सूत उवाच—एवं परीक्षित् महाराजेन उपदिष्टः सन्, कलिः भयकम्पितः बभूव। स दण्डधारिणं राजानं खड्गमुत्क्षिप्य प्राञ्जलिरुवाच। स कलिः उवाच—यत्र कुत्रापि अहं वसामि, राजन्, तत्र तवाज्ञया त्वां धनुःशरधरं पश्यामि। अतः धर्मवित् श्रेष्ठ, मम वासाय स्थानं निर्दिश—यत्र अहं तव शासनं पालयन् स्थितुं शक्नोमि। एवमर्थितः स परीक्षित् तदा कलये निम्नलिखितानि स्थानानि न्ययोजयत्—द्यूतं, मद्यं, स्त्रीसंभोगः, हिंसा च—यत्र अधर्मस्य चतुष्टयं वर्तते। पुनः, यदा कलिः पुनः प्रार्थयामास, तदा नृपः तस्मै सुवर्णमपि दत्तवान्। तस्मात् सुवर्णात् अनृतं, मदः, कामः, रागः, द्वेषः च पञ्चमः उत्पन्नाः। एतानि पञ्चाधर्मस्थानानि परीक्षित्-तनयेन कलये दत्तानि, स च तत्र एव नियमेन वासमकरोत्। अतः, यः कश्चन श्रेयः इच्छेत्, स एतेषु स्थानेषु कदापि न प्रविशेत्—विशेषतः धर्मनिष्ठः राजा, जननायकः, वा आचार्यः। स राजा शम, शौच, दया इति गवां त्रयो लब्धपादान् पुनः दत्त्वा, तां गोमातरं सान्त्वयित्वा, पृथिवीं पुष्टिमावहत्। सः स्वपितामहेन वनं गतुमिच्छता राज्यपीठे न्यस्तः, तत्र अधुनापि विराजते। सोऽयं पारिक्षित्, अभिमन्युपुत्रः, कौरेवतेजसा दीप्तः, हस्तिनापुरे राज्यं कृत्वा, सर्वं लोकं रक्षन्, युष्मान् महायज्ञे संनियोजयति। एषः सूर्यवत् तेजस्वी राजा, दुर्दैवं त्यक्त्वा, इन्द्रेण सह सुखानि भुङ्क्ते। विप्रः यदि आपदि स्यात्, तर्हि वाणिज्येन वा विक्रयणेन वा जीवेत्, अथवा खड्गेन, न तु श्ववृत्त्या कदापि। क्षत्रियः अपि आपदि वैश्यकर्मणा वा मृगयया वा जीवेत्, ब्राह्मणकर्मापि कर्तुं शक्नोति, न तु श्ववृत्त्या। वैश्यः शूद्रकर्म, शूद्रः शिल्पकार्यं कुर्वीत; क्लेशात् विमुक्तः तु निन्दितं कर्म न सेवेत्। वेदाध्ययनैः, पितृदेवयज्ञैः, दानेन, यथाशक्ति भोजनदानैः, प्रतिदिनं देवान्, ऋषीन्, पितॄन्, भूतानि—य एते मदीया रूपाणि—पूजयेत्। यदृच्छया वा धर्मेण वा लब्धेन वित्तेन, स्वजनान् पालयेत्, यज्ञांश्च कारयेत्, सदा धर्मेणैव। स्वकुटुम्बे अनासक्तः स्यात्, गृहेऽपि प्रमादं न कुर्यात्; ज्ञानी नश्वरं दृश्यमानमपि अदृष्टवत् मन्यते। पुत्रपत्नीबान्धवसङ्गमः यात्रिकाणां संगमवत्, ते स्वप्नवत् देहाद् वियन्ते। एवं विचारयन् मुक्तः गृहस्थोऽपि अतिथिवत् वसति, अनासक्तः, निरहङ्कारः। मदर्थं भक्त्या स्वकर्माणि कुर्वन्, गृहे स्थातुं शक्नोति, वा वने गन्तुं, वा पुत्रवत्सलः सन्यासी भवेत्। यः तु गृहासक्तचित्तः, पुत्रदारद्रव्यलोभेन पीडितः, स्त्रीषु मोहितः, स 'मम' 'अहं' इति मोहबन्धनं प्राप्नोति। हा, मम वृद्धौ माता पिता, पत्नी, बालाः पुत्राः कन्याश्च—मया विना क्लिष्टा दुःखिता च—कथं जीविष्यन्ति? एवं गृहस्नेहेन हृतचित्तः, तेषु अनतृप्तः, सदा तेषां चिन्तया व्याकुलः, मृत्यौ तमसि पतति। सूत उवाच—योऽयं अश्वत्थाम्ना अस्त्रदग्धः, मातृगर्भे निहन्तुं न शक्तः, स श्रीकृष्णकृपया रक्षितः। स च, ब्राह्मणकोपात् तक्षकविषेण जीवनाशेऽपि, भगवच्चित्तः सन्, मृत्युशोकं न प्राप। सर्वसङ्गं त्यक्त्वा, अजितस्थितिं ज्ञात्वा, व्यासशिष्यः गङ्गायाम् शरीरं त्यक्तवान्। ये भगवतः कीर्तनरसास्वादिनः, ते मृत्युकालेऽपि न मुह्यन्ति, पद्मनाभपादस्मरणात्। यावत् अभिमन्युसुतः धर्मात्मा पृथिवीं पालयति, तावत् सर्वत्र स्थितः अपि कलिः प्रभावं न लभते। यदा श्रीभगवान् पृथिवीं त्यक्तवान्, तदा तत्रैव अधर्ममूलः कलिः प्रविष्टः। स राजा कलिं न द्वेष्टि, यथा भ्रमरः पुष्पात् सारमादत्ते; तस्मिन्नेव शीघ्रं शुभफलानि सिध्यन्ति, न तु अन्येषाम्। बलहीनानां मध्ये भीरुः कलिः, बलिनां समीपे निर्भयः; प्रमत्तेषु सः वृक इव विचरति। एवं वः परीक्षित्-कथां पुण्यां वासुदेवचरिताम् आख्यातवानस्मि। यत्र यत्र भगवतः पुण्यकथाः, गुणकर्माणि, ताः श्रोतव्याः जीवनैषिणा। ऋषय ऊचुः—सूत! आयुष्मान् भूयाः, शुद्धकीर्तिः स्थिरा अस्तु, यः त्वं मृत्युलोके कृष्णकथामृतं पिबयसि। अस्मिन् अनित्ये संसारे, मनः क्लिष्टे, त्वं नो गोविन्दपदाम्बुजमधुमदिरां पाययसि। भगवत्सङ्गस्य क्षणमपि स्वर्गमोक्षादपि न वयम् इच्छामः; किमु अन्यैः लाभैः? को वा तृप्तिं प्राप्नुयात् भगवतः गुणामृतश्रवणेन? योगेश्वराः ब्रह्मजाः अपि गुणपर्यन्तं न गच्छन्ति। अतः, भगवत्परायणश्रेष्ठ, त्वं धर्मात्मन्, हरिचरितं पुण्यं श्रोतृभ्यः पुनः पुनः आख्याहि। स परीक्षित्, महान् भक्तः, मुक्त्यै एकचित्तः, व्यासपुत्रवाक्येन गरुड़ध्वजपदं प्राप।