हस्तिनापुरे दिव्ये, कौरवकुलविभूत्या प्रकाशमानः स राजर्षिः अद्य वर्तमानः अस्ति। स अभिमन्युपुत्रः राजा, पृथिवीं रक्षन्, सर्वान् यज्ञकर्मसु संलग्नान् पालयति, तस्य तेजः अद्भुतम्। स एव सूर्यसमप्रभः, दिव्यरथस्थः, सर्वदुःखानि परित्यज्य, इन्द्रेण सह सुखानि अनुभवति। ब्राह्मणः यदि क्लेशे पतितः स्यात्, तर्हि वाणिज्येन वा वस्त्रविक्रयणेन वा, अथवा शस्त्रधारणेन जीवेत्, किन्तु कदापि श्ववृत्त्या न जीवेत्। क्षत्रियः अपि आपत्तौ वैश्यवृत्त्या वा मृगयया वा, ब्राह्मणवृत्त्या वा जीवेत्, न तु श्ववृत्त्या। वैश्यः शूद्रकर्मणि प्रवृत्तः स्यात्, शूद्रः अपि कौशलकर्मणि, किन्तु क्लेशात् विमुक्तः दुष्कर्म न सेवेत। नित्यं वेदाध्ययनैः, पितृदेवतार्चनैः, दानैः, यथाशक्ति अन्नदानैः, देवर्षिपितृभूतात्मनां पूजनं कुर्यात्, यः सर्वे मदीया रूपाणि। यदृच्छया लब्धेन वा धर्मेण उपार्जितेन वा वित्तेन, स्वजनपालनं यज्ञकर्म च कुर्यात्, सदा धर्ममेव आश्रित्य। गृहस्थोऽपि स्वजनस्नेहे न आसक्तः स्यात्, न प्रमादी; बुधाः अनित्यं वस्तु अप्राप्तमपि गतमेव पश्यन्ति। पुत्रदारबन्धूनां संगमः यात्रिकवत्, स्वप्ननिद्रयोः यथा स्वप्नः, तथा ते शरीरात् वियुज्यन्ते। एवं चिन्तयन् मुक्तात्मा अतिथिवत् गृहे वसति, अनासक्तः, निरहंकारः। भक्त्या मयि यथाविधि गृहम् आचरन्, गृहे वसेत्, वा वने गच्छेत्, पुत्रवान् सन् परिव्राजको वा भवेत्। किन्तु यः गृहसक्तमानसः, पुत्रधनकामनया पीडितः, स्त्रीषु मोहितः, दीनचित्तः, मोहग्रस्तः, स ममेत्यहंभावेन बद्धः भवति। हा, मम वृद्धौ माता पिता, भार्या, बालाः पुत्राः कन्याश्च—मयि विना दुःखिता, कथं जीवन्ति? इति गृहस्नेहेन हृतचित्तः, मोहितमानसः, तेषु निरन्तरं चिन्तयन्, असन्तुष्टः, मृत्यौ तमोऽन्धकारे पतति। सूतः उवाच—अश्वत्थाम्ना अस्त्रदग्धः अपि यो गर्भे न नष्टः, तं अद्भुतकर्मणा श्रीकृष्णेन रक्षितः। तक्षकविषेण मृत्युं प्रति स्थितः अपि, ब्राह्मणक्रोधसंभूतः, स मृत्युशोकं न प्रपेदे, यतः तस्य चेतः भगवति समर्पितम्। स सर्वसङ्गं त्यक्त्वा, अजय्यभावं विज्ञाय, व्यासशिष्यः गङ्गायां देहम् उत्ससर्ज। ये भगवतो लीलाकथारसास्वादने रमन्ते, ते मृत्युकाले अपि न मुह्यन्ति, तस्य पादारविन्दस्मरणात्। यावत् अभिमन्युपुत्रः महाभागवतः पृथिवीं पालयति, तावत् सर्वत्र स्थितः अपि कलिः न