मोक्षप्राप्तः पुरुषः गृहस्थेषु अतिथिवत् निवसति, गृहसंबन्धनात् मुक्तः, अहंकारममत्वरहितः च। सः भगवदर्थं भक्त्या गृहकर्माणि विधिवत् आचरन् गृह एव तिष्ठेत्, वा वनं गच्छेत्, वा पुत्रवत्सल्ये सति संन्यासं स्वीकृत्य भिक्षुवत् विचरेत्। किन्तु यस्य मनः गृहे आसक्तं, पुत्रधनकामनया संतप्तं, स्त्रीषु मोहितं, तस्य दीनचिन्तनः मोहग्रस्तः 'मम' 'अहम्' इति बन्धनं प्राप्नोति। सः चिन्तयति—"हाय, मम वृद्धौ मातापितरौ, पत्नी, बालपुत्रपुत्रिकाः, मम विना दुःखिताः, कatham ते जीविष्यन्ति?" एवं गृहस्नेहबन्धनग्रस्तः, मनः मोहितं, तेषां चिन्तया तृप्तिहीनः, मृत्यौ तमसि पतति। सूतः उवाच—यो अश्वत्थामनः अस्त्रदाहात् अपि मातृगर्भे न हतः, सः अद्भुतकर्मणा श्रीकृष्णेन अनुग्रहीतः रक्षितः। तक्षकस्य विषेण, ब्राह्मणक्रोधोत्पन्नेन, जीवितं संकटे स्थितम् अपि, सः मृत्युपीडायां विमूढः नाभूत्, यतः तस्य मनः भगवति अर्पितम्। सः सर्वासक्तिं त्यक्त्वा, अजितस्थितिं बोधित्वा, व्यासशिष्यः गङ्गायां देहं त्यक्तवान्। भगवत्कथारसास्वादिनां मृत्युकाले अपि मोहः नास्ति, तेषां पद्मपादस्मरणात्। यावत् अभिमन्युजः महाभागः पृथिवीं पालयति, तावत् सर्वत्र स्थितः अपि कलिः न शक्तः। श्रीभगवतः पृथिव्याः निर्गमने तस्मिन्नेव क्षणे, अधर्ममूलः कलिः अनुवर्तितः। सम्राट् कलिं न द्वेष्टि, यथा मधुकरी पुष्पेभ्यः सारं गृह्णाति; तस्य शुभफलं शीघ्रं, अन्येषां न। कलिः दुर्बलैः साहसिकः, बलवतां भीतः; बुद्धिमन्तः निर्भयः तस्य किं करिष्यन्ति? प्रमादिनां मध्ये सः वृकः इव चरति। अहं वः श्रीवासुदेवकथायाः पावनं परिक्षित्कथां यथापृष्टं वर्णितवान्। भगवतः पुण्यकर्मकथाः, गुणकृत्यविषयाः, ये जीवितार्थिनः तैः सेवनीयाः। मुनयः ऊचुः—सूत, त्वं दीर्घायुः भव, निर्मलकीर्तिः च, यतः त्वं मृत्युलोकाय कृष्णकर्मामृतं घोषयसि। अस्मिन अनिश्चिते लोकवर्तने, यत्र जनानां मनः तमसि मग्नं, त्वं गोविन्दपदाम्बुजमधुमदिरां पाययसि। भगवत्सज्जनसङ्गस्य एकक्षणं स्वर्गे मुक्तौ वा न विक्रीयते, किम् पुनः अन्येषां लोकसंपदः? भगवतः कथामृतस्य श्रवणे कः तृप्तिं प्राप्नोति? योगेश्वराः ब्रह्मजाः अपि तस्य गुणानां अन्तं न गच्छन्ति। तस्मात् त्वं भगवत्परायणः, शुद्धहरिकर्माणि श्रावय, श्रोतृणां अभिलाषाय। सः परिक्षित्, महाभक्तः, मुक्तिस्थिरबुद्धिः, व्यासपुत्रवाक्यज्ञानात् गरुडध्वजपादं प्राप्तवान्। अतः तद् परममंगलं, अद्भुतं, योगयुक्तं, भगवत्कर्मनिरन्तरं, परिक्षित्भक्तानां हर्षजनकं, कथय। सूतः उवाच—अद्य वयं, अधमकुले जाताः अपि, वृद्धानां अनुसरणेन धन्याः अभवाम्। महापुरुषवाक्यसंगतिः शीघ्रं कुलदोषं मनोदुःखं च नाशयति। तस्मात्, भगवतः स्तुतिः, महापुरुषाश्रयस्य, अधिकं शुभं; अनन्तशक्तिः अनन्तगुणः सः अनन्तः इति कथ्यते। यद् उक्तं तेन भगवतः अप्रतिमगुणा दर्शिताः; तस्य पादनखोत्पन्नं ब्रह्मार्पितं जलं लोकपावनं, तस्य पादाभिलाषी जनः मुкунदेन न पाव्येत कः? तत्र भक्ताः, विद्वांसः, देहसंबन्धं त्वरितं त्यक्त्वा, हंसवत् परमपदं यान्ति, यत्र अहिंसा, शमः, स्वधर्मः च वर्तते। अहं यथाबुद्धि पृष्टः, यथास्मि बोधितः, वर्णयिष्यामि; यथा पक्षिणः आकाशे स्वशक्त्या उड्डीयन्ति, तथा विद्वांसः विष्णुपथं स्वबुद्ध्या यान्ति। एकदा सः राजा वनं गत्वा मृगशिकाराय धनुः उत्तोल्य मृगं अन्वगच्छत्, तेन क्लान्तः, तिव्रतृष्णातुरः अभवत्। सः आश्रमं प्रविश्य जलार्थी अभवत्, तत्र एकं मुनिं शान्तस्थितं, निमीलितलोचनं ददर्श। सः इन्द्रियप्राणमनःबुद्धिसंयमेन त्रिलोकातीतं, ब्रह्मनिष्ठं, अव्ययस्थितिं प्राप्तः। जटाचर्मवस्त्रधारी, कण्ठे तृषार्तः, राजा तस्मात् मुनिम् अन्नपिपासया याचितवान्। तत्र न तृणं, भूमिं, अन्यं द्रव्यं, न जलं, न स्नेहवचनं लभित्वा, तेन उपेक्षितः इति मन्यते, तेन क्रोधः उत्पन्नः। पूर्वं कदापि तादृशं तिव्रपिपासातुरता न जातः; ब्राह्मणे प्रति द्वेषः क्रोधः च अभवत्। ततः क्रुद्धः, मृतसर्पं मुनिशिरसि स्थापयित्वा, आश्रमात् निर्गत्य नगरं प्रत्यगच्छत्। "सर्वेन्द्रियसंयमी, निमीलितलोचनः, ध्यानस्थः वा, किं वा कूटध्यानः? क्षत्रियाणां का स्थिति?" इति चिन्तयति। तस्य पुत्रः, दिव्यतेजस्वी, बालैः सह क्रीडन्, पित्रा कृतं अपमानं श्रुत्वा, तत्रैव उवाच—"हाय, राज्ञः अन्यायः, यथा हविषां भक्षकाः! स्वामिनि सेवकदोषः द्वारपालानां, वा श्वानानां, स्वामिनि अपराधः। क्षत्रियः जात्या, ब्राह्मणैः गृहपालः नियुक्तः; कथं तादृशः द्वारपालः गृहसंपत्तौ भागी स्यात्?" "कृष्णः, पथभ्रष्टानां मार्गदर्शकः, गतः; धर्मसेतुच्छेदकान् दण्डयामि, पश्य मे शक्तिम्।