित्वा, आश्रमात् नगरं प्रतिजगाम। "अयं हि इन्द्रियाणि संहृत्य, निमीलितलोचनः, सत्यम् समाधिस्थो वा, किं वा मिथ्याचार्यः? क्षत्रियेषु किं भवेत्?" इति चिन्तयन्। तस्य पुत्रः, तेजस्वी बालकैः सह क्रीडन्, पितरं राज्ञा तिरस्कृतं श्रुत्वा, तत्रैव उवाच— "हन्त, राज्ञां दुष्टता! यथा हविर्भुजां भक्षणम्। स्वामिनः अपराधः सेवकैः कृतः, द्वारपालानां स्वामिनि, श्वानानां वा, यथा। क्षत्रियो जात्या, ब्राह्मणैः गृहपालकः नियुक्तः; कथं तु द्वारपालः गृहसंपत्तौ भागी स्यात्? कृष्णे भगवति गतायां, पथभ्रष्टानां नायके, धर्मसेतुभङ्गिनः दण्डयामि; पश्यत मे बलम्।" एवं उक्त्वा, कोपात् रक्तलोचनः, स बालमुनिः, मित्रैः सह, कौशिकीतीरे स्नात्वा, शब्दवज्रं ससृजौ— "एवं सीमां लङ्घयित्वा, तक्षकेन प्रेरितः, सप्तमे दिने वंशनाशकः अयं दष्टः भविष्यति।" ततः, स बालः आश्रमं गत्वा, पितरं सर्पकायं शिरसि दृष्ट्वा, शोकात् उच्चैः अक्रन्दत्। आङ्गिरसब्राह्मणः, पुत्रशोकश्रवणात्, शनैः नेत्रे विवृत्य, शिरसि मृतसर्पं दृष्ट्वा— सर्पं निष्क्रान्त्वा, "वत्स, किमर्थं क्रन्दसि? कः त्वां अपकारं कृतवान्?" इति पृष्टः, स बालः सर्वं न्यवेदयत्। राज्ञा निरपराधः शप्तः इति श्रुत्वा, ब्राह्मणः पुत्रे न तुष्टवान्; "हन्त, अद्य त्वया महद् अनर्थः कृतः, अल्पेऽपि अपराधे, दण्डः अतिदारुणः। राजानं न निर्दिश्यः, बालेन्द्रिय, यस्य अनिवर्त्यबलात् जनाः सुखानि, सर्वतः च रक्षां प्राप्नुवन्ति। नरदेवः, चक्रधारी, अवज्ञातः, वत्स, जगत् चौरैः आकृष्टं, रक्षाहीनं, शीघ्रं विनश्येत्, पशुवत् गोपवर्जितम्। अद्य, पापः अनवरतः आगतः, रक्षाहीनानां धनं हरन्ति जनाः; हन्ति, शपन्ति, हरन्ति, गवां स्त्रीणां वित्तस्य च अपि। ततः, धर्मः नश्यति, वर्णाश्रमाचारः च, त्रैवेद्यसम्भवः; पश्चात्, धनकामिनः, श्ववान् वानरान् इव, वर्णसङ्करं कुर्वन्ति। राजा धर्मपालकः, स बृहच्छ्रवाः, राजर्षिः, भगवद्भक्तः, अश्वमेधयाजी च। इति।