धर्मस्य च पृथिव्याः दुःखितयोः, तया पुण्यलक्ष्या, परित्यक्तया, भाग्यहीनया, अश्रुपूर्णनेत्रया, शोकाकुलया भूम्या, इति विलप्यते—“अधर्मयुक्ताः, राजवेषधारिणः, अशुद्धराजानः, शूद्राः च मां भोक्तुम् इच्छन्ति।” तस्मिन् काले, महाचरित्रवान् रथी, धर्मं भूमिं च सान्त्वयित्वा, तीक्ष्णं खड्गं समादाय, अधर्महेतुम् दण्डयितुम् उद्युक्तः अभवत्। सः अधर्मनिमित्तं हन्तुं समीपमागतः, राजचिह्नं परित्यज्य, भयाकुलः, पदयोः प्रणम्य, शिरः नमयामास। परन्तु, सः वीरः, दुःखितेषु दयालुः, पादमूलं पतितं, शरण्यं, मारयितुं न शशाक; सः स्वल्पं स्मितं कृत्वा, इदं वचनं अब्रवीत्—“सम्प्रति, नम्रकरः, तव कौरववंशस्य तेजस्विनः वंशजैः किञ्चित् अपि भयम् नास्ति। अधर्मसखः, मम राज्ये स्थितुं न अर्हसि।” पुनः, सः अब्रवीत्—“यदा त्वं मनुष्यशरीरेषु वससि, तदा अधर्मस्य समूहः उत्पन्नः—लोभः, मिथ्या, चोरी, अधार्मिकता, पापम्, कपटम्, कलहः, दम्भः च। अधर्मसखः, त्वं न तिष्ठ; धर्मे सत्ये च स्थितुं अर्हसि, विशेषतः यत्र यज्ञैः बुद्धिमन्तः यज्ञेश्वरं पूजयन्ति।” यत्र हरिः, भगवद्रूपेण, यज्ञरूपः, पूज्यः, तत्र पूजकानां शुभं ददाति; वायुवत् अन्तः बहिः च, चराचरात्मा सः। सूतः अब्रवीत्—एवं परिक्षित् द्वारा निर्देशितः, कलिः भयात् कम्पमानः, दण्डधारणेन, खड्गं उत्तोल्य, परिक्षितं अभ्यधावत्। कलिः अब्रवीत्—“यत्र कुत्रापि वासं कुर्यामि, तव आज्ञया, तत्र तव धनुष्मान् अस्त्रधारी रूपं पश्यामि। अतः, धर्मसंरक्षक श्रेष्ठ, मम वासस्थानं निर्दिश, यत्र तव आज्ञां पालयन् स्थातुम् शक्न्यामि।” सूतः पुनः अब्रवीत्—एवं विनियुक्तः, परिक्षित् कलये एतानि स्थानेषु वासं दत्तवान्—द्यूतम्, मद्यपानम्, स्त्रीसंगः, हिंसा—यत्र चतुर्विधो अधर्मः वर्तते। पुनः, कलिः याचितः, तस्मै सुवर्णं दत्तवान्; तत्र मिथ्या, मद्य, काम, रागः, द्वेषः च उत्पन्नः। एतानि पञ्च अधर्मस्थानानि, उत्तरसुतः कलये दत्तवान्, सः तत्र आज्ञां पालयन् वासं अकरोत्। अतः, यः कल्याणं इच्छति, सः एतेषु स्थानेषु न प्रविशेत्, विशेषतः धर्मनिष्ठः—राजा, जननायकः, गुरु वा। सः धर्माय त्रीणि भग्नानि पादानि—तपः, शौचम्, दया—पुनः स्थापयित्वा, धर्मं सान्त्वयित्वा, भूमिं समृद्धाम् अकरोत्। अधुनापि, सः राजसिंहासनं तिष्ठति, यथा पितामहः वनवासाय इच्छन् तस्मै दत्तवान्। सः राजऋषिः, कौरवतेजसा दीप्तः, हस्तिनापुरे