यदा भगवतः पृथिव्याः प्रस्थानं तस्मिन्नेव दिने तस्मिन्नेव क्षणे च अधर्ममूलः कलिः तत्रैव अनुवव्राज। महाराजः कलिं न द्वेष्टि, यथा मकरन्दग्राही भ्रमरः पुष्पेभ्यः सारमादत्ते; तस्मात् तस्य शीघ्रमेव शुभफलानि सिध्यन्ति, न तु अन्येषाम्। कालिः दुर्बलानां प्रति साहसः, बलवतां तु भीतः; सः विवेकिनां निर्भयानां किं करोति? प्रमत्तेषु सः मनुष्येषु वृक इव सञ्चरति। एवं त्वया यथोचितं पृष्टं पारीक्षितं पुण्यकथाम् अहं ते आख्यायं, या वासुदेवकथासम्पूर्णा। यः श्रीभगवतः पुण्यकीर्तिलीलाभिर्व्याप्तः, तस्य कथाः ये जीवनार्थिनः, तैः सेवनीयाः। तदा मुनयः ऊचुः—"सूत महामते! त्वं श्रीकृष्णकृतामृतं मर्त्येभ्यः पिबयन्, शाश्वतीं शुद्धां कीर्तिं चिरं जीव।" "अस्मिन्संसारे विचित्रे, यत्र जनानां मनांसि तमसावृतानि, त्वं गोविन्दपादाम्बुजमधुमदिरां पातयसि। न हि वयं भगवत्सङ्गस्य क्षणमपि स्वर्गमोक्षयोः अपि न परिमार्षयेम, किं पुनरन्यैः मर्त्यफलैः। यः महात्मनाम् आश्रयः, तस्य कथामृतस्य श्रोतुम् कः तृप्तिम् आप्नोति? योगेश्वरा अपि, ब्रह्मणः पुत्रेषु श्रेष्ठाः, गुणातीतस्य गुणान् न पारमीयुः।" "तस्मात्, त्वं परभक्तेषु श्रेष्ठः, हे विद्वन्, हरिं पुण्यकीर्तिं नः श्रावय, श्रोतृजनानाम् अभिलषितायाः। सः पारिक्षित् महाभागवतः, यस्य निश्चला बुद्धिः मोक्षे निवेशिता, व्यासपुत्रोक्तया विद्यया गरुडध्वजस्य चरणौ प्राप। तस्मात्, नः तां परममंगलां, अद्भुतां, योगमयीं, अप्रच्छन्नार्थां, भगवद्विहारपूर्णां, या पारिक्षितं भक्तांश्च तुष्टाव, कथां कथय।" सूत उवाच—"अद्य वयं, यद्यपि नीचप्रसूता अपि, पूर्वजानां पन्थानं अनुवर्त्य, धन्याः अभवाम। महात्मनाम् वाक्यसंगतिः शीघ्रं कुलमलान् च मनोदुःखं च हरति। किं पुनर्यः परमपुरुषं स्तौति, महात्मनाम् आश्रयं? अनन्तशक्तिमान् अनन्तगुणः सः अनन्त इति कथ्यते।" "यदुक्तं तदेव पर्याप्तं भगवतः असमानोत्तरगुणानां प्रकाशाय, यस्य पादरजः परित्यक्तसर्वैः अपि वाञ्छितम्, सः स्वयम् तु न स्पृहयति। ब्रह्मणा अर्हणार्थं यः पादनखनिर्गतं जलं लोकेषु पावनं जातम्, तेन कः न शुद्ध्येत, मूकुन्दपादकामुकः? तत्र, ये भक्ताः, ते ज्ञानी जनाः, सहसा देहबन्धनानि त्यक्त्वा, हंसगणानां परमपदं यान्ति, यत्र अहिंसा, शमः, स्वधर्मः च वर्तन्ते।" "भो आर्यजनाः, यथाशक्ति पृष्टः अहं यथानुभूतं वक्ष्यामि; यथा खगाः गगने स्वबलानुसारं पतन्ति, तथा पण्डिताः विष्णोः पन्थानं स्वबुद्ध्या गच्छन्ति।" "कदाचित्, राजा मृगयायां वनं विचरन्, धनुष्काण्डं समुत्क्षिप्य, मृगं अनुयायी, श्रमितः, महतीं क्षुधां