प्रभवति। यदा भगवान् पृथिवीं त्यक्त्वा गतः, तदा तस्मिन्नेव क्षणे कलिः अधर्ममूलः अन्वगच्छत्। स राजा कलिं न द्वेष्टि, यथा मधुकरी पुष्पात् सारं गृह्णाति; तस्य शुभफलानि शीघ्रं सिध्यन्ति, न तु अन्येषाम्। बलहीनान् प्रति निर्भयः, बलिष्ठान् प्रति भीतः कलिः किम् अकर्तुम्? प्रमादिनां मध्ये स वृकवत् सञ्चरति। एषा परिक्षित्कथा, वासुदेवकथारससमन्विता, यथापृष्टं मया कथिता। याः कथाः भगवतः पुण्यगुणकर्मनिबद्धाः, ताः श्रोतव्या जीवितार्थिभिः। मुनयः ऊचुः—सूत! दीर्घायुष्मान् भव, शुद्धकीर्तिः स्थिरा अस्तु, यः कृष्णलीलामृतं मर्त्येभ्यः घोषयसि। अस्मिन् अनिश्चिते लोके, यत्र जनानां बुद्धिः मोहिता, त्वं गोविन्दपादपद्ममधुपानं पाययसि। भगवत्सङ्गस्य क्षणमपि स्वर्गस्य वा मुक्तेः वा न तुल्यं; किम् अन्यैः मर्त्यलाभैः? को वा तृप्तिं यास्यति तस्य कथारसस्य, यो महात्मनां परमाश्रयः? ये योगेश्वराः ब्रह्मजाः अपि, गुणातीतस्य गुणान् न पारमीयुः। तस्मात् भगवत्कथायाः श्रवणकाङ्क्षिभ्यः, त्वं श्रेष्ठः, पुण्यकर्माणि हरिं कथय। स परिक्षित्, महाभागवतः, मुक्तिनिष्ठचित्तः, व्यासपुत्रवाक्येन गरुडध्वजपादपद्मं प्राप। अतः स योगयुक्ता, परममंगलश्रीः, अद्भुतकर्मा, रहस्यरहितं भगवद्गाथां, या परिक्षितं भक्तांश्च तोषयत्, त्वं कथय। सूतः उवाच—अद्य खलु वयं, नीचकुले जाताः अपि, बृद्धानुगमेन पुण्यवन्तः अभवाम। महात्मनां वचनसङ्गतिः शीघ्रं कुलदोषं, मनोव्यथां च नाशयति। किं पुनः सः, यो भगवत्प्रशंसां करोति, यः महात्मनां परमाश्रयः? अनन्तशक्तिः स भगवान् अनन्तः, परमगुणैः। भगवतः अप्रतिमगुणाः, यः पादरेणुं सर्वत्यागिनामपि वाञ्छति, न तु स्वयं तां स्पृहयति, तस्य गुणाः उक्तेन अपि पर्याप्ताः। ब्रह्मणा अर्चनार्थं प्रदत्तं पादनखोद्भूतं जलं यत्, तत् जगत् शुद्धयति; कः न मुच्येत मुकुन्देन? तत्र, ये भक्ताः, ज्ञानीनः, ते शरीरसंबन्धं सहसा त्यक्त्वा, परमहंसगतिं यान्ति, यत्र अहिंसा, शमः, स्वधर्मः च वर्तते। मया पृष्टः सन्, यथाशक्ति व्याख्यास्ये; यथा विहङ्गमः आकाशे स्वबलात् पतति, तथा विद्वांसः विष्णुपथं स्वमतेन प्राप्नुवन्ति। एकदा स राजा, मृगयार्थं वनं भ्रमन्, धनुर्धरः, हरिणं अनुयायन्, श्रान्तः, तृषितः, अतिविह्वलः अभवत्। स जलार्थी, आश्रमं प्रविश्य, तत्र स्थितं मुनिं, शान्तचित्तं, निमीलितलोचनं ददर्श।