वसति, प्रसिद्धः, सर्वाधिपः। एवं, अभिमन्युसुतस्य शक्तिः—यदा सः भूमिं रक्षति, तदा यूयं महायज्ञे संलग्नाः। सः सूर्यवत् दिव्यरथस्थः, सर्वदुःखं त्यक्त्वा, इन्द्रसहितः सुखं अनुभूयति। ब्राह्मणः, विपत्तौ, व्यापारं वा वस्तु-विक्रयम् वा, अथवा शस्त्रधारणं कुर्यात्; किन्तु श्ववृत्तिं कदापि न आचरितुम्। क्षत्रियः, आपदि, वैश्यकर्म वा मृगयाम् वा, ब्राह्मणकर्म वा कुर्यात्; श्ववृत्तिं न कदापि। वैश्यः शूद्रकर्म, शूद्रः कुटुम्बकर्म, आपद्विमुक्तः दोषयुक्तं कर्म न अचरितुम्। वेदाध्ययनं, पितृदेवपूजा, दानम्, यथाशक्ति भोजनम्—एतैः देवर्षिपितृभूतान्, मम रूपाणि, नित्यं पूजयेत्। यदृच्छया, धर्मेण, निष्पीडनम् विना, प्राप्तं धनम्—तद् आश्रितान् पोषयेत्, यज्ञं कुर्यात्, सदा न्यायेन। कुटुम्बे आसक्तिः न कर्तव्या, गृही अपि सावधानः भवेत्; ज्ञानी, नष्टं वस्तु यथा, संसारम् पश्यति। पुत्रपत्नीबान्धवसमागमः यात्रिकसमागमवत्; स्वप्नवत् शरीरात् निर्गच्छन्ति। एवं चिन्तयन्, मुक्तः गृहस्थः अतिथिवत् वसति, अनासक्तः, निर्लोभः, निरहंकारः। भक्त्या, गृहधर्मं मम अर्थे कुर्वन्, गृहे वसति, वनं गच्छति, पुत्रवान् सन्यासं स्वीकृत्य भिक्षुः भवति। परन्तु, गृहासक्तचित्तः, पुत्रधनकामनया पीडितः, स्त्रीरागे मोहितः, “मम, अहम्” इति बन्धनम् अनुभवति। “हाय, वृद्धौ माता पिता, पत्नी, बालपुत्रकन्याः—मम विना दुःखिताः, कatham जीविष्यन्ति?”—एवं गृहासक्तचित्तः, मोहितः, तेषु अनिर्वृत्तः, मृत्यौ घोरं तमः प्राप्नोति। सूतः अब्रवीत्—यः, अश्वत्थाम्नः अस्त्रदाहेन अपि, मातृगर्भे न मारितः, कृष्णस्य अद्भुतकर्मणा कृपया रक्षितः। यः तक्षकस्य क्रोधात् जीवितं संकटे स्थितम्, मृत्युतापे न मोहितः, मनः भगवति समर्पितम्। सर्वासक्तिं त्यक्त्वा, अजयस्थानं ज्ञात्वा, व्यासशिष्यः गङ्गायां शरीरं त्यक्तवान्। भगवत्कथारसास्वादिनां मृत्युकाले अपि भ्रान्तिः न भवति, पद्मपदं स्मरन्ति। यावत् अभिमन्युसुतः भूमिं पालयति, तावत् कलिः सर्वत्र स्थितः अपि, प्रभावं न यास्यति। यदा भगवान् भूमिं त्यक्तवान्, तदा कलिः अधर्ममूलः, तत्क्षणे अन्वगच्छत्। सम्राट् कलिं न द्वेष्टि, यथा मधुकरी पुष्पात् सारं गृह्णाति; तस्य शुभफलम् शीघ्रं, अन्येषां न। कलिः दुर्बलान् साहसी, बलवान् भीतः; विवेकिनां निर्भयेषु किं करिष्यति? प्रमादिनां मध्ये, सः मनुष्येषु वृकवत् चरति।