तृषां च प्राप्तः। सः जलार्थं आश्रमं प्रविष्टः, तत्र मुनिं शान्तमासनस्थं, निमीलितलोचनं दृष्टवान्।" "सः मुनिः इन्द्रियप्राणमनःबुद्धिसंयमेन त्रिलोकातीतं ब्रह्मणि स्थितं स्थिरं प्राप्तः। जटाचर्मवसानं, तृषार्तकण्ठं, तं राजा तादृशं स्थितं प्रार्थयन्। न च तेन काष्ठमृत्तिकादिद्रव्याणि, न चाचमनीयमपि, न प्रियवचनानि लब्धानि; तेन तिरस्कृत इव आत्मानं मन्यते स्म, कोपितः।" "अपूर्वा तस्य क्षुधातृषा, ब्राह्मणे द्वेषः कोपश्च समुत्पन्नः। तदा सः क्रुद्धः मृतसर्पं मुनेश्च शिरसि स्थाप्य, आश्रमात् नगरं प्रतिनिवृत्तः।" "एष योगनिमीलितलोचनः किम् आत्मन्येव स्थितः, उत वा मिथ्याचार्यः? क्षत्रियाणां तु किं स्यात्? तस्मिन्नेव काले, मुनिपुत्रः तेजस्वी बालकैः सह क्रीडन्, पितरं राज्ञा तिरस्कृतं श्रुत्वा, तत्रैव उवाच।" "हा धिक् राज्ञः! यथा बलिभुजो हविर्भुजः, तथा स्वामिनि सेवकैः कृतं अपराधम्; द्वारपालैः, श्वभिः अपि, स्वामिनि कृतं यथा।" "क्षत्रियोऽपि सः ब्राह्मणैः गृहपालकत्वेन नियुक्तः; कथं तु तादृशः द्वारपालः गृहधनभोगे अधिकारी? भगवति कृष्णे गतवति, धर्मपथभ्रष्टानां मार्गदर्शके, अहं धर्मसेतुच्छेदिनः दण्डयामि; पश्य मे प्रभावम्।" "इत्युक्त्वा, क्रोधात् रक्तलोचनः, सः बालमुनिः मित्रैः सह कौशिकीतीरे शुद्ध्वा, वाक्शरं ससर्ज।" "अत एव, मया प्रेरितः तक्षकः सप्तमे दिने कुलनाशकं राजानं दंशयिष्यति। ततो बालः आश्रमं गत्वा, पितरं सर्पकायेन कण्ठे बध्नन्तं दृष्ट्वा, शोकेन विक्लवः, उच्चैः रोदिति।" "आङ्गिरस ब्रह्मन्! पुत्रस्य क्रन्दनं श्रुत्वा, शनैः नेत्राणि विमील्य, शिरसि मृतसर्पं दृष्ट्वा—" "सः सर्पं निक्षिप्य, 'वत्स, किमर्थं क्रन्दसि? कः ते अपराधं कृतवान्?' इति पृष्टः, बालः सर्वं न्यवेदयत्।" "राज्ञा निरपकारेण शप्तं श्रुत्वा, ब्राह्मणः पुत्रे न तुष्टः; 'हा, अद्य त्वया महद् अनर्थं कृतम्; लघ्वपि दोषे, दण्डः तु महान्।'" "'राजानं न परीक्ष्य, बालबुद्धे! तेन दुर्जयशक्त्या जनाः सर्वतः सुखोपभोगं रक्षां च लभन्ते।'" "'नरदेवेन, चक्रधरेण, अवमानिते, हे प्रिय, लोके चौराः व्याप्ताः, अनाथे क्षणेन विनश्यति, पशुवत्।'" "'अद्य अस्मासु अनवरतम् अधर्मः पतति, येषां रक्षिता नष्टः, तेषां धनं हरन्ति, हन्यन्ते, शपन्ति, हरन्ति च गवां स्त्रीणां धनानां च।'" "'ततः, पुरुषेषु धर्मः नश्यति, वर्णाश्रमाचारः च, त्रयीमूलः; ततो लोके, धनकामिनः, श्वानवानरवत्, वर्णसङ्करं कुर्वन्ति।'" एवं सूतः मुनिसङ्गतेषु धर्म्यां पारिक्षित्कथां, भगवत्कथासंपन्नां, भक्तानां हृदयेषु प्रीतिपूर्वकं निवेदयामास।